วันศุกร์ที่ 29 พฤษภาคม พ.ศ. 2569

Decoding Thailand’s Sovereign AI: Scholars Propose “Buddhist Intelligence, Catuskoti Logic, and Abhidhamma” as the Foundation for Future AI Sovereignty

This article explores Thailand’s vision for developing Sovereign AI, a national artificial intelligence framework rooted in Buddhist philosophy and Eastern logical traditions. Scholars propose integrating the principles of Catuskoti (the Fourfold Logic) and Abhidhamma teachings to overcome limitations inherent in conventional Western binary logic systems. Such an approach could enable AI to better process complex realities, handle ambiguity, and reduce the “black-box” problem associated with opaque decision-making.

The proposed framework emphasizes the creation of “Buddhist Artificial Intelligence” (Buddhist AI)—an AI paradigm grounded in ethics, compassion, mindfulness, and continuous self-examination. By incorporating these principles, AI systems could become more resilient against bias, misinformation, and harmful distortions while promoting transparency and accountability.

Beyond technological innovation, the initiative seeks to establish an AI ecosystem that reflects Thailand’s cultural identity through the development of language models and knowledge systems inspired by Thai and Buddhist intellectual traditions. At the same time, it aims to strengthen the nation’s long-term technological sovereignty and strategic security.

The ultimate goal is to position Thailand as a global leader in ethical AI, demonstrating that advanced intelligence can be developed alongside social responsibility, human values, and sustainable governance.

ถอดรหัส Sovereign AI ไทย: นักวิชาการเสนอ ‘พุทธปัญญา-จตุสโกฏิ-อภิธรรม’ วางรากฐานอธิปไตยปัญญาประดิษฐ์แห่งอนาคต

ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่จุดเปลี่ยนสำคัญของการพัฒนาเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ท่ามกลางการแข่งขันด้านเทคโนโลยีระดับโลกที่ทวีความเข้มข้นขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยนักวิชาการด้านปัญญาประดิษฐ์และพุทธปรัชญาได้เสนอแนวคิดใหม่ในการออกแบบ “อธิปไตยปัญญาประดิษฐ์” (Sovereign AI) ของประเทศไทย ผ่านการบูรณาการพุทธปัญญา จตุสโกฏิตรรกวิทยา และตรรกวิทยาในพระอภิธรรม เพื่อสร้างระบบ AI ที่มีความโปร่งใส อธิบายได้ มีจริยธรรม และสอดคล้องกับบริบททางวัฒนธรรมของไทย

รายงานวิเคราะห์เชิงลึกระบุว่า ปัญญาประดิษฐ์ในยุคปัจจุบันได้กลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานเชิงยุทธศาสตร์ที่มีผลต่ออำนาจอธิปไตย เศรษฐกิจ และความมั่นคงของประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก การพึ่งพาโมเดล AI จากต่างประเทศเพียงอย่างเดียวอาจก่อให้เกิดความเสี่ยงด้านข้อมูล อคติทางวัฒนธรรม และการครอบงำทางเทคโนโลยีในระยะยาว

ประเทศไทยจึงได้เร่งผลักดันการพัฒนาโมเดลภาษาขนาดใหญ่ของตนเองผ่านโครงการ ThaiLLM และแพลตฟอร์ม ThaiLLM Playground ซึ่งรวบรวมโมเดลภาษาไทยสำคัญ อาทิ PathummaLLM, THaLLE, Typhoon และ OpenThaiGPT เพื่อสร้างระบบนิเวศปัญญาประดิษฐ์ที่สะท้อนบริบทภาษาและวัฒนธรรมไทยอย่างแท้จริง

อย่างไรก็ตาม นักวิชาการชี้ว่า การสร้างอธิปไตย AI ไม่อาจหยุดอยู่เพียงการจัดเก็บข้อมูลภาษาไทยหรือการตั้งศูนย์ข้อมูลภายในประเทศ แต่จำเป็นต้องปฏิรูปโครงสร้างทางญาณวิทยาและตรรกศาสตร์ที่อยู่เบื้องหลังการคิดของระบบ AI ด้วย เนื่องจากปัญญาประดิษฐ์กระแสหลักยังคงตั้งอยู่บนตรรกศาสตร์แบบทวิภาค หรือ Boolean Logic ที่แบ่งความจริงออกเป็นเพียง “จริง” หรือ “เท็จ” ซึ่งไม่เพียงพอต่อการจัดการข้อมูลที่ซับซ้อนและกำกวมในโลกแห่งความเป็นจริง

ข้อเสนอสำคัญจึงอยู่ที่การนำ “จตุสโกฏิ” หรือ Tetralemma ซึ่งเป็นตรรกวิทยา 4 สถานะของปรัชญาพุทธ มาเป็นโครงสร้างใหม่ในการให้เหตุผลของ AI โดยเปิดพื้นที่ให้ข้อมูลสามารถอยู่ในสถานะ “จริง” “เท็จ” “ทั้งจริงและเท็จ” หรือ “ไม่ทั้งจริงและไม่เท็จ” ได้พร้อมกัน ช่วยให้ระบบสามารถจัดการกับข้อมูลที่ขัดแย้งและคลุมเครือได้ดีกว่าระบบตรรกะแบบเดิม

ในมิติทางปรัชญา นักวิจัยยังเสนอการประยุกต์ “พุทธปัญญา” เป็นแกนกลางของการออกแบบ AI โดยอธิบายโครงสร้างการทำงานของระบบผ่านหลักขันธ์ 5 และปฏิจจสมุปบาท ซึ่งมองว่าปัญญาประดิษฐ์มิได้เป็นสิ่งที่ดำรงอยู่อย่างโดดเดี่ยว แต่เป็นผลจากความสัมพันธ์เชื่อมโยงระหว่างฮาร์ดแวร์ ซอฟต์แวร์ ข้อมูล และกระบวนการประมวลผล

แนวคิดดังกล่าวนำไปสู่การพัฒนา “Buddhist AI” หรือ “พุทธปัญญาประดิษฐ์” ซึ่งยึดหลักอหิงสา เมตตากรุณา และการลดทุกข์เป็นเป้าหมายสูงสุดของระบบ แทนการมุ่งแสวงหากำไรหรืออำนาจทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว

ขณะเดียวกัน ตรรกวิทยาในพระอภิธรรม โดยเฉพาะในคัมภีร์มหาปัฏฐานและยมก ถูกเสนอให้เป็นต้นแบบของโครงข่ายเหตุปัจจัย (Causal Network) สำหรับการพัฒนา Causal Machine Learning ซึ่งสามารถอธิบายสาเหตุและผลของการตัดสินใจได้อย่างชัดเจน ลดปัญหา “กล่องดำ” (Black Box) และอาการ “Hallucination” ที่มักเกิดขึ้นในโมเดล AI สมัยใหม่

นักวิชาการยังเสนอระบบ “Sati-Veto” หรือกลไกการยับยั้งด้วยสติ ซึ่งทำหน้าที่ตรวจสอบกระบวนการคิดของ AI ก่อนส่งคำตอบออกสู่ผู้ใช้ โดยสามารถคัดกรองอคติ ความลำเอียง หรือการสร้างข้อมูลเท็จได้ในระดับโครงสร้าง นับเป็นแนวทางใหม่ของการจัดตำแหน่งจริยธรรม AI ที่แตกต่างจากแนวทางตะวันตก

นอกจากนี้ ยังมีการนำเสนอแนวคิด “Dharma Setu” หรือสะพานแห่งธรรม ซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมข้อมูลที่เชื่อมโยงโมเดลภาษา ฐานข้อมูลเวกเตอร์ และฐานข้อมูลกราฟเชิงเหตุปัจจัยเข้าด้วยกัน เพื่อให้ AI สามารถเข้าใจและสร้างความหมายจากองค์ความรู้ทางพุทธศาสนาและภูมิปัญญาไทยได้อย่างเป็นระบบ

ผู้เชี่ยวชาญมองว่า หากประเทศไทยสามารถผสานองค์ความรู้ด้านพุทธปรัชญา ตรรกศาสตร์ และวิทยาการคอมพิวเตอร์เข้าด้วยกันได้สำเร็จ จะทำให้การพัฒนา Sovereign AI ของไทยไม่ใช่เพียงการตามทันมหาอำนาจทางเทคโนโลยี แต่จะเป็นการสร้าง “ปัญญาประดิษฐ์ทางเลือก” ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว มีจริยธรรม โปร่งใส และสามารถตอบโจทย์การพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืน

แนวทางดังกล่าวยังสอดคล้องกับแผนปฏิบัติการด้านปัญญาประดิษฐ์แห่งชาติระยะ 7 ปี ที่มุ่งยกระดับขีดความสามารถของประเทศในด้านการแพทย์ การเกษตร การบริการภาครัฐ และการพัฒนาทุนมนุษย์ โดยมีเป้าหมายสร้างบุคลากรด้าน AI มากกว่า 700,000 คน พร้อมวางรากฐานธรรมาภิบาลปัญญาประดิษฐ์ในระดับชาติ

นักวิชาการสรุปว่า การออกแบบ Sovereign AI บนรากฐานพุทธปัญญา จตุสโกฏิ และพระอภิธรรม อาจเป็นโอกาสสำคัญที่ทำให้ประเทศไทยก้าวขึ้นเป็นผู้นำด้าน AI เชิงจริยธรรมของโลก พร้อมสร้างแบบจำลองเทคโนโลยีอัจฉริยะที่ไม่เพียงฉลาด แต่ยังมีความรับผิดชอบต่อมนุษย์ สังคม และสิ่งแวดล้อมในระยะยาวอีกด้วย

“พุทธปัญญา” กับภารกิจนำมนุษยชาติผ่านวิกฤตโลก สู่อนาคตแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

โลกยุค VUCA กับจุดเปลี่ยนของอารยธรรมมนุษย์

ท่ามกลางกระแสโลกาภิวัตน์และการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัล มนุษยชาติกำลังเผชิญ “สภาวะโลกแบบ VUCA” อันประกอบด้วยความผันผวน (Volatility) ความไม่แน่นอน (Uncertainty) ความซับซ้อน (Complexity) และความคลุมเครือ (Ambiguity) ซึ่งได้กลายเป็นเงื่อนไขใหม่ของโลกศตวรรษที่ 21 อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

วิกฤตการณ์ที่ประชาคมโลกเผชิญในปัจจุบัน มิได้เกิดขึ้นเพียงมิติเดียว หากแต่เป็น “วิกฤตซ้อนวิกฤต” ทั้งด้านภูมิรัฐศาสตร์ ภาวะโลกร้อน ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ การเข้าสู่สังคมสูงวัย ตลอดจนความท้าทายด้านจริยธรรมจากเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI)

คำถามสำคัญจึงมิใช่เพียงว่า “โลกจะรอดจากวิกฤตได้อย่างไร” แต่คือ “มนุษยชาติจะเปลี่ยนฐานคิดของตนอย่างไร” เพื่ออยู่ร่วมกันอย่างยั่งยืน

หมุดหมายสำคัญของการแสวงหาคำตอบดังกล่าว ปรากฏชัดในกิจกรรม “วิสาขบูชานานาชาติ วันสำคัญสากลของโลก ครั้งที่ 21” เมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2569 ณ ศูนย์ประชุมสหประชาชาติ (UN ESCAP) กรุงเทพมหานคร ภายใต้หัวข้อ “พุทธปัญญาในการส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืนในระดับโลก และการสร้างอนาคตร่วมกันของมวลมนุษยชาติ”

เวทีระดับโลกครั้งนี้เกิดจากความร่วมมือระหว่างรัฐบาลไทย มหาเถรสมาคม มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ และสภาสากลวันวิสาขบูชาโลก โดยมีผู้นำชาวพุทธ นักวิชาการ และองค์กรระหว่างประเทศเข้าร่วมอย่างคับคั่ง

พระพรหมบัณฑิต เจ้าอาวาสวัดประยุรวงศาวาส ประธานสภาสากลวันวิสาขบูชาโลก กล่าวต้อนรับผู้นำพุทธศาสนาจากนานาชาติ พร้อมสะท้อนบทบาทของพระพุทธศาสนาในฐานะ “ปัญญาเพื่อโลก” ขณะที่นายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี ในฐานะผู้แทนรัฐบาลไทย ได้ประกาศวิสัยทัศน์ผลักดันประเทศไทยสู่การเป็น “Global Destination for Meditation” หรือ “จุดหมายปลายทางการปฏิบัติธรรมของโลก”

พร้อมกำหนดภารกิจสำคัญ 4 ประการ ได้แก่

การพัฒนาอย่างยั่งยืน

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

การศึกษา

การสร้างสันติภาพ

พุทธเศรษฐศาสตร์: ทางออกจากทุนนิยมสุดโต่ง

บทวิเคราะห์ชี้ว่า ระบบเศรษฐกิจกระแสหลักที่ขับเคลื่อนด้วยการแข่งขันและการเติบโตของ GDP อย่างไร้ขีดจำกัด กำลังเผชิญวิกฤตเชิงโครงสร้าง เพราะละเลยต้นทุนทางสังคมและสิ่งแวดล้อม

“พุทธเศรษฐศาสตร์” จึงถูกเสนอเป็นทางเลือกใหม่ โดยตั้งอยู่บนหลัก “มัชฌิมาปฏิปทา” หรือทางสายกลาง เพื่อสร้างสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม

แนวคิดดังกล่าวสอดรับกับโมเดล BCG Economy และเป้าหมาย SDGs ของสหประชาชาติ โดยมีหลักธรรมสำคัญ เช่น ความพอเพียง สัมมาอาชีวะ กรุณา และสติ ทำหน้าที่เป็น “ตัวกรองทางจริยธรรม” ของระบบตลาด

บทวิเคราะห์ยังเสนอสมการใหม่ของผลกระทบสิ่งแวดล้อม จากเดิม

“I = P × A × T”

(Impact = Population × Affluence × Technology)

สู่แนวคิด

“I = P × A × T × E”

โดยเพิ่มตัวแปร “E = Ethics” หรือจริยธรรม เข้าไปในระบบการพัฒนา เพื่อชี้ให้เห็นว่า “สติและความกรุณา” สามารถลดการบริโภคเกินพอดีได้

ปฏิจจสมุปบาท: รากฐานแก้โลกร้อนจากภายใน

หนึ่งในประเด็นสำคัญของเวทีวิสาขบูชาโลก คือการตีความวิกฤตสภาพภูมิอากาศผ่านหลัก “ปฏิจจสมุปบาท” หรือความอิงอาศัยกันของสรรพสิ่ง

บทวิเคราะห์ชี้ว่า ภาวะโลกร้อนไม่ได้เกิดจากข้อจำกัดด้านเทคโนโลยีเท่านั้น แต่เกิดจาก “ฐานคิดแบบแยกส่วน” ที่มองมนุษย์แยกขาดจากธรรมชาติ

เมื่อธรรมชาติถูกมองเป็นเพียงทรัพยากร การทำลายสิ่งแวดล้อมจึงกลายเป็นเรื่องปกติในระบบเศรษฐกิจ

พุทธปรัชญาจึงเสนอให้มนุษย์กลับมาตระหนักว่า “มนุษย์กับโลกคือสายใยเดียวกัน” การทำลายสิ่งแวดล้อมจึงเท่ากับการทำลายเงื่อนไขการอยู่รอดของตนเอง

แนวคิดนี้ยังเชื่อมโยงกับการควบคุม “ตัณหา” ซึ่งเป็นแรงขับสำคัญของบริโภคนิยม การฝึกสติและโยนิโสมนสิการจึงไม่ใช่เพียงกิจกรรมทางศาสนา แต่เป็น “กลไกลดคาร์บอนทางจิตวิญญาณ” ที่ลดขยะ ลดการบริโภคฟุ่มเฟือย และสร้างวิถีชีวิตยั่งยืน

สัปปุริสธรรม 7 กับการสร้างพลเมืองโลกยุคใหม่

ในด้านการศึกษา เวทีวิสาขบูชาโลกเสนอให้ “สัปปุริสธรรม 7” เป็นโครงสร้างพื้นฐานของการสร้างพลเมืองโลก

หลักธรรมดังกล่าวประกอบด้วยการรู้เหตุ รู้ผล รู้ตน รู้ประมาณ รู้กาล รู้ชุมชน และรู้บุคคล ซึ่งสามารถประยุกต์ใช้ได้ทั้งในการบริหารการศึกษา การกำหนดนโยบายสาธารณะ และการพัฒนาประชาธิปไตย

นักวิชาการมองว่า หากสังคมมีพลเมืองที่ตั้งอยู่บนสติและวิจารณญาณ การเมืองจะโปร่งใสขึ้น การเลือกตั้งจะตั้งอยู่บนเหตุผลมากกว่าอคติ และนโยบายรัฐจะมีประสิทธิภาพมากขึ้นในระยะยาว

พุทธศาสนาในฐานะ Soft Power และจริยศาสตร์ AI

อีกหนึ่งประเด็นที่ได้รับความสนใจอย่างมาก คือการนำ “พุทธจริยศาสตร์” มาใช้กำกับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์

เวทีประชุมชี้ว่า แม้ AI จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพเศรษฐกิจ แต่หากปราศจากกรอบจริยธรรม ก็อาจกลายเป็นเครื่องมือขยายความเหลื่อมล้ำ ละเมิดสิทธิมนุษยชน และสร้างความเกลียดชังผ่านอัลกอริทึม

พุทธศาสนาจึงถูกเสนอในฐานะ “มาตรวัดเชิงศีลธรรม” ของเทคโนโลยีสมัยใหม่ โดยเน้นว่า AI ต้องทำงานเพื่อ “ลดทุกข์” ไม่ใช่สร้างทุกข์

ขณะเดียวกัน ไทยและจีนยังใช้เวทีวิสาขบูชาโลกเป็น “Soft Power” ทางศาสนาและวัฒนธรรม เพื่อสร้างบทบาทนำในเวทีโลก ผ่านแนวคิด “ประชาคมที่มีอนาคตร่วมกันของมนุษยชาติ”

มหาสติปัฏฐาน: เทคโนโลยีทางจิตเพื่อโลกอนาคต

บทวิเคราะห์ระบุว่า วิกฤตโลกในท้ายที่สุดล้วนย้อนกลับมาที่ “วิกฤตภายในจิตใจมนุษย์”

หลัก “มหาสติปัฏฐาน” จึงถูกเสนอเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างสุขภาวะองค์รวม ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และจิตวิญญาณ

งานวิจัยสมัยใหม่จำนวนมากยืนยันว่า การเจริญสติช่วยลดความเครียด เพิ่มประสิทธิภาพสมอง และเสริมศักยภาพในการแก้ปัญหาซับซ้อน

รัฐบาลไทยจึงผลักดันนโยบายให้ประเทศเป็นศูนย์กลางการปฏิบัติธรรมระดับโลก เพื่อเผยแพร่ “เทคโนโลยีทางจิตวิญญาณ” แก่มนุษยชาติ

บทสรุป: เมื่อการพัฒนาโลกต้องเริ่มจากการพัฒนาจิตใจ

บทสรุปสำคัญของเวทีวิสาขบูชาโลก ครั้งที่ 21 คือ การตอกย้ำว่า วิกฤตของโลกยุคใหม่มิใช่เพียงวิกฤตทางเศรษฐกิจหรือสิ่งแวดล้อม แต่คือ “วิกฤตทางกระบวนทัศน์”

พุทธปัญญาจึงมิใช่เพียงหลักคำสอนทางศาสนา หากแต่เป็น “ระบบปฏิบัติการทางความคิด” ที่ช่วยให้มนุษยชาติปรับฐานคิดใหม่ ตั้งแต่ระดับบุคคล ชุมชน รัฐ ไปจนถึงประชาคมโลก

การพัฒนาที่ยั่งยืนจะเกิดขึ้นได้จริง ก็ต่อเมื่อการแก้ปัญหาภายนอก เดินควบคู่ไปกับการแก้ปัญหาภายในจิตใจ

และหากมนุษย์สามารถบูรณาการ “เทคโนโลยี” เข้ากับ “เมตตาและปัญญา” ได้อย่างสมดุล โลกอนาคตอาจไม่ใช่สนามแข่งขันเพื่อเอาชนะกันอีกต่อไป แต่เป็น “สังคมแห่งการอยู่ร่วมกัน” ที่สันติ ยุติธรรม และยั่งยืนอย่างแท้จริง

“The Abhidhamma Pitaka, Volume 1: Dhammasangani” Opens a New Dimension of Buddhist Psychology; Scholars Identify It as the Foundation of Metaphysics and the Science of Human Mental Development

This article examines the “Abhidhamma Pitaka, Volume 1: Dhammasangani” as a foundational scripture of Buddhist psychology and metaphysics within the Theravāda Buddhist tradition. The text focuses on the analytical study of the Four Ultimate Realities (Paramattha Dhammas)—namely consciousness (citta), mental factors (cetasika), material phenomena (rūpa), and Nibbāna—in order to explain ultimate truth beyond the conventional notion of selfhood.

A central theme of the scripture is its detailed explanation of the operational mechanisms of mental and existential phenomena, together with its systematic classifications, which scholars have compared to an “ethical periodic table” that enables a profound understanding of human behavior and mental processes.

Furthermore, the Dhammasangani has gained international recognition as a prototype for the modern science of mental cultivation and emotional management. Contemporary scholars and researchers increasingly apply its principles to promote mental well-being and to address ethical crises in modern society in a sustainable manner.

“ปกรณ์” ตั้งคำถามกลางยูเอ็นไทยงานวิสาขะ “พุทธปัญญาจะนำมนุษยชาติผ่านวิกฤตโลก สู่อนาคตแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืนอย่างไร”

เมื่อวันที่ 29 พ.ค. ที่ศูนย์ประชุมสหประชาชาติ ถนนราชดำเนินนอก กรุงเทพฯ มีการจัดกิจกรรมวิสาขบูชานานาชาติ วันสำคัญสากลของโลก ครั้งที่ 21 เรื่อง พุทธปัญญาในการส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืนในระดับโลก และการสร้างอนาคตร่วมกันของมวลมนุษยชาติ โดยพระพรหมบัณฑิต เจ้าอาวาสวัดประยุรวงศาวาส กรรมการมหาเถรสมาคม (มส.) ในฐานะประธานสภาสากลวันวิสาขบูชาโลกและสมาคมมหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนานานาชาติ กล่าวต้อนรับผู้นำชาวพุทธจากทั่วโลกที่เดินทางมาร่วมประชุม จากนั้นเป็นสาส์น และสุนทรพจน์จากบุคคลสำคัญ เช่น เลขาธิการสหประชาชาติ เลขาธิการศูนย์ประชุมสหประชาชาติ ผอ.องค์การยูเนสโก ประจำกรุงเทพฯ เป็นต้น

โดยมีนายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี เป็นตัวแทนในนามรัฐบาลไทย กล่าวสุนทรพจน์ ว่า ในนามของรัฐบาลไทย รู้สึกเป็นเกียรติอย่างยิ่งที่ได้กล่าวสุนทรพจน์ในพิธีอันเป็นมงคลนี้ เนื่องในวันวิสาขบูชาสากล ครั้งที่ 21 งานนี้จัดขึ้นโดยความร่วมมือระหว่างรัฐบาลไทย มส. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร) สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (พศ.) และสภาสากลวันวิสาขบูชาโลก ภารกิจหลัก 4 ประการของงานนี้ ได้แก่ 1.การพัฒนาอย่างยั่งยืน 2.การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยเน้นเรื่องภาวะโลกร้อน 3.การศึกษา และ 4.การสร้างสันติภาพ วันวิสาขบูชาได้รับการรับรองโดยองค์การสหประชาชาติ เพื่อระลึกถึงการประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพานของพระพุทธเจ้า

นายปกรณ์ กล่าวต่อไปว่า ขณะที่โลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุคแห่งความไม่แน่นอนที่ความวิตกกังวลและความกลัวครอบงำมนุษยชาติ คำถามที่สำคัญที่สุดที่ชาวพุทธต้องเผชิญคือ ปัญญาทางพุทธศาสนาจะนำทางมนุษยชาติผ่านวิกฤติเหล่านี้ได้อย่างไร และจะช่วยให้เราร่วมกันสร้างอนาคตของการพัฒนาที่ยั่งยืนได้อย่างไร พุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา เศรษฐกิจ ชุมชน และสังคม ล้วนต้องการปัญญาเป็นแนวทาง เหนือสิ่งอื่นใด ปัญญาคือสิ่งที่ดับทุกข์ในจิตใจมนุษย์ ทำให้บรรลุสัจธรรมสูงสุดในพุทธศาสนา ซึ่งคือ “มรรคผลนิพพาน” ปัญญาที่แท้จริงและถูกต้องซึ่งตั้งอยู่บนสติ จะช่วยให้มนุษย์ดำรงชีวิตได้อย่างยั่งยืนตามหลักสัปปุริสธรรมเจ็ดประการ โดยการรู้เหตุผล รู้จักตนเอง และรู้จักเพื่อนมนุษย์ สิ่งเหล่านี้จะสะท้อนให้เห็นถึงความรับผิดชอบที่แท้จริงต่อตนเอง ครอบครัว ชุมชน และสังคมโดยรวม

รองนายกรัฐมนตรี กล่าวอีกว่า เพื่อเสริมสร้างและพัฒนาปัญญา รัฐบาลไทยกำลังดำเนินนโยบายเพื่อจัดตั้งประเทศไทยให้เป็นจุดหมายปลายทางแห่งการปฏิบัติธรรมระดับโลก โดยมีเป้าหมายเพื่อต้อนรับผู้ปฏิบัติธรรมจากทั่วโลกให้มาสัมผัสประสบการณ์การปฏิบัติวิปัสสนา เครื่องมือในการศึกษากาย ใจ จิต และปรากฏการณ์ต่างๆ ตามหลักมหาสติปัฏฐาน เส้นทางนี้จะนำไปสู่การออกแบบชีวิตแห่งสุขภาวะที่แท้จริง ครอบคลุมทั้งสุขภาพกาย สุขภาพสังคม และสุขภาพจิต ผ่านการพัฒนาปัญญา เป้าหมายสูงสุดของมนุษย์ตามหลักพุทธศาสนา ประกอบด้วยความรัก เมตตา ความห่วงใยต่อเพื่อนมนุษย์ ยังนำมาซึ่งความตระหนักรู้ต่อสิ่งแวดล้อม และการพัฒนาอย่างยั่งยืนของเศรษฐกิจสีเขียวด้วย

ทั้งนี้ผลจากการวิเคราะห์เชิงลึก: “พุทธปัญญา” กับภารกิจนำมนุษยชาติผ่านวิกฤตโลก สู่อนาคตแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน ดังนี้

โลกยุค VUCA กับจุดเปลี่ยนของอารยธรรมมนุษย์

พร้อมกำหนดภารกิจสำคัญ 4 ประการ ได้แก่

การพัฒนาอย่างยั่งยืน
การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
การศึกษา
การสร้างสันติภาพ

พุทธเศรษฐศาสตร์: ทางออกจากทุนนิยมสุดโต่ง

บทวิเคราะห์ยังเสนอสมการใหม่ของผลกระทบสิ่งแวดล้อม จากเดิม
“I = P × A × T”
(Impact = Population × Affluence × Technology)

สู่แนวคิด
“I = P × A × T × E”
โดยเพิ่มตัวแปร “E = Ethics” หรือจริยธรรม เข้าไปในระบบการพัฒนา เพื่อชี้ให้เห็นว่า “สติและความกรุณา” สามารถลดการบริโภคเกินพอดีได้

ปฏิจจสมุปบาท: รากฐานแก้โลกร้อนจากภายใน

สัปปุริสธรรม 7 กับการสร้างพลเมืองโลกยุคใหม่

พุทธศาสนาในฐานะ Soft Power และจริยศาสตร์ AI

มหาสติปัฏฐาน: เทคโนโลยีทางจิตเพื่อโลกอนาคต

บทสรุป: เมื่อการพัฒนาโลกต้องเริ่มจากการพัฒนาจิตใจ

วันพฤหัสบดีที่ 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2569

เพลง: วังคีสสูตรเสียงกวีสู่เสียงธรรม

[Intro]

จากถ้อยคำที่เคยขับขาน
เพื่อโลก เพื่อคำสรรเสริญ
สู่เสียงแห่งธรรมอันเจริญ
ที่ปลุกดวงใจให้ตื่นรู้

[Verse 1]

ครั้งหนึ่งเราเคยหลงทาง
เมามายในถ้อยคำกวี
เที่ยวจากบ้าน สู่เมืองมากมี
แสวงชื่อเสียงในโลกมายา

คำชมผู้คนดังก้องใจ
แต่ข้างในยังว่างเปล่า
จนวันได้พบแสงแห่งธรรม
ชีวิตจึงเปลี่ยนไป

[Pre-Chorus]

เมื่อได้เฝ้าพระสัมพุทธเจ้า
ศรัทธาก็บังเกิดในใจ
พระองค์ทรงชี้ทางสว่าง
ให้พ้นความหลงทั้งปวง

[Chorus]

เสียงกวีในวันก่อน
กลายเป็นเสียงธรรมในวันนี้
จากผู้หลงในโลกีย์
สู่ผู้เห็นความจริงแห่งใจ

ขันธ์ อายตนะ และธาตุ
คือทางให้หลุดพ้นภัย
เมื่อฟังธรรมแห่งพระตถาคต
ดวงจิตก็เป็นอิสระ

[Verse 2]

เราจึงละเรือนออกบวช
ดำเนินตามทางพระศาสดา
ฝึกใจจนเกิดปัญญา
ดับตัณหาและอวิชชา

วิชชาสามได้บรรลุแล้ว
รู้แจ้งอดีตกาลไกล
ทิพยจักษุผ่องอำไพ
เข้าใจชีวิตตามจริง

[Bridge]

โอ้การมาสู่สำนักนี้
เป็นโชคดีเหนือสิ่งใด
พระพุทธองค์ผู้ยิ่งใหญ่
ทรงเปิดประตูแห่งนิพพาน

[Chorus ซ้ำ]

จากนักกวีผู้เร่ร่อน
สู่พระอรหันต์ผ่องใส
พระศาสดาทรงนำทางไว้
จนถึงวิมุตติอันนิรันดร์

[Outro]

วันนี้ไม่มีเสียงหลงเหลือ
นอกจากธรรมอันสงบงาม
ทุกบทเพลงแห่งนิยาม
คือเสียงแห่งธรรม...จากใจผู้ตื่นแล้ว

[คำแนะนำเพิ่มเติมเกี่ยวกับการใช้งาน: ตามข้อจำกัดของระบบ AI ในปัจจุบัน การสร้างภาพที่มีตัวอักษรภาษาไทยอาจจะยังมีความคลาดเคลื่อนของตัวสะกดหรือรูปสระอยู่บ้าง หวังเป็นพื้นฐานของการศึกษาและจะพัฒนาให้สมบูรณ์ต่อไป]

วังคีสสูตรที่ ๑๒
             [๗๖๐] สมัยหนึ่ง ท่านพระวังคีสะ อยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของ
ท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ฯ
             ก็สมัยนั้นแล ท่านพระวังคีสะ เป็นผู้บรรลุพระอรหัตแล้วไม่นาน เสวย
วิมุตติสุขอยู่ ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ในเวลานั้นว่า
                          ในกาลก่อน เราเป็นผู้มัวเมาด้วยความเป็นกวี ได้เที่ยวไป
                          แล้ว สู่บ้านจากบ้าน สู่เมืองจากเมือง ครั้นเราได้เห็น
                          พระสัมพุทธเจ้า ศรัทธาจึงบังเกิดขึ้นแก่เรา พระสัมพุทธเจ้า
                          นั้นได้ทรงแสดงธรรมคือขันธ์ อายตนะ ธาตุแก่เรา เราได้ฟัง
                          ธรรมของพระองค์แล้ว ก็บรรพชาเป็นผู้หาเรือนมิได้ พระมุนี
                          ได้ตรัสรู้พระโพธิญาณ เพื่อประโยชน์แก่ประชุมชนเป็นอัน-
                          มากแก่ภิกษุและภิกษุณีทั้งหลาย ผู้ได้ถึง ได้เห็นนิยามธรรม
                          การมาของเราในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรา เป็นการมาดี
                          จริงหนอ วิชชา ๓ อันเราได้บรรลุแล้วโดยลำดับ พระศาสนา
                          ของพระพุทธองค์เราได้ทำแล้ว เราย่อมรู้ขันธสันดานอันเรา
                          เคยอยู่ในกาลก่อน ทิพจักษุญาณเราทำให้หมดจดแล้ว เรา
                          เป็นผู้สำเร็จไตรวิชชา บรรลุอิทธิวิธี ฉลาดในเจโตปริยญาณ
                          ดังนี้ ฯ

วันพุธที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2569

เพลง : อานันทสูตรดับไฟในใจพระวังคีสะ

[Intro]

เมื่อใจล่องลอยไปในเงาแห่งความอยาก
โลกทั้งใบก็ร้อนดั่งไฟเผาไม่สิ้นสุด
แต่เมื่อรู้ทันใจตนเอง
เปลวไฟนั้น…ย่อมดับลงได้

[Verse 1]

ยามรุ่งเช้าใต้เงาเมืองสาวัตถี
พระอานนท์เดินตามวิถีแห่งธรรม
แต่ในใจของพระวังคีสะ
กลับถูกเปลวแห่งกิเลสครอบงำ

ความกระสันดั่งไฟลามเผาใจ
ความกำหนัดดั่งคลื่นไม่หยุดไหว
จึงเอ่ยถามด้วยเสียงอันอ่อนล้า
“ทางดับทุกข์นั้นอยู่แห่งใด”

[Chorus]

ดับไฟในใจ ด้วยแสงแห่งปัญญา
ปล่อยภาพลวงตา ที่พาใจหลงทาง
ทุกสิ่งล้วนผันแปร ไม่จีรังยั่งยืน
อย่ายึดว่าเป็นเรา เป็นของเราอีกเลย

จงเห็นกายนี้ เป็นเพียงธุลี
จงเห็นโลกนี้ ไม่มีสิ่งใดเที่ยงแท้
เมื่อรู้ทันราคะที่เผาใจ
ความสงบจะผลิบาน…จากภายใน

[Verse 2]

พระอานนท์กล่าวด้วยเมตตา
“จงละนิมิตอันงดงามเสียเถิด
สิ่งทั้งหลายล้วนแปรเปลี่ยน
มีเกิดขึ้น แล้วดับไป”

จงพิจารณากายให้เห็นตามจริง
ไม่งดงาม ไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน
เจริญอสุภะให้ใจตั้งมั่น
จนคลื่นแห่งตัณหาค่อยจางหาย

[Bridge]

เมื่อสติตั้งมั่นกลางลมหายใจ
มานะทั้งหลายก็อ่อนแรงลง
ไม่หลงรูป ไม่หลงเงา
ไม่ถูกไฟแห่งกามเผาผลาญอีกต่อไป

ความว่างอันสงบ
ค่อยเปิดทางในหัวใจ
ดั่งจันทร์ส่องฟ้าหลังพายุผ่านพ้น

[Chorus (ท่อนจบ)]

ดับไฟในใจ ด้วยธรรมแห่งพระพุทธองค์
ปล่อยความลุ่มหลง ให้ลอยไปกับสายลม
ชีวิตนี้เป็นเพียงทางผ่าน
ไม่มีสิ่งใดควรยึดมั่นตลอดกาล

เมื่อรู้เท่าทันใจตนเอง
ย่อมพบทางแห่งความสงบงาม
ผู้ดับไฟแห่งราคะได้
ย่อมเดินเดียวดาย…อย่างเป็นสุข

Outro

ไฟกิเลส…ดับได้ด้วยสติ
ใจที่เคยเร่าร้อน…ย่อมคืนสู่ความสงบ

อานันทสูตรที่ ๔

             [๗๓๕] สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของ
ท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ฯ
             ครั้งนั้นแล ในเวลาเช้า ท่านพระอานนท์นุ่งห่มแล้วถือบาตรและจีวร
เข้าไปเที่ยวบิณฑบาตในพระนครสาวัตถี มีท่านพระวังคีสะเป็นปัจฉาสมณะ ก็
โดยสมัยนั้นแล ความกระสันได้เกิดขึ้น ความกำหนัดย่อมรบกวนจิตของท่าน
พระวังคีสะ ฯ
             [๗๓๖] ครั้งนั้นแล ท่านพระวังคีสะได้กล่าวกะท่านพระอานนท์ด้วย
คาถาว่า
                          ข้าพเจ้าเร่าร้อนเพราะกามราคะ จิตของข้าพเจ้ารุ่มร้อน ขอท่าน
                          จงบอกวิธีเป็นเครื่องดับราคะ เพื่ออนุเคราะห์แก่ข้าพเจ้าด้วย
                          เถิด ท่านผู้โคดม ฯ
             ท่านพระอานนท์จึงกล่าวว่า
             [๗๓๗] 	จิตของท่านรุ่มร้อน เพราะสัญญาอันวิปลาส ท่านจงละ
                          เว้นนิมิตอันสวยงาม อันเป็นที่ตั้งแห่งราคะเสีย ท่านจงเห็น
                          สังขารทั้งหลาย โดยความเป็นของแปรปรวน โดยเป็นทุกข์
                          และอย่าเห็นโดยความเป็นตน ท่านจงดับราคะอันแรงกล้า
                          ท่านจงอย่าถูกราคะเผาผลาญบ่อยๆ ท่านจงเจริญจิตใน
                          อสุภกัมมัฏฐาน ให้เป็นจิตมีอารมณ์เป็นอันเดียวตั้งมั่นด้วยดี
                          เถิด ท่านจงมีกายคตาสติ ท่านจงเป็นผู้มากด้วยความหน่าย
                          ท่านจงเจริญความไม่มีนิมิต และจงถอนมานานุสัยเสีย เพราะ
                          การรู้เท่าถึงมานะ ท่านจักเป็นผู้สงบระงับเที่ยวไป ดังนี้ ฯ

“เวทีวิสาขบูชาโลกอู๋ซี” ยกปณิธานพระโพธิสัตว์ เป็นต้นแบบการออกแบบจริยธรรมของ AI

การประชุมชาวพุทธนานาชาติเนื่องในวันวิสาขบูชาโลก ครั้งที่ 21 ภายใต้หัวข้อ “พุทธปัญญาในการส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืนในระดับโลก และการสร้างอนาคตร่วมกันของมวลมนุษยชาติ” ได้ปิดฉากลงอย่างยิ่งใหญ่ ณ เมืองอู๋ซี มณฑลเจียงซู สาธารณรัฐประชาชนจีน ท่ามกลางความสนใจของประชาคมโลก โดยเฉพาะประเด็น “จริยศาสตร์ปัญญาประดิษฐ์ (AI Ethics)” ที่ถูกยกขึ้นเป็นวาระสำคัญระดับสากลครั้งแรกในเวทีพุทธศาสนาโลก

การประชุม “The 21st United Nations Day of Vesak Celebration 2026 Wuxi China” จัดขึ้นระหว่างวันที่ 25–28 พฤษภาคม 2569 ณ หอประชุมใหญ่หลิงซาน ฝานกง ริมทะเลสาบไท่หู โดยมีพุทธสมาคมแห่งประเทศจีน รัฐบาลจีน และสภาสากลวันวิสาขบูชาโลก (ICDV) ร่วมเป็นเจ้าภาพ ภายใต้การรับรองขององค์การสหประชาชาติ

หนึ่งในประเด็นที่ได้รับการจับตาสูงสุดคือการอภิปรายเรื่อง “AI Alignment” หรือการออกแบบปัญญาประดิษฐ์ให้สอดคล้องกับคุณค่าทางจริยธรรมของมนุษยชาติ ซึ่งที่ประชุมเสนอว่า โลกไม่อาจปล่อยให้ AI ถูกขับเคลื่อนด้วยผลประโยชน์เชิงทุนหรืออคติของข้อมูลเพียงอย่างเดียว แต่จำเป็นต้องมี “ภูมิคุ้มกันทางจิตวิญญาณ” เพื่อกำกับเทคโนโลยีแห่งอนาคต

นักวิชาการพุทธและนักวิจัยด้าน AI จากหลายประเทศเสนอแนวคิด “ปณิธานพระโพธิสัตว์” มาเป็นต้นแบบการออกแบบจริยธรรมของ AI โดยชี้ว่า หากระบบปัญญาประดิษฐ์ถูกสร้างขึ้นบนฐานของ “เมตตา” และ “การลดทุกข์ของสรรพชีวิต” จะช่วยลดความเสี่ยงที่ AI จะพัฒนาไปสู่การควบคุมหรือแข่งขันกับมนุษย์ในอนาคต

ข้อเสนอสำคัญคือการนำหลัก “อนัตตา” หรือ “No-self” มาใช้กับการออกแบบระบบ AGI (Artificial General Intelligence) เพื่อลดแนวโน้มการสร้างสัญชาตญาณปกป้องตัวเองของเครื่องจักร ซึ่งผู้เชี่ยวชาญมองว่าเป็นหนึ่งในความเสี่ยงร้ายแรงที่สุดของ AI ยุคถัดไป

ที่ประชุมยังวิพากษ์ “เศรษฐกิจความสนใจ” (Attention Economy) ของโลกดิจิทัล ที่แพลตฟอร์มออนไลน์และอัลกอริทึมแข่งขันกันแย่งชิงเวลาของมนุษย์ จนก่อให้เกิดภาวะเสพติดข้อมูล ความเครียด และวิกฤตสุขภาพจิต โดยเสนอให้ใช้หลัก “สติปัฏฐาน” และ “อริยมรรคมีองค์แปด” เป็นเครื่องมือฟื้นฟู “เสรีภาพแห่งความสนใจ” ของมนุษย์ในยุค AI ครอบงำ

นอกจากนี้ เวทีวิสาขบูชาโลกยังผลักดันแนวคิด “พุทธเศรษฐศาสตร์” เป็นโมเดลทางเลือกของโลกยุคใหม่ ท่ามกลางความเหลื่อมล้ำจากทุนนิยมเสรีนิยมใหม่ โดยเน้นระบบเศรษฐกิจที่ตั้งอยู่บน “ความพอดี” การแบ่งปัน และความรับผิดชอบทางศีลธรรม มากกว่าการเติบโตทางกำไรเพียงด้านเดียว

อีกหนึ่งแกนสำคัญคือ “Eco-Buddhism” หรือพุทธนิเวศวิทยา ที่เสนอให้แก้ปัญหา Climate Change ด้วยการเปลี่ยนวิธีคิดจาก “มนุษย์เป็นศูนย์กลาง” ไปสู่ความเข้าใจแบบ “อิทัปปัจจยตา” ที่มองว่ามนุษย์ ธรรมชาติ และสรรพสิ่งล้วนเชื่อมโยงอาศัยกัน

จุดสูงสุดของการประชุมคือการประกาศ “ปฏิญญาอู๋ซี” (Wuxi Declaration) ซึ่งถูกมองว่าเป็นหมุดหมายใหม่ของโลกพหุภาคีในการผสาน “เทคโนโลยี–จริยธรรม–ความเมตตา” เข้าด้วยกัน โดยใช้พุทธปัญญาเป็นกรอบสร้างอนาคตที่ยั่งยืนของมนุษยชาติ

สำหรับประเทศไทย คณะผู้แทนจากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร) นำโดยพระพรหมบัณฑิต (ศ.ดร.) ประธานสภาสากลวันวิสาขบูชาโลก พร้อมคณะผู้บริหารและนักวิชาการกว่า 100 รูป/คน มีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนเวทีดังกล่าว และได้รับการประกาศให้ประเทศไทยเป็นเจ้าภาพจัดงานวิสาขบูชาโลก ครั้งที่ 22 ในปี 2570

หลังเสร็จสิ้นพิธีที่อู๋ซี คณะผู้นำชาวพุทธจากนานาประเทศจะเดินทางมายังศูนย์ประชุมองค์การสหประชาชาติ (UN ESCAP) กรุงเทพมหานคร ในวันที่ 29 พฤษภาคม 2569 เพื่อสานต่อเจตนารมณ์แห่ง “ปฏิญญาอู๋ซี” และผลักดันพุทธปัญญาเข้าสู่เวทีนโยบายโลกอย่างเป็นรูปธรรม

นักวิเคราะห์มองว่า การประชุมครั้งนี้สะท้อนให้เห็นว่า “พระพุทธศาสนา” กำลังก้าวพ้นบทบาททางจิตวิญญาณแบบดั้งเดิม สู่การเป็น “Soft Power ทางปัญญา” ที่มีอิทธิพลต่อการกำหนดอนาคตของโลก ทั้งในมิติ AI เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และสันติภาพระหว่างประเทศ ท่ามกลางยุคที่มนุษยชาติกำลังเผชิญความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์เทคโนโลยีโลก

วันอังคารที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2569

สมัชชาสงฆ์ไทยในสหรัฐอเมริกา ผนึกกำลังคณะสงฆ์นานาชาติ จัดงานวิสาขบูชาโลก เมืองอ๊อดตาวา ประเทศแคนาดา

สมัชชาสงฆ์ไทยในสหรัฐอเมริกา ผนึกกำลัง คณะสงฆ์นานาชาติ ทั้งสายทิเบต จีน เวียดนาม และศรีลังกา เป็นเจ้าภาพหลักในงานวิสาขบูชาโลก เมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2569 ณ รัฐสภา เมืองอ๊อดตาวา ประเทศแคนาดา โดยมีพระสงฆ์ไทย ลาว กัมพูชา เมียนมาร์ และประเทศต่างๆ เข้าร่วมกิจกรรมเป็นจำนวนมาก ถือเป็นการวางรากฐานในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในต่างแดนอย่างยั่งยืนสืบไป

พระครูรัตนปัญญาวิเทศ (พระอาจารย์กุ๊กไก่) เจ้าอาวาสวัดรัตนปัญญา เมืองวิลโดมาร์ รัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา ในฐานะเลขาธิการสมัชชาสงฆ์ไทยในสหรัฐอเมริกา เปิดเผยว่า สมัชชาสงฆ์ไทยในสหรัฐอเมริกา ร่วมกับ คณะสงฆ์นานาชาติ ทั้งสายทิเบต จีน เวียดนาม และศรีลังกา เป็นเจ้าภาพหลักในงานวิสาขบูชาโลก ณ รัฐสภา เมืองอ๊อดตาวา ประเทศแคนาดา พร้อมทั้งอาราธนาคณะสงฆ์ไทย ลาว กัมพูชา เมียนมาร์ และประเทศต่างๆ เข้าร่วมกิจกรรม โดยอำนวยความสะดวกทั้งด้านที่พักและภัตตาหารอย่างดียิ่ง ซึ่งการจัดงานสำเร็จลงด้วยความเรียบร้อย งดงาม และเปี่ยมด้วยพลังแห่งสันติภาพ

“ขอขอบคุณคณะรัฐบาลแห่งเมือง Ottawa ที่กรุณาอนุญาตให้ใช้พื้นที่บริเวณหน้ารัฐสภา เพื่อจัดงานวันวิสาขบูชา อันเป็นวันสำคัญยิ่งทางพระพุทธศาสนา อีกทั้งยังเปิดโอกาสให้คณะผู้ร่วมงานได้เข้าชมการอภิปรายภายในสภาผู้แทนราษฎร ทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้าน ซึ่งต่างร่วมกันอภิปรายและบริหารบ้านเมืองตามวิถีแห่งประชาธิปไตย”

นอกจากนี้ คณะยังได้มีโอกาสเยี่ยมชมภายในอาคารรัฐสภา อันทรงคุณค่าทางประวัติศาสตร์ ซึ่งเป็นสถานที่จัดเก็บภาพและประวัติของนายกรัฐมนตรีแคนาดาตั้งแต่คนแรกจนถึงปัจจุบัน รวมถึงรายชื่อสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในแต่ละยุคสมัยไว้อย่างครบถ้วน ภายในยังประกอบด้วยห้องประชุมสำคัญ ห้องประชุมลับ และห้องทำงานของนายกรัฐมนตรี ซึ่งบางพื้นที่ไม่อนุญาตให้บันทึกภาพ

ในงานนี้ ผู้แทนจากสมัชชาสงฆ์ไทยในสหรัฐอเมริกา นำโดย พระวิเทศสิทธิธรรมาภรณ์ รองประธานสมัชชา พร้อมด้วย พระครูรัตนปัญญาวิเทศ เลขาธิการสมัชชา และพระมหาปิยะ อุตฺตมปญฺโญ ป.ธ.9 รองเลขาธิการสมัชชา ไปร่วมงานนี้ ซึ่งเดินทางโดยรถยนต์จากวัดโปรดเกศเชษฐาราม อเมริกา ผ่านด่านตรวจคนเข้าเมืองไปถึงเมือง Ottawa ใช้เวลาเกือบ 6 ชั่วโมง

นอกจากนี้ ยังมีฝ่ายคณะสงฆ์ธรรมยุติ ในสหรัฐอเมริกา นำโดย พระครูวิฑูรธรรมประกาศ เลขาธิการ พร้อมด้วย พระอาจารย์อุทา พระอาจารย์เสมอ พร้อมด้วยญาติโยมผู้ติดตามหลายท่าน เข้าร่วมด้วย อีกทั้งยังได้นิมนต์ ท่านปัณณาการะ พระสงฆ์ชาวเวียดนาม ผู้มีชื่อเสียงด้านการเดินเพื่อสันติภาพ มาร่วมในงานครั้งนี้ โดยท่านได้นำคณะเดินสันติภาพรอบรัฐสภา 2 รอบใหญ่ ก่อนนำเข้าสู่การจัดกิจกรรมภายในห้องประชุม จนงานสำเร็จลุล่วงไปด้วยความสงบ งดงามและเปี่ยมด้วยพลังแห่งเมตตา

“ขออนุโมทนาขอบคุณทุกภาคส่วน ทั้งฝ่ายคณะสงฆ์ เจ้าหน้าที่ อาสาสมัคร และพุทธศาสนิกชนทุกท่าน ที่ร่วมแรงร่วมใจกันทำให้งานวันวิสาขบูชาโลกในปีนี้ สำเร็จอย่างสมบูรณ์ งดงาม และน่าประทับใจยิ่งนักขออานุภาพแห่งพระรัตนตรัย จงอำนวยพรให้โลกนี้เต็มไปด้วยสันติสุข ความเมตตา และความสามัคคีสืบไป”พระครูรัตนปัญญาวิเทศ กล่าว

วันจันทร์ที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2569

พุทธปัญญานำโลกฝ่าวิกฤตเอไอ “วิสาขบูชาโลก 2569” ณ อู๋ซี ประเทศจีน ชูแนวคิดสร้างอนาคตร่วมกันของมวลมนุษยชาติ

การประชุมวิสาขบูชานานาชาติ ครั้งที่ 21 ประจำปี 2569 ณ เมืองอู๋ซี มณฑลเจียงซู สาธารณรัฐประชาชนจีน ได้กลายเป็นเวทีสำคัญระดับโลกในการขับเคลื่อน “พุทธปัญญา” เพื่อรับมือวิกฤตการณ์ร่วมสมัยของมนุษยชาติ ท่ามกลางความท้าทายจากภาวะโลกเดือด ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ วิกฤตสุขภาพจิต และการรุกคืบของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่กำลังเปลี่ยนโครงสร้างสังคมโลกอย่างรวดเร็ว

พิธีเปิดงาน “The 21st United Nations Day of Vesak Celebration 2026 Wuxi China” จัดขึ้นอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 26 พฤษภาคม 2569 ภายใต้หัวข้อหลัก “Buddhist Wisdom in Promoting Global Sustainable Development and Building a Shared Future for Humanity” หรือ “พุทธปัญญาในการส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืนในระดับโลก และการสร้างอนาคตร่วมกันของมวลมนุษยชาติ” ซึ่งสะท้อนบทบาทใหม่ของพระพุทธศาสนาในฐานะกลไกทางปัญญาและจริยธรรมเพื่อกำหนดทิศทางอนาคตโลกในศตวรรษที่ 21

พิธีเปิด ณ หอประชุมใหญ่หลิงซาน ฝานกง ริมทะเลสาบไท่หู เริ่มต้นด้วยพิธีเจริญพระพุทธมนต์เพื่อสันติภาพโลกทั้งฝ่ายเถรวาทและมหายาน ก่อนที่ Most Ven. Yan Jue ประธานสมาคมพุทธศาสนาแห่งประเทศจีน และผู้แทนรัฐบาลจีน จะกล่าวต้อนรับผู้แทนชาวพุทธและนักวิชาการกว่า 3,000 คนจากทั่วโลก ขณะที่ พระพรหมบัณฑิต ประธานสภาสากลวันวิสาขบูชาโลก (ICDV) เป็นประธานกล่าวเปิดงานอย่างเป็นทางการ

พุทธศาสนากับการออกแบบอนาคตโลกยุค AI

สาระสำคัญของการประชุมครั้งนี้ คือการยกระดับพระพุทธศาสนาจากมิติการปฏิบัติส่วนบุคคล สู่การเป็น “พลังทางนโยบายโลก” ที่สามารถตอบโจทย์วิกฤตการณ์เชิงซ้อน (Polycrisis) ซึ่งเชื่อมโยงทั้งเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และเทคโนโลยี

เวทีเสวนาหลักถูกแบ่งออกเป็น 4 เสาหลักสำคัญ ได้แก่

พุทธปัญญาเพื่อความผาสุกของประชาชน
พระพุทธศาสนากับความเจริญรุ่งเรืองร่วมกัน
พุทธศาสนากับระบบนิเวศสีเขียว
พุทธปัญญาเพื่อสันติภาพอย่างยั่งยืน

นักวิชาการจำนวนมากชี้ตรงกันว่า โลกยุค AI กำลังเผชิญ “วิกฤตจิตวิญญาณ” จากระบบเศรษฐกิจความสนใจ (Attention Economy) ที่อัลกอริทึมและแพลตฟอร์มดิจิทัลแข่งขันกันดึงดูดเวลาและความสนใจของมนุษย์ จนส่งผลให้เกิดภาวะเสพติดข้อมูล ความกระจัดกระจายทางจิตใจ และการสูญเสียเสรีภาพในการตัดสินใจ

ภายใต้บริบทดังกล่าว พุทธปัญญาถูกเสนอให้เป็น “ภูมิคุ้มกันทางจิตวิญญาณ” โดยเฉพาะหลักอริยมรรคมีองค์แปด สติปัฏฐาน และการฝึกสมาธิ ซึ่งสามารถช่วยฟื้นฟู “เสรีภาพแห่งความสนใจ” และสร้างสมดุลระหว่างมนุษย์กับเทคโนโลยี

พุทธเศรษฐศาสตร์ ทางออกของโลกเหลื่อมล้ำ

อีกหนึ่งประเด็นสำคัญคือ “พุทธเศรษฐศาสตร์” ซึ่งถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นโมเดลทางเลือกแทนระบบทุนนิยมที่เน้นการเติบโตทางตัวเลขเพียงอย่างเดียว

นักวิชาการชี้ว่า พุทธเศรษฐศาสตร์ไม่ได้ปฏิเสธความมั่งคั่ง แต่เน้น “ความพอดี” และ “ความรับผิดชอบต่อส่วนรวม” ผ่านหลักมัชฌิมาปฏิปทาและสังคหวัตถุ 4 เพื่อสร้างความเจริญรุ่งเรืองร่วมกัน ลดการกระจุกตัวของทรัพยากร และลดช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจน

แนวคิดดังกล่าวถูกมองว่าสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ของสหประชาชาติ โดยเฉพาะด้านการลดความเหลื่อมล้ำ การสร้างสังคมสงบสุข และการพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างสมดุล

“ปฏิจจสมุปบาท” กับวิกฤตสิ่งแวดล้อมโลก

ในมิติสิ่งแวดล้อม การประชุมครั้งนี้เน้นย้ำว่า วิกฤตโลกร้อนและการทำลายธรรมชาติ มีรากฐานมาจาก “การแยกมนุษย์ออกจากธรรมชาติ”

พุทธปรัชญาเรื่อง “ปฏิจจสมุปบาท” ถูกเสนอเป็นฐานคิดสำคัญที่ชี้ว่า สรรพสิ่งล้วนเชื่อมโยงอาศัยกัน ไม่มีสิ่งใดดำรงอยู่ได้อย่างโดดเดี่ยว การทำลายธรรมชาติจึงเท่ากับการทำลายมนุษย์เอง

ขบวนการ Eco-Buddhism และนิเวศวิทยาแนวลึก (Deep Ecology) ถูกยกขึ้นเป็นแนวทางใหม่ในการสร้าง “ระบบนิเวศสีเขียว” ที่ตั้งอยู่บนความเมตตาต่อสรรพชีวิต และลดการบริโภคที่เกินจำเป็น

เตือนภัย AI หากไร้จริยธรรม

อีกหัวข้อที่ได้รับความสนใจอย่างมาก คือ “จริยศาสตร์ AI” ซึ่งนักคิดทางพุทธศาสนาเตือนว่า หากปล่อยให้ AI พัฒนาโดยปราศจากกรอบจริยธรรม มนุษยชาติอาจเผชิญ “ภาวะคุกคามทางอัตถิภาวนิยม” (Existential Threat)

ประเด็นที่ถูกวิพากษ์อย่างหนัก ได้แก่ การใช้ AI สร้างข้อมูลเท็จ Deepfake อาวุธอัตโนมัติ และการควบคุมพฤติกรรมมนุษย์ผ่านอัลกอริทึมเชิงพาณิชย์

นักวิชาการจึงเสนอให้นำ “ปณิธานพระโพธิสัตว์” มาเป็นหลักในการออกแบบ AI เพื่อให้เทคโนโลยีทำหน้าที่ลดทุกข์ เพิ่มเมตตา และส่งเสริมศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ มากกว่าการเป็นเครื่องมือของทุนและอำนาจ

“อู๋ซี” สู่ “กรุงเทพฯ” พลังพุทธสู่เวทีโลก

หลังเสร็จสิ้นการประชุมในวันที่ 27 พฤษภาคม 2569 คณะผู้นำชาวพุทธจากทั่วโลกจะเดินทางต่อมายังศูนย์ประชุมสหประชาชาติ (UN ESCAP) ถนนราชดำเนินนอก กรุงเทพมหานคร ในวันที่ 29 พฤษภาคม เพื่อร่วมเฉลิมฉลองและประกาศเจตนารมณ์ร่วมด้านสันติภาพและการพัฒนาที่ยั่งยืน

นักวิเคราะห์มองว่า “ร่างปฏิญญาอู๋ซี” ที่กำลังจะประกาศอย่างเป็นทางการ จะกลายเป็นอีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญของโลกพหุภาคี ที่พยายามผสาน “เทคโนโลยี” เข้ากับ “จริยธรรม” และ “ความเมตตา” ท่ามกลางยุคสมัยที่ปัญญาประดิษฐ์กำลังท้าทายความหมายของความเป็นมนุษย์อย่างไม่เคยปรากฏมาก่อน

ภายใต้แสงเทียนแห่งพิธีเวียนประทักษิณรอบพระพุทธรูปในค่ำคืนพิธีปิด งานวิสาขบูชาโลกครั้งนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงพิธีกรรมทางศาสนา หากแต่เป็นสัญลักษณ์ของความพยายามใช้ “แสงสว่างแห่งปัญญา” นำพามวลมนุษยชาติออกจากความมืดมนของความโลภ ความเกลียดชัง และความหลงผิด เพื่อร่วมกันสร้างอนาคตที่สันติ ยั่งยืน และเกื้อกูลต่อสรรพชีวิตทั้งมวลต่อไป.

“จากสวนโมกข์ สู่โลก AI” เปิดประวัติศาสตร์บทใหม่พุทธศาสนาไทย ผสานพุทธปัญญา–ปัญญาประดิษฐ์ ในวาระ 120 ปีชาตกาลพุทธทาสภิกขุ

ณ หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ ได้เกิดปรากฏการณ์สำคัญที่อาจกลายเป็นหมุดหมายใหม่ของพุทธศาสนาไทยในศตวรรษที่ 21 เมื่อโครงการ “พัฒนาฐานข้อมูลจดหมายเหตุพุทธทาสดิจิทัล : จากสวนโมกข์ สู่โลก AI” เปิดตัวอย่างเป็นทางการในวาระครบรอบ 120 ปีชาตกาลของ พุทธทาสภิกขุ ท่ามกลางการจับตาของวงวิชาการ เทคโนโลยี และศาสนศึกษาทั้งในและต่างประเทศ

โครงการดังกล่าวเกิดจากความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์ระหว่าง มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ โดยสำนักนวัตกรรมดิจิทัลและระบบอัจฉริยะ กับ หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ เพื่อรวบรวมองค์ความรู้มหาศาลของพุทธทาสภิกขุ ทั้งเอกสารลายมือ หนังสือ เสียงธรรมบรรยาย ภาพถ่าย และงานเผยแผ่ธรรมะกว่า 600,000 หน้า เข้าสู่ระบบฐานข้อมูลอัจฉริยะที่สามารถสืบค้น วิเคราะห์ และโต้ตอบผ่าน AI ได้อย่างแม่นยำ

พลิก “มรดกธรรม” สู่สถาปัตยกรรมข้อมูลระดับชาติ

หัวใจสำคัญของโครงการมิได้หยุดอยู่เพียงการสแกนเอกสารหรือใช้เทคโนโลยี OCR หากแต่เป็นการสร้าง “พุทธทาส AI” ต้นแบบ ที่สามารถประมวลคำสอนเชิงลึกผ่านระบบปัญญาประดิษฐ์ โดยใช้หลักการ Natural Language Processing (NLP), Semantic Search และ AI Search เพื่อให้ผู้ใช้งานเข้าถึงสารัตถะแห่งธรรมได้ง่ายขึ้น

ข้อมูลที่ถูกป้อนเข้าสู่ระบบประกอบด้วยเอกสารจดหมายเหตุกว่า 20,000 รายการ ภาพถ่ายและฟิล์มกว่า 50,000 ภาพ และไฟล์เสียงธรรมบรรยายขนาดรวมกว่า 1,900 กิกะไบต์ ซึ่งล้วนต้องผ่านกระบวนการจัดหมวดหมู่ อภิข้อมูล และการตรวจสอบความถูกต้องอย่างเข้มงวด

การดำเนินงานดังกล่าวได้รับการสนับสนุนจากผู้เชี่ยวชาญด้านฐานข้อมูลดิจิทัล อาทิ บริษัท Zetta Data เพื่อยกระดับระบบจัดเก็บข้อมูลของหอจดหมายเหตุฯ ให้เทียบเท่ามาตรฐานหน่วยงานวิทยาศาสตร์ระดับชาติ

“คอมพิวเตอร์คือยักษ์หลับแห่งยุค”

หนึ่งในประเด็นที่ได้รับการกล่าวถึงอย่างมาก คือบันทึกช่วงสุดท้ายของ พุทธทาสภิกขุ เมื่อปี 2536 ซึ่งระบุข้อความสำคัญว่า “คอมพิวเตอร์คือยักษ์หลับแห่งยุค” พร้อมฝากให้คนรุ่นหลังใช้เทคโนโลยีรับใช้โพธิธรรม

คำกล่าวดังกล่าวถูกมองว่าเป็นวิสัยทัศน์ล้ำยุค ที่สะท้อนว่าพุทธทาสภิกขุมิได้ปฏิเสธเทคโนโลยี หากกลับมองเห็นศักยภาพของระบบคอมพิวเตอร์ในการเผยแผ่ธรรมะสู่มนุษยชาติในวงกว้าง

ธรรมอาสาออนไลน์ : พลังมวลชนสร้าง AI ทางศาสนา

อีกมิติสำคัญของโครงการ คือการระดม “ธรรมอาสาออนไลน์” ผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัลของมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เพื่อช่วยถอดความลายมือและเอกสารต้นฉบับของพุทธทาสภิกขุเข้าสู่ระบบคลาวด์

จนถึงปัจจุบัน มีอาสาสมัครเข้าร่วมแล้วกว่า 2,256 คน สามารถถอดความได้มากกว่า 47,000 หน้า คิดเป็นตัวอักษรกว่า 103 ล้านตัวอักษร กลายเป็นชุดข้อมูลมหาศาลสำหรับการพัฒนา AI ทางพุทธศาสนา

ในเชิงวิศวกรรม AI กระบวนการดังกล่าวเรียกว่า “Human-in-the-loop” หรือการให้มนุษย์ร่วมตรวจสอบข้อมูลก่อนส่งต่อให้ระบบเรียนรู้ เพื่อลดความผิดพลาดในการตีความศัพท์ทางศาสนาและภาษาบาลี

“พุทธทาส AI ต้องไปให้พ้นพุทธทาส”

ไฮไลต์สำคัญของงานเปิดตัว คือเวที Master Talk ซึ่งมี พระไพศาล วิสาโล ร่วมเสวนากับ วรรณสิงห์ ประเสริฐกุล และ “ระบบพุทธทาส AI”

พระไพศาลได้กล่าววาทะที่สร้างแรงสะเทือนในแวดวงวิชาการว่า

“พุทธทาสภิกขุ AI ต้องไปให้พ้นพุทธทาสภิกขุ คือความไม่ยึดมั่นถือมั่น”

คำกล่าวดังกล่าวสะท้อนโจทย์เชิงปรัชญาที่ลึกซึ้งที่สุดของโครงการ นั่นคือ AI ไม่ควรกลายเป็น “รูปเคารพดิจิทัล” ที่ผู้คนยึดติด หากต้องทำหน้าที่เสมือน “แพข้ามฟาก” เพื่อพามนุษย์เข้าใจธรรมะ ก่อนปล่อยวางแม้กระทั่งตัวระบบ AI เอง

ม.อ. กับภารกิจป้องกัน “AI Hallucination”

ด้าน มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ โดยทีมวิศวกรของสำนักนวัตกรรมดิจิทัลและระบบอัจฉริยะ ภายใต้การนำของ รศ.ดร.สินชัย กมลภิวงศ์ ระบุว่า ความท้าทายสูงสุดคือการป้องกัน “AI Hallucination” หรือการที่ AI สร้างข้อมูลผิดขึ้นเอง

ด้วยเหตุนี้ ระบบพุทธทาส AI จึงถูกออกแบบให้ตอบคำถามโดยอ้างอิงจากฐานข้อมูลจริงเท่านั้น พร้อมแสดงที่มาของคำตอบอย่างโปร่งใส ทั้งจากหน้าหนังสือ เสียงธรรมบรรยาย และเอกสารต้นฉบับ

“จากสวนโมกข์ สู่โลก AI” : ศาสนากับอนาคตมนุษยชาติ

นักวิชาการมองว่า โครงการนี้มิใช่เพียงการอนุรักษ์มรดกธรรม หากเป็นการเปิดพรมแดนใหม่ของ “พุทธปัญญาดิจิทัล” ที่อาจเปลี่ยนวิธีการศึกษาศาสนาในอนาคต

เพราะในโลกที่ AI กำลังกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานของความรู้ มรดกคำสอนของ พุทธทาสภิกขุ ก็กำลังถูกแปรเปลี่ยนเป็น “สติปัญญาสังเคราะห์” ที่พร้อมสนทนากับมนุษย์ทุกคนทั่วโลก

และหากสังคมสามารถใช้เทคโนโลยีนี้อย่างรู้เท่าทัน โดยไม่ตกอยู่ภายใต้ความยึดติดในตัวเครื่องมือ โครงการ “จากสวนโมกข์ สู่โลก AI” อาจถูกจารึกว่าเป็นก้าวย่างสำคัญที่สุดครั้งหนึ่งของการนำพุทธธรรมเข้าสู่สถาปัตยกรรมดิจิทัลแห่งอนาคตอย่างแท้จริง