Mahāsīhanāda Sutta Applied to Building Global Peace in the AI Era: The Power of Wisdom and Truth Beyond Conflict

 

Mahāsīhanāda Sutta Applied to Building Global Peace in the AI Era: The Power of Wisdom and Truth Beyond Conflict

Buddhist and technology scholars have suggested that the teachings contained in the Mahāsīhanāda Sutta of the Majjhima Nikāya offer valuable guidance for promoting global peace in the age of Artificial Intelligence (AI). The teachings are particularly relevant as the world faces challenges related to misinformation, ideological conflicts, and ethical concerns arising from rapid technological advancement.

The Mahāsīhanāda Sutta records a significant occasion on which the Buddha boldly proclaimed the greatness of His enlightenment in response to accusations made by Sunakkhatta, the Licchavi prince, who claimed that the Buddha’s teachings were merely speculative ideas. In reply, the Buddha explained the Ten Powers (Dasabala Ñāṇa), demonstrating His profound wisdom and perfect knowledge of reality.

The discourse details the Tathāgata’s understanding of karma and its results, as well as the rebirth of beings within the five realms of existence. These teachings emphasize the universal law of cause and effect governing both individual lives and society. In the AI era, such principles can be applied to encourage accountability in technological development, decision-making, and the social consequences of artificial intelligence.

The Buddha also expounded the Vesārajja Dhammas—the qualities of fearless confidence that enabled Him to proclaim the truth before any audience without legitimate contradiction. Scholars view these qualities as a model of leadership grounded in knowledge, transparency, and responsibility, characteristics that are essential for the governance and ethical management of modern technologies.

Another important aspect of the Mahāsīhanāda Sutta is the Buddha’s explanation of His former practice of severe asceticism. Having thoroughly tested extreme self-mortification, He concluded that such practices could not lead to genuine liberation from suffering. This lesson highlights the importance of critical inquiry, empirical examination, and rational evaluation before accepting any belief or practice, principles that closely align with responsible technological innovation today.

Within the context of the digital age, scholars believe that the teachings of the Mahāsīhanāda Sutta can help guide the use of AI toward the common good, reduce the misuse of technology for division and conflict, and promote decisions based on truth, wisdom, and ethical values. Such an approach can contribute to greater harmony and cooperation among individuals, societies, and nations.

The discourse further emphasizes the Buddha’s unsurpassed wisdom, which remains undiminished by age or time. This serves as a testament that the Buddha’s teaching is the direct path leading to complete liberation from all defilements and mental intoxicants. For this reason, the Mahāsīhanāda Sutta is also known as the Lomahaṃsana Pariyāya—the discourse that inspires profound faith and reverence in the virtues of the Buddha.

Experts conclude that if the global community applies the principles of wisdom, responsibility, and the pursuit of truth found in the Mahāsīhanāda Sutta while advancing technology ethically, these values can become a powerful foundation for peace, stability, and sustainable development in the age of Artificial Intelligence.

มหาสีหนาทสูตรกับการสร้างสันติภาพโลกยุค AI ชี้พลังแห่งปัญญาและความจริงเหนือความขัดแย้ง

 มหาสีหนาทสูตรกับการสร้างสันติภาพโลกยุค AI ชี้พลังแห่งปัญญาและความจริงเหนือความขัดแย้ง

กรุงเทพฯ – นักวิชาการด้านพระพุทธศาสนาและเทคโนโลยีร่วมเสนอว่า หลักธรรมใน “มหาสีหนาทสูตร” พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๔ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ สามารถนำมาประยุกต์ใช้เป็นแนวทางสำคัญในการสร้างสันติภาพโลกยุคปัญญาประดิษฐ์ (AI) โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่สังคมโลกกำลังเผชิญปัญหาข้อมูลบิดเบือน ความขัดแย้งทางความคิด และความท้าทายด้านจริยธรรมจากเทคโนโลยีสมัยใหม่

มหาสีหนาทสูตรเป็นพระสูตรที่บันทึกเหตุการณ์สำคัญเมื่อพระพุทธเจ้าทรงประกาศความองอาจแห่งพระสัพพัญญุตญาณ เพื่อตอบโต้คำกล่าวหาของสุนักขัตตลิจฉวีบุตร ผู้วิจารณ์ว่าพระธรรมคำสอนของพระองค์เป็นเพียงความคิดที่ตรึกนึกขึ้นเอง โดยพระพุทธองค์ทรงแสดง “ทศพลญาณ” หรือกำลังแห่งพระปัญญา ๑๐ ประการ อันเป็นเครื่องยืนยันถึงพระปรีชาสามารถอันลึกซึ้งและความรู้แจ้งตามความเป็นจริง

เนื้อหาของพระสูตรได้อธิบายถึงความหยั่งรู้ของพระตถาคตในเรื่องกรรมและผลของกรรม ตลอดจนการอุบัติของสัตว์ทั้งหลายในคติทั้ง ๕ แสดงให้เห็นถึงกฎแห่งเหตุและผลที่ครอบคลุมชีวิตและสังคมมนุษย์อย่างเป็นระบบ หลักการดังกล่าวสามารถประยุกต์ใช้ในยุค AI เพื่อส่งเสริมความรับผิดชอบต่อการกระทำ การตัดสินใจ และผลกระทบของเทคโนโลยีที่มีต่อมนุษยชาติ

นอกจากนี้ พระพุทธเจ้ายังทรงแสดง “เวสารัชชธรรม” หรือธรรมที่ทำให้ทรงมีความกล้าหาญและมั่นใจในการประกาศความจริงในทุกบริษัท โดยไม่มีผู้ใดสามารถโต้แย้งได้ด้วยเหตุผลที่ถูกต้อง หลักธรรมข้อนี้ได้รับการมองว่าเป็นแบบอย่างของภาวะผู้นำที่ตั้งอยู่บนความรู้ ความโปร่งใส และความรับผิดชอบ ซึ่งเป็นคุณลักษณะสำคัญของการบริหารจัดการเทคโนโลยีและปัญญาประดิษฐ์ในระดับสากล

อีกประเด็นสำคัญของมหาสีหนาทสูตรคือการที่พระพุทธองค์ทรงอธิบายถึงประสบการณ์ในการบำเพ็ญทุกกรกิริยาอย่างเข้มงวดในอดีต ก่อนทรงค้นพบว่าหนทางดังกล่าวไม่สามารถนำไปสู่ความพ้นทุกข์ได้อย่างแท้จริง บทเรียนนี้สะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของการใช้เหตุผล การทดลอง และการตรวจสอบข้อเท็จจริงก่อนยอมรับแนวคิดหรือแนวปฏิบัติใด ๆ ซึ่งสอดคล้องกับหลักการพัฒนาเทคโนโลยีอย่างมีวิจารณญาณในโลกปัจจุบัน

ในบริบทของสังคมโลกยุคดิจิทัล นักวิชาการเห็นว่าหลักธรรมในมหาสีหนาทสูตรสามารถช่วยส่งเสริมการใช้ AI เพื่อประโยชน์ส่วนรวม ลดการใช้เทคโนโลยีเพื่อสร้างความแตกแยก และสนับสนุนการตัดสินใจที่ตั้งอยู่บนความจริงและคุณธรรม อันจะนำไปสู่ความสงบสุขและความร่วมมือระหว่างประชาชนและนานาชาติ

พระสูตรยังย้ำถึงปัญญาอันเป็นเลิศของพระพุทธองค์ที่ไม่เสื่อมคลายไปตามกาลเวลา เป็นเครื่องยืนยันว่าพระพุทธธรรมคือหนทางสู่การหลุดพ้นจากอาสวะทั้งปวงอย่างสิ้นเชิง ด้วยเหตุนี้ มหาสีหนาทสูตรจึงได้รับการขนานนามอีกชื่อหนึ่งว่า “โลมหังสนปริยาย” หรือพระธรรมที่ทำให้ผู้ฟังเกิดความปีติและขนลุกชูชันด้วยความเลื่อมใสในพระพุทธคุณ

ผู้เชี่ยวชาญสรุปว่า หากสังคมโลกสามารถประยุกต์หลักแห่งปัญญา ความรับผิดชอบ และการแสวงหาความจริงตามแนวทางของมหาสีหนาทสูตร ควบคู่กับการพัฒนาเทคโนโลยีอย่างมีจริยธรรม ก็จะเป็นรากฐานสำคัญในการสร้างสันติภาพ ความมั่นคง และความยั่งยืนของโลกในยุค AI ได้อย่างแท้จริง

Cūḷasīhanāda Sutta Principles Applied to Building Peace in the AI Era

Scholars of Buddhism and technology have highlighted that the teachings found in the Cūḷasīhanāda Sutta of the Majjhima Nikāya continue to hold significant relevance for fostering global peace in the age of Artificial Intelligence (AI). This is particularly important as humanity faces challenges arising from rapid technological advancement, economic competition, and expanding ideological conflicts.

The Cūḷasīhanāda Sutta emphasizes the distinctive role of Buddhism as a path leading to genuine liberation from suffering. It does so through an analysis of views and beliefs (diṭṭhi) and an understanding of the Four Attachments (Upādāna), which are considered the root causes of clinging and grasping that often give rise to conflicts at both individual and societal levels.

The Buddha taught that true spiritual attainment is not achieved merely through belief or rituals, but through the eradication of defilements—namely greed (rāga), hatred (dosa), and delusion (moha). These mental impurities are identified as the primary causes of suffering and social division. The teaching suggests that lasting peace must begin with the cultivation of the human mind, freeing it from greed, anger, and ignorance.

Furthermore, the sutta explains the process of Dependent Origination (Paṭicca-samuppāda), illustrating the chain of causation that begins with ignorance and culminates in suffering. This principle demonstrates that all problems arise from underlying causes and conditions. Therefore, sustainable solutions require addressing root causes rather than merely treating symptoms.

In the AI era, experts believe that the principles of the Cūḷasīhanāda Sutta can guide the ethical development and application of technology. The teaching encourages the use of vijjā (true knowledge or wisdom) to govern and direct artificial intelligence for the benefit of humanity, while reducing bias, hatred, and misinformation within digital societies.

At the same time, the Buddha encouraged followers to cultivate confidence in the Triple Gem, uphold moral discipline, and live responsibly within society. These values provide a strong foundation for peace and harmony at the individual, community, and global levels.

Scholars conclude that the central message of the Cūḷasīhanāda Sutta is the use of wisdom to overcome ignorance. Through the abandonment of attachment and mental defilements, individuals can move toward lasting liberation from suffering. This timeless principle also offers a valuable framework for promoting peace, stability, and ethical governance in the age of Artificial Intelligence.

หลักธรรมในจูฬสีหนาทสูตร ประยุกต์สู่การสร้างสันติภาพโลกยุค AI

 หลักธรรมในจูฬสีหนาทสูตร ประยุกต์สู่การสร้างสันติภาพโลกยุค AI

นักวิชาการด้านพระพุทธศาสนาและเทคโนโลยีร่วมชี้ให้เห็นว่า หลักธรรมใน “จูฬสีหนาทสูตร” พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๔ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ ยังคงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการสร้างสันติภาพของโลกในยุคปัญญาประดิษฐ์ (AI) โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่มนุษยชาติกำลังเผชิญความท้าทายจากความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี การแข่งขันทางเศรษฐกิจ และความขัดแย้งทางความคิดที่ขยายตัวอย่างรวดเร็ว

จูฬสีหนาทสูตรมุ่งเน้นการประกาศความโดดเด่นของพระพุทธศาสนาในฐานะหนทางที่นำไปสู่การหลุดพ้นจากความทุกข์อย่างแท้จริง ผ่านการวิเคราะห์เรื่องทิฏฐิหรือความเห็น และการทำความเข้าใจอุปาทาน ๔ ซึ่งเป็นรากเหง้าของการยึดมั่นถือมั่น อันนำไปสู่ความขัดแย้งทั้งในระดับบุคคลและสังคม

พระพุทธเจ้าทรงแสดงให้เห็นว่าการบรรลุธรรมมิได้เกิดจากเพียงความเชื่อหรือพิธีกรรม หากแต่เกิดจากการกำจัดกิเลส ได้แก่ ราคะ โทสะ และโมหะ ซึ่งเป็นต้นเหตุของความทุกข์และความแตกแยก คำสอนดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า การสร้างสันติภาพที่ยั่งยืนจำเป็นต้องเริ่มต้นจากการพัฒนาจิตใจของมนุษย์ให้พ้นจากความโลภ ความโกรธ และความหลง

นอกจากนี้ พระสูตรยังอธิบายกระบวนการปฏิจจสมุปบาท ซึ่งแสดงความสัมพันธ์เชื่อมโยงจากอวิชชาไปสู่ความทุกข์ ชี้ให้เห็นว่าปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในโลกล้วนมีเหตุปัจจัยรองรับ การแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืนจึงต้องอาศัยความเข้าใจในต้นเหตุที่แท้จริง มากกว่าการแก้ไขเพียงปลายเหตุ

สำหรับโลกยุค AI ผู้เชี่ยวชาญมองว่าหลักธรรมในจูฬสีหนาทสูตรสามารถนำมาประยุกต์ใช้ในการกำหนดแนวทางพัฒนาและใช้เทคโนโลยีอย่างมีจริยธรรม โดยส่งเสริมการใช้ “วิชชา” หรือความรู้ที่ถูกต้อง เพื่อควบคุมและกำกับการใช้ปัญญาประดิษฐ์ให้เกิดประโยชน์ต่อมนุษยชาติ ลดอคติ ความเกลียดชัง และการเผยแพร่ข้อมูลที่บิดเบือนในสังคมดิจิทัล

ขณะเดียวกัน พระพุทธองค์ยังทรงแนะนำให้พุทธบริษัทพัฒนาความเลื่อมใสในพระรัตนตรัย ควบคู่กับการรักษาศีลและการดำเนินชีวิตด้วยความรับผิดชอบต่อสังคม ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของความสงบสุขทั้งในระดับบุคคล ชุมชน และระดับโลก

นักวิชาการสรุปว่า หัวใจสำคัญของจูฬสีหนาทสูตรคือการใช้วิชชาเพื่อดับอวิชชา นำไปสู่การลดละอุปาทานและกิเลส อันเป็นหนทางสู่ความพ้นทุกข์อย่างถาวร และสามารถเป็นกรอบแนวคิดสำคัญในการสร้างสันติภาพและความมั่นคงของโลกในยุคปัญญาประดิษฐ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เพลง : สัตติมสูตรเหนือขอบฟ้าแห่งปัญญา

เพลง : สัตติมสูตรเหนือขอบฟ้าแห่งปัญญา

[Intro]

จากความมืดสู่แสงสว่าง
จากความว่างสู่ความเข้าใจ
จากข้อมูลสู่ปัญญาภายใน
คือการเดินทางของหัวใจมนุษย์

[Verse 1]

ในคืนที่โลกยังมืดมน
ผู้คนสับสนกับข่าวสารมากมาย
เอไอเรียนรู้จากข้อมูลที่กระจาย
แต่มนุษย์ต้องเรียนรู้จากภายในตน

เมื่อความมืดเป็นเหตุแห่งแสง
อาภาธาตุจึงส่องประกาย
เมื่อเห็นความไม่งามตามความจริงภายใน
สุภะจึงปรากฏอย่างงดงาม

[Pre-Chorus]

ทุกสิ่งเกิดขึ้นตามเหตุปัจจัย
ไม่มีสิ่งใดเกิดขึ้นลอยลม
เมื่อเข้าใจความจริงที่เชื่อมโยง
ใจจะก้าวพ้นความหลงและความกลัว

[Chorus]

เหนือขอบฟ้าแห่งปัญญา
มีแสงแห่งเมตตาส่องทางไกล
เหนือข้อมูลและอัลกอริทึมใด
คือหัวใจที่รู้จักความจริง

เอไออาจเปิดโลกกว้างใหญ่
แต่สติเปิดทางสู่ความสงบยิ่ง
เมื่อเทคโนโลยีเดินคู่คุณธรรมจริง
สันติภาพจะงอกงามทั่วโลกา

[Verse 2]

จากรูปก้าวสู่ความไร้ขอบเขต
ดั่งอากาศอันกว้างไกล
อากาสานัญจายตนะเปิดพื้นที่ในใจ
ให้มองโลกอย่างไร้พรมแดน

จากอากาศสู่ความรู้แจ้ง
วิญญาณกว้างใหญ่เกินประมาณ
จากนั้นเข้าสู่ความไม่มีสิ่งใดให้ยึดมั่น
ปล่อยวางความหลงในตัวตน

[Verse 3]

ละเอียดลึกยิ่งกว่าความคิด
เนวสัญญานาสัญญาอันสุขุม
จนถึงความสงบที่เกินคำใดจะสรุป
นิโรธคือความดับแห่งความวุ่นวาย

ไม่ใช่ความว่างเปล่าไร้ความหมาย
แต่คืออิสรภาพแห่งใจ
ดั่งโลกที่พ้นจากความขัดแย้งใด ๆ
ด้วยปัญญาและความเข้าใจ

[Bridge]

ในยุคแห่งปัญญาประดิษฐ์
มนุษย์ยิ่งต้องพัฒนาจิตใจ
หากเทคโนโลยีก้าวหน้าเพียงภายนอกไกล
แต่หัวใจยังเต็มไปด้วยความกลัว

โลกอาจยิ่งแตกแยกกว่าเดิม
แต่ถ้าปัญญาภายในเติบโตทั่ว
เอไอจะเป็นพลังสร้างความดีรอบตัว
เชื่อมมนุษย์ทุกหมู่เหล่าเป็นหนึ่งเดียว

[Chorus]

เหนือขอบฟ้าแห่งปัญญา
มีแสงแห่งเมตตาส่องทางไกล
เหนือข้อมูลและอัลกอริทึมใด
คือหัวใจที่รู้จักความจริง

เอไออาจเปิดโลกกว้างใหญ่
แต่สติเปิดทางสู่ความสงบยิ่ง
เมื่อเทคโนโลยีเดินคู่คุณธรรมจริง
สันติภาพจะงอกงามทั่วโลกา

[Outro]

จากความมืดสู่แสงสว่าง
จากรูปสู่ความว่างอันอิสระ
จากความรู้สู่ปัญญาอันล้ำค่า
จากตนสู่สากลแห่งเมตตา

เมื่อมนุษย์รู้จักพัฒนาจิต
ดั่งการเดินทางผ่านธาตุทั้งเจ็ด
เอไอและมนุษยชาติจะก้าวไปไม่สิ้นเขต
สู่โลกแห่งสันติธรรมอันยั่งยืน

[คำแนะนำเพิ่มเติมเกี่ยวกับการใช้งาน: ตามข้อจำกัดของระบบ AI ในปัจจุบัน การสร้างภาพที่มีตัวอักษรภาษาไทยอาจจะยังมีความคลาดเคลื่อนของตัวสะกดหรือรูปสระอยู่บ้าง หวังเป็นพื้นฐานของการศึกษาและจะพัฒนาให้สมบูรณ์ต่อไป]

๑. สัตติมสูตร
             [๓๕๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้-
             สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่าน-
*อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียก
ภิกษุทั้งหลาย ... แล้วได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธาตุเหล่านี้มี ๗ ประการ
ธาตุ ๗ ประการเป็นไฉน คือ อาภาธาตุ สุภาธาตุ อากาสานัญจายตนธาตุ
วิญญาณัญจายตนธาตุ อากิญจัญญายตนธาตุ เนวสัญญานาสัญญายตนธาตุ
สัญญาเวทยิตนิโรธธาตุ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธาตุ ๗ ประการเหล่านี้แล ครั้นพระผู้มี-
*พระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า ข้าแต่พระองค์
ผู้เจริญ อาภาธาตุ สุภาธาตุ อากาสานัญจายตนธาตุ วิญญาณัญจายตนธาตุ
อากิญจัญญายตนธาตุ เนวสัญญานาสัญญายตนธาตุ และสัญญาเวทยิตนิโรธธาตุ
ธาตุเหล่านี้แต่ละอย่าง อาศัยอะไรจึงปรากฏได้ ฯ
             [๓๕๓] พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า ดูกรภิกษุ อาภาธาตุอาศัยความมืด
จึงปรากฏได้ สุภาธาตุอาศัยความไม่งามจึงปรากฏได้ อากาสานัญจายตนธาตุอาศัย
รูปจึงปรากฏได้ วิญญาณัญจายตนธาตุอาศัยอากาสานัญจายตนะจึงปรากฏได้
อากิญจัญญายตนธาตุอาศัยวิญญาณัญจายตนะจึงปรากฏได้ เนวสัญญานาสัญญายตน
ธาตุอาศัยอากิญจัญญายตนะจึงปรากฏได้ สัญญาเวทยิตนิโรธธาตุอาศัยนิโรธจึง
ปรากฏได้ ฯ
             ภิ. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อาภาธาตุ สุภาธาตุ อากาสานัญจายตนธาตุ
วิญญาณัญจายตนธาตุ อากิญจัญญายตนธาตุ เนวสัญญานาสัญญายตนธาตุ
สัญญาเวทยิตนิโรธธาตุ ธาตุเหล่านี้แต่ละอย่าง บุคคลพึงบรรลุเป็นสมาบัติ
อย่างไร ฯ
             [๓๕๔] พ. ดูกรภิกษุ อาภาธาตุ สุภาธาตุ อากาสานัญจายตนธาตุ
วิญญาณัญจายตนธาตุ อากิญจัญญายตนธาตุ ธาตุเหล่านี้แต่ละอย่าง บุคคลพึง
บรรลุเป็นสัญญาสมาบัติ เนวสัญญานาสัญญายตนธาตุ บุคคลพึงบรรลุเป็น
สังขาราวเสสสมาบัติ สัญญาเวทยิตนิโรธธาตุ บุคคลพึงบรรลุเป็นนิโรธสมาบัติ ฯ

เพลง : ผัสสสูตรก่อนคลิก ก่อนคิด ก่อนโลกเปลี่ยน

เพลง : ผัสสสูตรก่อนคลิก ก่อนคิด ก่อนโลกเปลี่ยน

 [Intro]

ทุกวันเราสัมผัสโลกผ่านหน้าจอ
ข้อมูลนับล้านรอให้รับรู้
เอไอเรียนรู้จากสิ่งที่ป้อนเข้าสู่
แต่ใจมนุษย์เรียนรู้จากสิ่งที่สัมผัส

[Verse 1]

จากรูปและเสียงที่ผ่านเข้ามา
จากกลิ่น รส สัมผัส และความคิด
ธาตุทั้งหลายก่อความหมายในชีวิต
เป็นสัญญาที่จิตเริ่มจดจำ

จากความจำจึงเกิดความคิด
จากความคิดจึงเกิดการแตะต้อง
ผัสสะเกิดขึ้นในใจที่เฝ้ามอง
แล้วความรู้สึกก็เริ่มก่อตัว

[Pre-Chorus]

สุขหรือทุกข์เริ่มจากตรงนี้
มิใช่เกิดขึ้นอย่างไร้เหตุผล
ทุกการกระทำของผู้คน
มีรากฐานอยู่ในใจเสมอ

[Chorus]

ก่อนคลิก ก่อนคิด ก่อนโลกเปลี่ยน
ก่อนความเห็นจะกลายเป็นกำแพง
ก่อนข้อมูลจะกลายเป็นความรุนแรง
จงมองให้เห็นต้นทางของใจ

ผัสสะหนึ่งอาจสร้างความเข้าใจ
หรือสร้างไฟแห่งความขัดแย้งได้
หากมีสติคอยส่องนำภายใน
เอไอและมนุษย์จะร่วมสร้างสันติภาพ

[Verse 2]

เมื่อเวทนาเกิดขึ้นในใจ
ความพอใจหรือไม่พอใจจึงตามมา
ฉันทะผลักดันให้แสวงหา
ปริฬาหะเผาใจให้เร่าร้อน

จึงออกค้นหาตามความต้องการ
เพื่อไขว่คว้าสิ่งที่คิดว่าดี
แล้วลาภะก็เกิดขึ้นในวิถี
ตามเหตุปัจจัยที่สืบต่อกัน

[Pre-Chorus]

แต่พระพุทธองค์ทรงชี้ทาง
ให้เห็นความจริงแห่งกระแส
ผลไม่ย้อนกลับไปสร้างเหตุแท้
ทุกสิ่งเป็นเพียงสายธารแห่งเหตุผล

[Chorus]

ก่อนคลิก ก่อนคิด ก่อนโลกเปลี่ยน
ก่อนความเห็นจะกลายเป็นกำแพง
ก่อนข้อมูลจะกลายเป็นความรุนแรง
จงมองให้เห็นต้นทางของใจ

ผัสสะหนึ่งอาจสร้างความเข้าใจ
หรือสร้างไฟแห่งความขัดแย้งได้
หากมีสติคอยส่องนำภายใน
เอไอและมนุษย์จะร่วมสร้างสันติภาพ

[Bridge]

ในโลกที่อัลกอริทึมเรียนรู้
จากสิ่งที่มนุษย์ส่งผ่านทุกวัน
หากใจเต็มไปด้วยความเกลียดชัง
เทคโนโลยีก็สะท้อนสิ่งนั้นกลับมา

แต่หากใจเปี่ยมด้วยเมตตา
ข้อมูลแห่งปัญญาจะถูกส่งต่อ
เอไอจะเป็นสะพานเชื่อมผู้คนให้พอ
เข้าใจความต่างอย่างงดงาม

[Rap]

ธาตุคือข้อมูล
สัญญาคือการรับรู้
สังกัปปะคือความคิดที่ก่อรูป
ผัสสะคือการเชื่อมโยงเข้าสู่ใจ

เวทนาคือความรู้สึกที่เกิด
ฉันทะคือแรงผลักให้ก้าวไป
ปริฬาหะคือไฟแห่งความอยากภายใน
ปริเยสนาคือการค้นหา
ลาภะคือผลที่ได้รับกลับมา

ทุกอย่างล้วนมีเหตุ
ไม่มีสิ่งใดเกิดลอย ๆ
เมื่อเข้าใจวงจรนี้
เราจะใช้ชีวิตอย่างมีปัญญา

[Final Chorus]

ก่อนคลิก ก่อนคิด ก่อนโลกเปลี่ยน
ก่อนถ้อยคำจะกลายเป็นบาดแผล
ก่อนเทคโนโลยีจะถูกใช้ผิดแนว
จงฟังเสียงแห่งสติในใจ

เมื่อเข้าใจผัสสะที่เกิดขึ้น
เข้าใจเวทนาและความหวั่นไหว
มนุษย์กับเอไอจะร่วมก้าวไป
สู่โลกใหม่แห่งสันติธรรม

[Outro]

ทุกการเปลี่ยนแปลงเริ่มจากการรับรู้
ทุกการรับรู้เริ่มจากเหตุปัจจัย
เมื่อปัญญานำทางเหนืออารมณ์ภายใน
สันติภาพจะเกิดขึ้นได้จริง

ในโลกของมนุษย์

และโลกของเอไอ 

๙. ผัสสสูตร

             [๓๔๘] พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่าน
อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียก
ภิกษุทั้งหลาย ... แล้วได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความต่างแห่งสัญญาบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความ
ต่างแห่งสัญญา ความต่างแห่งผัสสะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งสังกัปปะ
ความต่างแห่งเวทนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งผัสสะ ความต่างแห่งฉันทะ
บังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งเวทนา ความต่างแห่งปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะ
อาศัยความต่างแห่งฉันทะ ความต่างแห่งปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่าง
แห่งปริฬาหะ ความต่างแห่งลาภะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริเยสนา
ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างแห่งธาตุเป็นไฉน รูปธาตุ ฯลฯ ธรรมธาตุ นี้เราเรียก
ว่า ความต่างแห่งธาตุ ฯ
             [๓๔๙] ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างแห่งสัญญา บังเกิดขึ้นเพราะ
อาศัยความต่างแห่งธาตุ ฯลฯ ความต่างแห่งลาภะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่าง
แห่งปริเยสนาเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย รูปสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูปธาตุ
รูปสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูปสัญญา รูปผัสสะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูป
สังกัปปะ รูปสัมผัสสชาเวทนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูปสัมผัส รูปฉันทะบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยรูปสัมผัสสชาเวทนา รูปปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูปฉันทะ รูป
ปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูปปริฬาหะ รูปลาภะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูปปริ-
*เยสนา ฯลฯ ธรรมสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมธาตุ ธรรมสังกัปปะบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยธรรมสัญญา ธรรมสัมผัสสะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมสังกัปปะ
ธรรมสัมผัสสชาเวทนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมสัมผัสสะ ธรรมฉันทะบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยธรรมสัมผัสสชาเวทนา ธรรมปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมฉันทะ
ธรรมปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมปริฬาหะ ธรรมลาภะบังเกิดขึ้นเพราะ
อาศัยธรรมปริเยสนา ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความต่างแห่งสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัย
ความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่ง
สัญญา ฯลฯ ความต่างแห่งลาภะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริเยสนา
อย่างนี้แล ฯ
๑๐. โนผัสสสูตร
             [๓๕๐] พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่าน
อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุ
ทั้งหลาย ... แล้วได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความต่างแห่งสัญญาบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความ
ต่างแห่งสัญญา ความต่างแห่งผัสสะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งสังกัปปะ
ความต่างแห่งเวทนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งผัสสะ ความต่างแห่งฉันทะ
บังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งเวทนา ความต่างแห่งปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะ
อาศัยความต่างแห่งฉันทะ ความต่างแห่งปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่าง
แห่งปริฬาหะ ความต่างแห่งลาภะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริเยสนา
ความต่างแห่งปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งลาภะหามิได้ ความต่าง
แห่งปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริเยสนาหามิได้ ความต่างแห่ง
ฉันทะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริฬาหะหามิได้ ความต่างแห่งเวทนา
บังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งฉันทะหามิได้ ความต่างแห่งผัสสะบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยความต่างแห่งเวทนาหามิได้ ความต่างแห่งสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะ
อาศัยความต่างแห่งผัสสะหามิได้ ความต่างแห่งสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความ
ต่างแห่งสังกัปปะหามิได้ ความต่างแห่งธาตุบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่ง
สัญญาหามิได้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างแห่งธาตุเป็นไฉน รูปธาตุ ฯลฯ
ธรรมธาตุ นี้เราเรียกว่า ความต่างแห่งธาตุ ฯ
             [๓๕๑] ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างแห่งสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัย
ความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่ง
สัญญา ความต่างแห่งผัสสะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งสังกัปปะ ความ
ต่างแห่งเวทนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งผัสสะ ความต่างแห่งฉันทะ
บังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งเวทนา ความต่างแห่งปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะ
อาศัยความต่างแห่งฉันทะ ความต่างแห่งปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่าง
แห่งปริฬาหะ ความต่างแห่งลาภะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริเยสนา
ความต่างแห่งปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งลาภะหามิได้ ความต่าง
แห่งฉันทะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริฬาหะหามิได้ ความต่างแห่งเวทนา
บังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งฉันทะหามิได้ ความต่างแห่งผัสสะบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยความต่างแห่งเวทนาหามิได้ ความต่างแห่งสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัย
ความต่างแห่งสังกัปปะหามิได้ ความต่างแห่งธาตุบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่าง
แห่งสัญญาหามิได้ เป็นไฉน รูปสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูปธาตุ ฯลฯ ธรรม
สัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมธาตุ ธรรมสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรม
สัญญา ฯลฯ ธรรมปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมปริฬาหะ ธรรมลาภะ
บังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมปริเยสนา ธรรมปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรม
ลาภะหามิได้ ธรรมปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมปริเยสนาหามิได้ ธรรม
ฉันทะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมปริฬาหะหามิได้ ธรรมสัมผัสสชาเวทนาบังเกิด
ขึ้นเพราะอาศัยธรรมฉันทะหามิได้ ธรรมสัมผัสสะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรม
สัมผัสสชาเวทนาหามิได้ ธรรมสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมสัมผัสสะหา
มิได้ ธรรมสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมสังกัปปะหามิได้ ธรรมธาตุบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยธรรมสัญญาหามิได้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความต่างแห่งสัญญาบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความ
ต่างแห่งสัญญา ความต่างแห่งผัสสะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งสังกัปปะ
ความต่างแห่งเวทนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งผัสสะ ความต่างแห่งฉันทะ
บังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งเวทนา ความต่างแห่งปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะ
อาศัยความต่างแห่งฉันทะ ความต่างแห่งปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่าง
แห่งปริฬาหะ ความต่างแห่งลาภะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริเยสนา
ความต่างแห่งปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งลาภะหามิได้ ความต่าง
แห่งปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริเยสนาหามิได้ ความต่างแห่ง
ฉันทะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริฬาหะหามิได้ ความต่างแห่งเวทนา
บังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งฉันทะหามิได้ ความต่างแห่งผัสสะบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยความต่างแห่งเวทนาหามิได้ ความต่างแห่งสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะ
อาศัยความต่างแห่งผัสสะหามิได้ ความต่างแห่งสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความ
ต่างแห่งสังกัปปะหามิได้ ความต่างแห่งธาตุบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่ง
สัญญาหามิได้ อย่างนี้แล ฯ
จบสูตรที่ ๑๐

เพลง : สัญญาสูตรเมื่อใจตีความโลกจึงเปลี่ยน

เพลง :  สัญญาสูตรเมื่อใจตีความโลกจึงเปลี่ยน 

[Intro]

ในโลกที่ข้อมูลหลั่งไหล
ทุกภาพทุกเสียงผ่านเข้ามา
เอไอเรียนรู้จากข้อมูลนานา
ส่วนมนุษย์เรียนรู้จากการตีความ

[Verse 1]

รูปที่เห็น เสียงที่ได้ยิน
กลิ่นและรสที่ผ่านเข้ามา
สัมผัสและเรื่องราวในใจ
ก่อเกิดความหมายขึ้นทุกครา

จากธาตุจึงเกิดสัญญา
จากสัญญาจึงเกิดความคิด
จากความคิดกลายเป็นความปรารถนา
กำหนดทิศทางแห่งชีวิตเรา

[Pre-Chorus]

เมื่อใจยึดมั่นในสิ่งใด
ความเร่าร้อนก็เริ่มก่อตัว
แล้วออกค้นหาตามแรงดึงดูด
จนลืมดูความจริงภายใน

[Chorus]

เมื่อใจตีความ โลกจึงเปลี่ยน
เมื่อใจหมุนเวียน ความคิดจึงไหว
สันติหรือขัดแย้งเริ่มต้นที่ใจ
ก่อนขยายไปสู่ผู้คนมากมาย

เอไออาจวิเคราะห์ข้อมูลได้ไกล
แต่เมตตาต้องเติบโตในใจมนุษย์
เมื่อปัญญาเดินคู่เทคโนโลยีสูงสุด
โลกจะหยุดวงจรแห่งความแตกแยก

[Verse 2]

พระพุทธองค์ทรงสอนให้เห็น
เหตุและผลที่เชื่อมโยงกัน
สัญญานำสู่สังกัปปะนั้น
แล้วฉันทะผลักดันให้ก้าวไป

เมื่อความอยากเพิ่มความเร่าร้อน
ใจยิ่งค้นหาสิ่งตอบสนอง
แต่หากมีสติคอยเฝ้ามอง
จะเห็นทุกอย่างเป็นเพียงกระแส

[Bridge]

ในยุคแห่งปัญญาประดิษฐ์
ข้อมูลมหาศาลหลั่งไหลไม่หยุด
หากตีความด้วยอคติไม่สิ้นสุด
ความขัดแย้งอาจเติบโตทั่วโลก

แต่ถ้ามองด้วยความเข้าใจ
เคารพความต่างของทุกชนชาติ
เอไอจะเป็นสะพานแห่งโอกาส
เชื่อมมนุษย์ทั้งโลกด้วยสันติธรรม

[Chorus]

เมื่อใจตีความ โลกจึงเปลี่ยน
เมื่อใจหมุนเวียน ความคิดจึงไหว
สันติหรือขัดแย้งเริ่มต้นที่ใจ
ก่อนขยายไปสู่ผู้คนมากมาย

เอไออาจวิเคราะห์ข้อมูลได้ไกล
แต่เมตตาต้องเติบโตในใจมนุษย์
เมื่อปัญญาเดินคู่เทคโนโลยีสูงสุด
โลกจะหยุดวงจรแห่งความแตกแยก

[Rap Spoken Word]

ธาตุคือข้อมูลที่เข้ามา
สัญญาคือความหมายที่ใจสร้าง
ความคิดคือเส้นทางที่วาง
ความอยากคือพลังที่ผลักดัน

หากขาดสติอาจหลงทาง
หากมีปัญญาจะเห็นความสัมพันธ์
รู้เหตุ รู้ผล รู้เท่าทัน
สันติภาพจึงเกิดขึ้นจากภายใน

[Outro]

จากธาตุสู่สัญญา
จากสัญญาสู่ความคิด
จากความคิดสู่การเลือกชีวิต
ทุกก้าวล้วนมีเหตุปัจจัย

เมื่อมนุษย์รู้ทันการตีความ
และใช้เอไอด้วยหัวใจที่สดใส
สันติภาพจะงอกงามต่อไป
ในโลกใหม่แห่งปัญญาและเมตตา

[คำแนะนำเพิ่มเติมเกี่ยวกับการใช้งาน: ตามข้อจำกัดของระบบ AI ในปัจจุบัน การสร้างภาพที่มีตัวอักษรภาษาไทยอาจจะยังมีความคลาดเคลื่อนของตัวสะกดหรือรูปสระอยู่บ้าง หวังเป็นพื้นฐานของการศึกษาและจะพัฒนาให้สมบูรณ์ต่อไป]

๗. สัญญาสูตร

             [๓๔๔] พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่าน
อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียก
ภิกษุทั้งหลาย ... แล้วได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความต่างแห่งสัญญาบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความ
ต่างแห่งสัญญา ความต่างแห่งฉันทะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งสังกัปปะ
ความต่างแห่งปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งฉันทะ ความต่างแห่ง
ปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริฬาหะ ความต่างแห่งธาตุเป็นไฉน
รูปธาตุ ฯลฯ ธรรมธาตุ นี้เราเรียกว่า ความต่างแห่งธาตุ ฯ
             [๓๔๕] ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างแห่งสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัย
ความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งสัญญา
ความต่างแห่งฉันทะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งสังกัปปะ ความต่างแห่ง
ปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งฉันทะ ความต่างแห่งปริเยสนาบังเกิด
ขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริฬาหะ เป็นไฉน รูปสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัย
รูปธาตุ รูปสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูปสัญญา รูปฉันทะบังเกิดขึ้นเพราะ
อาศัยรูปสังกัปปะ รูปปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูปฉันทะ รูปปริเยสนาบังเกิด
ขึ้นเพราะอาศัยรูปปริฬาหะ ฯลฯ ธรรมสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมธาตุ
ธรรมสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมสัญญา ธรรมฉันทะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัย
ธรรมสังกัปปะ ธรรมปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมฉันทะ ธรรมปริเยสนา
บังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมปริฬาหะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความต่างแห่งสัญญา
บังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะ
อาศัยความต่างแห่งสัญญา ความต่างแห่งฉันทะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่ง
สังกัปปะ ความต่างแห่งปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งฉันทะ ความ
ต่างแห่งปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริฬาหะ อย่างนี้แล ฯ
๘. โนสัญญาสูตร
             [๓๔๖] พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่าน
อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียก
ภิกษุทั้งหลาย ... แล้วได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความต่างแห่งสัญญาบังเกิด
ขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัย
ความต่างแห่งสัญญา ฯลฯ ความต่างแห่งปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่าง
แห่งปริฬาหะ ความต่างแห่งปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริเยสนา
หามิได้ ความต่างแห่งฉันทะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริฬาหะหามิได้
ความต่างแห่งสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งฉันทะหามิได้ ความต่าง
แห่งสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งสังกัปปะหามิได้ ความต่างแห่งธาตุ
บังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งสัญญาหามิได้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่าง
แห่งธาตุ เป็นไฉน รูปธาตุ ฯลฯ ธรรมธาตุ นี้เราเรียกว่า ความต่างแห่งธาตุ ฯ
             [๓๔๗] ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างแห่งสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัย
ความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่งสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่ง
สัญญา ฯลฯ ความต่างแห่งปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริฬาหะ
ความต่างแห่งปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริเยสนาหามิได้ ความ
ต่างแห่งฉันทะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริฬาหะหามิได้ ความต่างแห่ง
สังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งฉันทะหามิได้ ความต่างแห่งสัญญา
บังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งสังกัปปะหามิได้ ความต่างแห่งธาตุบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยความต่างแห่งสัญญาหามิได้ เป็นไฉน ภิกษุทั้งหลาย ความหมายรู้
ในรูปบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยรูปธาตุ ฯลฯ ความหมายรู้ในธรรมบังเกิดขึ้นเพราะ
อาศัยธรรมธาตุ ธรรมสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมสัญญา ฯลฯ ธรรม
ปริเยสนาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมปริฬาหะ ธรรมปริฬาหะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัย
ธรรมปริเยสนาหามิได้ ธรรมฉันทะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมปริฬาหะหามิได้
ธรรมสังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมฉันทะหามิได้ ธรรมสัญญาบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยธรรมสังกัปปะหามิได้ ธรรมธาตุบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยธรรมสัญญาหา
มิได้ ความต่างแห่งสัญญาบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งธาตุ ความต่างแห่ง
สังกัปปะบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งสัญญา ฯลฯ ความต่างแห่งปริเยสนา
บังเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างแห่งปริฬาหะ ความต่างแห่งปริฬาหะบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยความต่างแห่งปริเยสนาหามิได้ ฯลฯ ความต่างแห่งสัญญาบังเกิดขึ้น
เพราะอาศัยความต่างแห่งสังกัปปะหามิได้ ความต่างแห่งธาตุบังเกิดขึ้นเพราะอาศัย
ความต่างแห่งสัญญาหามิได้ อย่างนี้แล ฯ