เพลง: อานันทสูตรเทวดาเตือนพระอานนท์ต้อนรับโยมเกินเวลาแล้ว

เพลง: อานันทสูตรเทวดาเตือนพระอานนท์ต้อนรับโยมเกินเวลาแล้ว 

 [Intro]

เมื่อสายลมพัดผ่านพนา
เมื่อกาลเวลาผ่านพ้นไป
เสียงธรรมยังคงเตือนใจ
ให้หวนกลับมามองตน

[Verse 1]
พระอานนท์ผู้เปี่ยมเมตตา
ต้อนรับผู้คนไม่เคยบ่น
คฤหัสถ์มากมายเวียนมาปะปน
ขอฟังธรรมจากท่านทุกวัน

ด้วยใจกรุณาอันงดงาม
จึงคอยตอบคำและแบ่งปัน
แต่ในความดีอันยาวนาน
บางคราวการภาวนาก็เลือนหาย

[Pre-Chorus]
ณ ป่าเงียบสงบแห่งโกศล
มีเสียงหนึ่งดังจากแดนไกล
เทวดาผู้หวังประโยชน์แก่ใจ
เอ่ยคำเตือนด้วยความเมตตา

[Chorus]
จงกลับสู่ร่มไม้เถิด
สู่ความเงียบอันล้ำค่า
วางเรื่องราวและถ้อยวาจา
แล้วหันมาภาวนาในใจ

จงเพ่งฌานอย่าประมาท
อย่าปล่อยโอกาสให้ผ่านไป
เพราะคำสนทนามากเพียงใด
มิเท่าการเห็นธรรมภายในตน

[Verse 2]
ใต้โคนไม้ที่สงัดเงียบ
ไม่มีเสียงเปรียบแห่งผู้คน
เหลือเพียงลมหายใจเวียนวน
กับสติที่ค้นพบทาง

พระนิพพานมิอยู่ไกล
หากอยู่ในใจที่ปล่อยวาง
เมื่อจิตสงบและสว่าง
ย่อมเห็นทางแห่งความจริง

[Bridge]
งานภายนอกแม้งดงาม
แต่ธรรมต้องอาศัยการหยุดนิ่ง
เมื่อใจรู้เท่าทุกสิ่ง
ความยึดมั่นก็คลายลง

ผู้สอนธรรมควรเห็นธรรม
ผู้ชี้ทางควรเดินตรง
เมื่อจิตตั้งมั่นและมั่นคง
ย่อมถึงฝั่งแห่งความพ้นทุกข์

[Chorus]
จงกลับสู่ร่มไม้เถิด
สู่ความเงียบอันล้ำค่า
วางเรื่องราวและถ้อยวาจา
แล้วหันมาภาวนาในใจ

จงเพ่งฌานอย่าประมาท
อย่าปล่อยโอกาสให้ผ่านไป
เพราะคำสนทนามากเพียงใด
มิเท่าการเห็นธรรมภายในตน

[Outro]
ใต้ร่มไม้แห่งความสงบ
คือจุดจบของความสับสน
เมื่อใจตื่นรู้ในกมล
ย่อมพ้นพ้นจากวัฏสงสาร

เสียงเทวดาในวันนั้น
ยังดังก้องผ่านกาลนาน
เตือนผู้แสวงหาพระนิพพาน
ให้หมั่นภาวนา...อย่าประมาทเลย

[คำแนะนำเพิ่มเติมเกี่ยวกับการใช้งาน: ตามข้อจำกัดของระบบ AI ในปัจจุบัน การสร้างภาพที่มีตัวอักษรภาษาไทยอาจจะยังมีความคลาดเคลื่อนของตัวสะกดหรือรูปสระอยู่บ้าง หวังเป็นพื้นฐานของการศึกษาและจะพัฒนาให้สมบูรณ์ต่อไป]

อานันทสูตรที่ ๕

             [๗๗๑] สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์ พำนักอยู่ในแนวป่าแห่งหนึ่งใน
แคว้นโกศล สมัยนั้นแล ท่านพระอานนท์ เป็นผู้มากไปด้วยการรับแขกฝ่าย
คฤหัสถ์เกินเวลาอยู่ ฯ
             [๗๗๒] ครั้งนั้นแล เทวดาผู้สิงอยู่ในแนวป่านั้น มีความเอ็นดู ใคร่
ประโยชน์แก่ท่านพระอานนท์ ใคร่จะให้ท่านสังเวชจึงเข้าไปหาถึงที่อยู่ ครั้นแล้ว
ได้กล่าวกะท่านด้วยคาถาว่า
                          ท่านเข้าไปสู่ที่รกคือโคนต้นไม้แล้ว จงใส่ใจถึงพระนิพพาน
                          โคตมะ ท่านจงเพ่งฌาน อย่าประมาท ถ้อยคำที่สนทนา
                          ของท่านจักทำอะไรได้ ฯ
                          ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์ เป็นผู้อันเทวดานั้นให้สังเวช
                          ถึงซึ่งความสลดใจแล้วแล ฯ

Decoding Thailand’s Sovereign AI: Scholars Propose “Buddhist Intelligence, Catuskoti Logic, and Abhidhamma” as the Foundation for Future AI Sovereignty

This article explores Thailand’s vision for developing Sovereign AI, a national artificial intelligence framework rooted in Buddhist philosophy and Eastern logical traditions. Scholars propose integrating the principles of Catuskoti (the Fourfold Logic) and Abhidhamma teachings to overcome limitations inherent in conventional Western binary logic systems. Such an approach could enable AI to better process complex realities, handle ambiguity, and reduce the “black-box” problem associated with opaque decision-making.

The proposed framework emphasizes the creation of “Buddhist Artificial Intelligence” (Buddhist AI)—an AI paradigm grounded in ethics, compassion, mindfulness, and continuous self-examination. By incorporating these principles, AI systems could become more resilient against bias, misinformation, and harmful distortions while promoting transparency and accountability.

Beyond technological innovation, the initiative seeks to establish an AI ecosystem that reflects Thailand’s cultural identity through the development of language models and knowledge systems inspired by Thai and Buddhist intellectual traditions. At the same time, it aims to strengthen the nation’s long-term technological sovereignty and strategic security.

The ultimate goal is to position Thailand as a global leader in ethical AI, demonstrating that advanced intelligence can be developed alongside social responsibility, human values, and sustainable governance.

ถอดรหัส Sovereign AI ไทย: นักวิชาการเสนอ ‘พุทธปัญญา-จตุสโกฏิ-อภิธรรม’ วางรากฐานอธิปไตยปัญญาประดิษฐ์แห่งอนาคต

ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่จุดเปลี่ยนสำคัญของการพัฒนาเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ท่ามกลางการแข่งขันด้านเทคโนโลยีระดับโลกที่ทวีความเข้มข้นขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยนักวิชาการด้านปัญญาประดิษฐ์และพุทธปรัชญาได้เสนอแนวคิดใหม่ในการออกแบบ “อธิปไตยปัญญาประดิษฐ์” (Sovereign AI) ของประเทศไทย ผ่านการบูรณาการพุทธปัญญา จตุสโกฏิตรรกวิทยา และตรรกวิทยาในพระอภิธรรม เพื่อสร้างระบบ AI ที่มีความโปร่งใส อธิบายได้ มีจริยธรรม และสอดคล้องกับบริบททางวัฒนธรรมของไทย

รายงานวิเคราะห์เชิงลึกระบุว่า ปัญญาประดิษฐ์ในยุคปัจจุบันได้กลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานเชิงยุทธศาสตร์ที่มีผลต่ออำนาจอธิปไตย เศรษฐกิจ และความมั่นคงของประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก การพึ่งพาโมเดล AI จากต่างประเทศเพียงอย่างเดียวอาจก่อให้เกิดความเสี่ยงด้านข้อมูล อคติทางวัฒนธรรม และการครอบงำทางเทคโนโลยีในระยะยาว

ประเทศไทยจึงได้เร่งผลักดันการพัฒนาโมเดลภาษาขนาดใหญ่ของตนเองผ่านโครงการ ThaiLLM และแพลตฟอร์ม ThaiLLM Playground ซึ่งรวบรวมโมเดลภาษาไทยสำคัญ อาทิ PathummaLLM, THaLLE, Typhoon และ OpenThaiGPT เพื่อสร้างระบบนิเวศปัญญาประดิษฐ์ที่สะท้อนบริบทภาษาและวัฒนธรรมไทยอย่างแท้จริง

อย่างไรก็ตาม นักวิชาการชี้ว่า การสร้างอธิปไตย AI ไม่อาจหยุดอยู่เพียงการจัดเก็บข้อมูลภาษาไทยหรือการตั้งศูนย์ข้อมูลภายในประเทศ แต่จำเป็นต้องปฏิรูปโครงสร้างทางญาณวิทยาและตรรกศาสตร์ที่อยู่เบื้องหลังการคิดของระบบ AI ด้วย เนื่องจากปัญญาประดิษฐ์กระแสหลักยังคงตั้งอยู่บนตรรกศาสตร์แบบทวิภาค หรือ Boolean Logic ที่แบ่งความจริงออกเป็นเพียง “จริง” หรือ “เท็จ” ซึ่งไม่เพียงพอต่อการจัดการข้อมูลที่ซับซ้อนและกำกวมในโลกแห่งความเป็นจริง

ข้อเสนอสำคัญจึงอยู่ที่การนำ “จตุสโกฏิ” หรือ Tetralemma ซึ่งเป็นตรรกวิทยา 4 สถานะของปรัชญาพุทธ มาเป็นโครงสร้างใหม่ในการให้เหตุผลของ AI โดยเปิดพื้นที่ให้ข้อมูลสามารถอยู่ในสถานะ “จริง” “เท็จ” “ทั้งจริงและเท็จ” หรือ “ไม่ทั้งจริงและไม่เท็จ” ได้พร้อมกัน ช่วยให้ระบบสามารถจัดการกับข้อมูลที่ขัดแย้งและคลุมเครือได้ดีกว่าระบบตรรกะแบบเดิม

ในมิติทางปรัชญา นักวิจัยยังเสนอการประยุกต์ “พุทธปัญญา” เป็นแกนกลางของการออกแบบ AI โดยอธิบายโครงสร้างการทำงานของระบบผ่านหลักขันธ์ 5 และปฏิจจสมุปบาท ซึ่งมองว่าปัญญาประดิษฐ์มิได้เป็นสิ่งที่ดำรงอยู่อย่างโดดเดี่ยว แต่เป็นผลจากความสัมพันธ์เชื่อมโยงระหว่างฮาร์ดแวร์ ซอฟต์แวร์ ข้อมูล และกระบวนการประมวลผล

แนวคิดดังกล่าวนำไปสู่การพัฒนา “Buddhist AI” หรือ “พุทธปัญญาประดิษฐ์” ซึ่งยึดหลักอหิงสา เมตตากรุณา และการลดทุกข์เป็นเป้าหมายสูงสุดของระบบ แทนการมุ่งแสวงหากำไรหรืออำนาจทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว

ขณะเดียวกัน ตรรกวิทยาในพระอภิธรรม โดยเฉพาะในคัมภีร์มหาปัฏฐานและยมก ถูกเสนอให้เป็นต้นแบบของโครงข่ายเหตุปัจจัย (Causal Network) สำหรับการพัฒนา Causal Machine Learning ซึ่งสามารถอธิบายสาเหตุและผลของการตัดสินใจได้อย่างชัดเจน ลดปัญหา “กล่องดำ” (Black Box) และอาการ “Hallucination” ที่มักเกิดขึ้นในโมเดล AI สมัยใหม่

นักวิชาการยังเสนอระบบ “Sati-Veto” หรือกลไกการยับยั้งด้วยสติ ซึ่งทำหน้าที่ตรวจสอบกระบวนการคิดของ AI ก่อนส่งคำตอบออกสู่ผู้ใช้ โดยสามารถคัดกรองอคติ ความลำเอียง หรือการสร้างข้อมูลเท็จได้ในระดับโครงสร้าง นับเป็นแนวทางใหม่ของการจัดตำแหน่งจริยธรรม AI ที่แตกต่างจากแนวทางตะวันตก

นอกจากนี้ ยังมีการนำเสนอแนวคิด “Dharma Setu” หรือสะพานแห่งธรรม ซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมข้อมูลที่เชื่อมโยงโมเดลภาษา ฐานข้อมูลเวกเตอร์ และฐานข้อมูลกราฟเชิงเหตุปัจจัยเข้าด้วยกัน เพื่อให้ AI สามารถเข้าใจและสร้างความหมายจากองค์ความรู้ทางพุทธศาสนาและภูมิปัญญาไทยได้อย่างเป็นระบบ

ผู้เชี่ยวชาญมองว่า หากประเทศไทยสามารถผสานองค์ความรู้ด้านพุทธปรัชญา ตรรกศาสตร์ และวิทยาการคอมพิวเตอร์เข้าด้วยกันได้สำเร็จ จะทำให้การพัฒนา Sovereign AI ของไทยไม่ใช่เพียงการตามทันมหาอำนาจทางเทคโนโลยี แต่จะเป็นการสร้าง “ปัญญาประดิษฐ์ทางเลือก” ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว มีจริยธรรม โปร่งใส และสามารถตอบโจทย์การพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืน

แนวทางดังกล่าวยังสอดคล้องกับแผนปฏิบัติการด้านปัญญาประดิษฐ์แห่งชาติระยะ 7 ปี ที่มุ่งยกระดับขีดความสามารถของประเทศในด้านการแพทย์ การเกษตร การบริการภาครัฐ และการพัฒนาทุนมนุษย์ โดยมีเป้าหมายสร้างบุคลากรด้าน AI มากกว่า 700,000 คน พร้อมวางรากฐานธรรมาภิบาลปัญญาประดิษฐ์ในระดับชาติ

นักวิชาการสรุปว่า การออกแบบ Sovereign AI บนรากฐานพุทธปัญญา จตุสโกฏิ และพระอภิธรรม อาจเป็นโอกาสสำคัญที่ทำให้ประเทศไทยก้าวขึ้นเป็นผู้นำด้าน AI เชิงจริยธรรมของโลก พร้อมสร้างแบบจำลองเทคโนโลยีอัจฉริยะที่ไม่เพียงฉลาด แต่ยังมีความรับผิดชอบต่อมนุษย์ สังคม และสิ่งแวดล้อมในระยะยาวอีกด้วย

“พุทธปัญญา” กับภารกิจนำมนุษยชาติผ่านวิกฤตโลก สู่อนาคตแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน

โลกยุค VUCA กับจุดเปลี่ยนของอารยธรรมมนุษย์

ท่ามกลางกระแสโลกาภิวัตน์และการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัล มนุษยชาติกำลังเผชิญ “สภาวะโลกแบบ VUCA” อันประกอบด้วยความผันผวน (Volatility) ความไม่แน่นอน (Uncertainty) ความซับซ้อน (Complexity) และความคลุมเครือ (Ambiguity) ซึ่งได้กลายเป็นเงื่อนไขใหม่ของโลกศตวรรษที่ 21 อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

วิกฤตการณ์ที่ประชาคมโลกเผชิญในปัจจุบัน มิได้เกิดขึ้นเพียงมิติเดียว หากแต่เป็น “วิกฤตซ้อนวิกฤต” ทั้งด้านภูมิรัฐศาสตร์ ภาวะโลกร้อน ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ การเข้าสู่สังคมสูงวัย ตลอดจนความท้าทายด้านจริยธรรมจากเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI)

คำถามสำคัญจึงมิใช่เพียงว่า “โลกจะรอดจากวิกฤตได้อย่างไร” แต่คือ “มนุษยชาติจะเปลี่ยนฐานคิดของตนอย่างไร” เพื่ออยู่ร่วมกันอย่างยั่งยืน

หมุดหมายสำคัญของการแสวงหาคำตอบดังกล่าว ปรากฏชัดในกิจกรรม “วิสาขบูชานานาชาติ วันสำคัญสากลของโลก ครั้งที่ 21” เมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2569 ณ ศูนย์ประชุมสหประชาชาติ (UN ESCAP) กรุงเทพมหานคร ภายใต้หัวข้อ “พุทธปัญญาในการส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืนในระดับโลก และการสร้างอนาคตร่วมกันของมวลมนุษยชาติ”

เวทีระดับโลกครั้งนี้เกิดจากความร่วมมือระหว่างรัฐบาลไทย มหาเถรสมาคม มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ และสภาสากลวันวิสาขบูชาโลก โดยมีผู้นำชาวพุทธ นักวิชาการ และองค์กรระหว่างประเทศเข้าร่วมอย่างคับคั่ง

พระพรหมบัณฑิต เจ้าอาวาสวัดประยุรวงศาวาส ประธานสภาสากลวันวิสาขบูชาโลก กล่าวต้อนรับผู้นำพุทธศาสนาจากนานาชาติ พร้อมสะท้อนบทบาทของพระพุทธศาสนาในฐานะ “ปัญญาเพื่อโลก” ขณะที่นายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี ในฐานะผู้แทนรัฐบาลไทย ได้ประกาศวิสัยทัศน์ผลักดันประเทศไทยสู่การเป็น “Global Destination for Meditation” หรือ “จุดหมายปลายทางการปฏิบัติธรรมของโลก”

พร้อมกำหนดภารกิจสำคัญ 4 ประการ ได้แก่

การพัฒนาอย่างยั่งยืน

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

การศึกษา

การสร้างสันติภาพ

พุทธเศรษฐศาสตร์: ทางออกจากทุนนิยมสุดโต่ง

บทวิเคราะห์ชี้ว่า ระบบเศรษฐกิจกระแสหลักที่ขับเคลื่อนด้วยการแข่งขันและการเติบโตของ GDP อย่างไร้ขีดจำกัด กำลังเผชิญวิกฤตเชิงโครงสร้าง เพราะละเลยต้นทุนทางสังคมและสิ่งแวดล้อม

“พุทธเศรษฐศาสตร์” จึงถูกเสนอเป็นทางเลือกใหม่ โดยตั้งอยู่บนหลัก “มัชฌิมาปฏิปทา” หรือทางสายกลาง เพื่อสร้างสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม

แนวคิดดังกล่าวสอดรับกับโมเดล BCG Economy และเป้าหมาย SDGs ของสหประชาชาติ โดยมีหลักธรรมสำคัญ เช่น ความพอเพียง สัมมาอาชีวะ กรุณา และสติ ทำหน้าที่เป็น “ตัวกรองทางจริยธรรม” ของระบบตลาด

บทวิเคราะห์ยังเสนอสมการใหม่ของผลกระทบสิ่งแวดล้อม จากเดิม

“I = P × A × T”

(Impact = Population × Affluence × Technology)

สู่แนวคิด

“I = P × A × T × E”

โดยเพิ่มตัวแปร “E = Ethics” หรือจริยธรรม เข้าไปในระบบการพัฒนา เพื่อชี้ให้เห็นว่า “สติและความกรุณา” สามารถลดการบริโภคเกินพอดีได้

ปฏิจจสมุปบาท: รากฐานแก้โลกร้อนจากภายใน

หนึ่งในประเด็นสำคัญของเวทีวิสาขบูชาโลก คือการตีความวิกฤตสภาพภูมิอากาศผ่านหลัก “ปฏิจจสมุปบาท” หรือความอิงอาศัยกันของสรรพสิ่ง

บทวิเคราะห์ชี้ว่า ภาวะโลกร้อนไม่ได้เกิดจากข้อจำกัดด้านเทคโนโลยีเท่านั้น แต่เกิดจาก “ฐานคิดแบบแยกส่วน” ที่มองมนุษย์แยกขาดจากธรรมชาติ

เมื่อธรรมชาติถูกมองเป็นเพียงทรัพยากร การทำลายสิ่งแวดล้อมจึงกลายเป็นเรื่องปกติในระบบเศรษฐกิจ

พุทธปรัชญาจึงเสนอให้มนุษย์กลับมาตระหนักว่า “มนุษย์กับโลกคือสายใยเดียวกัน” การทำลายสิ่งแวดล้อมจึงเท่ากับการทำลายเงื่อนไขการอยู่รอดของตนเอง

แนวคิดนี้ยังเชื่อมโยงกับการควบคุม “ตัณหา” ซึ่งเป็นแรงขับสำคัญของบริโภคนิยม การฝึกสติและโยนิโสมนสิการจึงไม่ใช่เพียงกิจกรรมทางศาสนา แต่เป็น “กลไกลดคาร์บอนทางจิตวิญญาณ” ที่ลดขยะ ลดการบริโภคฟุ่มเฟือย และสร้างวิถีชีวิตยั่งยืน

สัปปุริสธรรม 7 กับการสร้างพลเมืองโลกยุคใหม่

ในด้านการศึกษา เวทีวิสาขบูชาโลกเสนอให้ “สัปปุริสธรรม 7” เป็นโครงสร้างพื้นฐานของการสร้างพลเมืองโลก

หลักธรรมดังกล่าวประกอบด้วยการรู้เหตุ รู้ผล รู้ตน รู้ประมาณ รู้กาล รู้ชุมชน และรู้บุคคล ซึ่งสามารถประยุกต์ใช้ได้ทั้งในการบริหารการศึกษา การกำหนดนโยบายสาธารณะ และการพัฒนาประชาธิปไตย

นักวิชาการมองว่า หากสังคมมีพลเมืองที่ตั้งอยู่บนสติและวิจารณญาณ การเมืองจะโปร่งใสขึ้น การเลือกตั้งจะตั้งอยู่บนเหตุผลมากกว่าอคติ และนโยบายรัฐจะมีประสิทธิภาพมากขึ้นในระยะยาว

พุทธศาสนาในฐานะ Soft Power และจริยศาสตร์ AI

อีกหนึ่งประเด็นที่ได้รับความสนใจอย่างมาก คือการนำ “พุทธจริยศาสตร์” มาใช้กำกับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์

เวทีประชุมชี้ว่า แม้ AI จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพเศรษฐกิจ แต่หากปราศจากกรอบจริยธรรม ก็อาจกลายเป็นเครื่องมือขยายความเหลื่อมล้ำ ละเมิดสิทธิมนุษยชน และสร้างความเกลียดชังผ่านอัลกอริทึม

พุทธศาสนาจึงถูกเสนอในฐานะ “มาตรวัดเชิงศีลธรรม” ของเทคโนโลยีสมัยใหม่ โดยเน้นว่า AI ต้องทำงานเพื่อ “ลดทุกข์” ไม่ใช่สร้างทุกข์

ขณะเดียวกัน ไทยและจีนยังใช้เวทีวิสาขบูชาโลกเป็น “Soft Power” ทางศาสนาและวัฒนธรรม เพื่อสร้างบทบาทนำในเวทีโลก ผ่านแนวคิด “ประชาคมที่มีอนาคตร่วมกันของมนุษยชาติ”

มหาสติปัฏฐาน: เทคโนโลยีทางจิตเพื่อโลกอนาคต

บทวิเคราะห์ระบุว่า วิกฤตโลกในท้ายที่สุดล้วนย้อนกลับมาที่ “วิกฤตภายในจิตใจมนุษย์”

หลัก “มหาสติปัฏฐาน” จึงถูกเสนอเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างสุขภาวะองค์รวม ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และจิตวิญญาณ

งานวิจัยสมัยใหม่จำนวนมากยืนยันว่า การเจริญสติช่วยลดความเครียด เพิ่มประสิทธิภาพสมอง และเสริมศักยภาพในการแก้ปัญหาซับซ้อน

รัฐบาลไทยจึงผลักดันนโยบายให้ประเทศเป็นศูนย์กลางการปฏิบัติธรรมระดับโลก เพื่อเผยแพร่ “เทคโนโลยีทางจิตวิญญาณ” แก่มนุษยชาติ

บทสรุป: เมื่อการพัฒนาโลกต้องเริ่มจากการพัฒนาจิตใจ

บทสรุปสำคัญของเวทีวิสาขบูชาโลก ครั้งที่ 21 คือ การตอกย้ำว่า วิกฤตของโลกยุคใหม่มิใช่เพียงวิกฤตทางเศรษฐกิจหรือสิ่งแวดล้อม แต่คือ “วิกฤตทางกระบวนทัศน์”

พุทธปัญญาจึงมิใช่เพียงหลักคำสอนทางศาสนา หากแต่เป็น “ระบบปฏิบัติการทางความคิด” ที่ช่วยให้มนุษยชาติปรับฐานคิดใหม่ ตั้งแต่ระดับบุคคล ชุมชน รัฐ ไปจนถึงประชาคมโลก

การพัฒนาที่ยั่งยืนจะเกิดขึ้นได้จริง ก็ต่อเมื่อการแก้ปัญหาภายนอก เดินควบคู่ไปกับการแก้ปัญหาภายในจิตใจ

และหากมนุษย์สามารถบูรณาการ “เทคโนโลยี” เข้ากับ “เมตตาและปัญญา” ได้อย่างสมดุล โลกอนาคตอาจไม่ใช่สนามแข่งขันเพื่อเอาชนะกันอีกต่อไป แต่เป็น “สังคมแห่งการอยู่ร่วมกัน” ที่สันติ ยุติธรรม และยั่งยืนอย่างแท้จริง

“The Abhidhamma Pitaka, Volume 1: Dhammasangani” Opens a New Dimension of Buddhist Psychology; Scholars Identify It as the Foundation of Metaphysics and the Science of Human Mental Development

This article examines the “Abhidhamma Pitaka, Volume 1: Dhammasangani” as a foundational scripture of Buddhist psychology and metaphysics within the Theravāda Buddhist tradition. The text focuses on the analytical study of the Four Ultimate Realities (Paramattha Dhammas)—namely consciousness (citta), mental factors (cetasika), material phenomena (rūpa), and Nibbāna—in order to explain ultimate truth beyond the conventional notion of selfhood.

A central theme of the scripture is its detailed explanation of the operational mechanisms of mental and existential phenomena, together with its systematic classifications, which scholars have compared to an “ethical periodic table” that enables a profound understanding of human behavior and mental processes.

Furthermore, the Dhammasangani  has gained international recognition as a prototype for the modern science of mental cultivation and emotional management. Contemporary scholars and researchers increasingly apply its principles to promote mental well-being and to address ethical crises in modern society in a sustainable manner.

“ปกรณ์” ตั้งคำถามกลางยูเอ็นไทยงานวิสาขะ “พุทธปัญญาจะนำมนุษยชาติผ่านวิกฤตโลก สู่อนาคตแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืนอย่างไร”

เมื่อวันที่ 29 พ.ค. ที่ศูนย์ประชุมสหประชาชาติ ถนนราชดำเนินนอก กรุงเทพฯ มีการจัดกิจกรรมวิสาขบูชานานาชาติ วันสำคัญสากลของโลก ครั้งที่ 21 เรื่อง พุทธปัญญาในการส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืนในระดับโลก และการสร้างอนาคตร่วมกันของมวลมนุษยชาติ โดยพระพรหมบัณฑิต เจ้าอาวาสวัดประยุรวงศาวาส กรรมการมหาเถรสมาคม (มส.) ในฐานะประธานสภาสากลวันวิสาขบูชาโลกและสมาคมมหาวิทยาลัยพระพุทธศาสนานานาชาติ กล่าวต้อนรับผู้นำชาวพุทธจากทั่วโลกที่เดินทางมาร่วมประชุม จากนั้นเป็นสาส์น และสุนทรพจน์จากบุคคลสำคัญ เช่น เลขาธิการสหประชาชาติ เลขาธิการศูนย์ประชุมสหประชาชาติ ผอ.องค์การยูเนสโก ประจำกรุงเทพฯ เป็นต้น

โดยมีนายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี เป็นตัวแทนในนามรัฐบาลไทย กล่าวสุนทรพจน์ ว่า ในนามของรัฐบาลไทย รู้สึกเป็นเกียรติอย่างยิ่งที่ได้กล่าวสุนทรพจน์ในพิธีอันเป็นมงคลนี้ เนื่องในวันวิสาขบูชาสากล ครั้งที่ 21 งานนี้จัดขึ้นโดยความร่วมมือระหว่างรัฐบาลไทย มส. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร) สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (พศ.) และสภาสากลวันวิสาขบูชาโลก ภารกิจหลัก 4 ประการของงานนี้ ได้แก่ 1.การพัฒนาอย่างยั่งยืน 2.การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยเน้นเรื่องภาวะโลกร้อน 3.การศึกษา และ 4.การสร้างสันติภาพ วันวิสาขบูชาได้รับการรับรองโดยองค์การสหประชาชาติ เพื่อระลึกถึงการประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพานของพระพุทธเจ้า

นายปกรณ์ กล่าวต่อไปว่า ขณะที่โลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุคแห่งความไม่แน่นอนที่ความวิตกกังวลและความกลัวครอบงำมนุษยชาติ คำถามที่สำคัญที่สุดที่ชาวพุทธต้องเผชิญคือ ปัญญาทางพุทธศาสนาจะนำทางมนุษยชาติผ่านวิกฤติเหล่านี้ได้อย่างไร และจะช่วยให้เราร่วมกันสร้างอนาคตของการพัฒนาที่ยั่งยืนได้อย่างไร พุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งปัญญา เศรษฐกิจ ชุมชน และสังคม ล้วนต้องการปัญญาเป็นแนวทาง เหนือสิ่งอื่นใด ปัญญาคือสิ่งที่ดับทุกข์ในจิตใจมนุษย์ ทำให้บรรลุสัจธรรมสูงสุดในพุทธศาสนา ซึ่งคือ “มรรคผลนิพพาน” ปัญญาที่แท้จริงและถูกต้องซึ่งตั้งอยู่บนสติ จะช่วยให้มนุษย์ดำรงชีวิตได้อย่างยั่งยืนตามหลักสัปปุริสธรรมเจ็ดประการ โดยการรู้เหตุผล รู้จักตนเอง และรู้จักเพื่อนมนุษย์ สิ่งเหล่านี้จะสะท้อนให้เห็นถึงความรับผิดชอบที่แท้จริงต่อตนเอง ครอบครัว ชุมชน และสังคมโดยรวม

รองนายกรัฐมนตรี กล่าวอีกว่า เพื่อเสริมสร้างและพัฒนาปัญญา รัฐบาลไทยกำลังดำเนินนโยบายเพื่อจัดตั้งประเทศไทยให้เป็นจุดหมายปลายทางแห่งการปฏิบัติธรรมระดับโลก โดยมีเป้าหมายเพื่อต้อนรับผู้ปฏิบัติธรรมจากทั่วโลกให้มาสัมผัสประสบการณ์การปฏิบัติวิปัสสนา เครื่องมือในการศึกษากาย ใจ จิต และปรากฏการณ์ต่างๆ ตามหลักมหาสติปัฏฐาน เส้นทางนี้จะนำไปสู่การออกแบบชีวิตแห่งสุขภาวะที่แท้จริง ครอบคลุมทั้งสุขภาพกาย สุขภาพสังคม และสุขภาพจิต ผ่านการพัฒนาปัญญา เป้าหมายสูงสุดของมนุษย์ตามหลักพุทธศาสนา ประกอบด้วยความรัก เมตตา ความห่วงใยต่อเพื่อนมนุษย์ ยังนำมาซึ่งความตระหนักรู้ต่อสิ่งแวดล้อม และการพัฒนาอย่างยั่งยืนของเศรษฐกิจสีเขียวด้วย 

ทั้งนี้ผลจากการวิเคราะห์เชิงลึก: “พุทธปัญญา” กับภารกิจนำมนุษยชาติผ่านวิกฤตโลก สู่อนาคตแห่งการพัฒนาที่ยั่งยืน ดังนี้

โลกยุค VUCA กับจุดเปลี่ยนของอารยธรรมมนุษย์

ท่ามกลางกระแสโลกาภิวัตน์และการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัล มนุษยชาติกำลังเผชิญ “สภาวะโลกแบบ VUCA” อันประกอบด้วยความผันผวน (Volatility) ความไม่แน่นอน (Uncertainty) ความซับซ้อน (Complexity) และความคลุมเครือ (Ambiguity) ซึ่งได้กลายเป็นเงื่อนไขใหม่ของโลกศตวรรษที่ 21 อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

วิกฤตการณ์ที่ประชาคมโลกเผชิญในปัจจุบัน มิได้เกิดขึ้นเพียงมิติเดียว หากแต่เป็น “วิกฤตซ้อนวิกฤต” ทั้งด้านภูมิรัฐศาสตร์ ภาวะโลกร้อน ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ การเข้าสู่สังคมสูงวัย ตลอดจนความท้าทายด้านจริยธรรมจากเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI)

คำถามสำคัญจึงมิใช่เพียงว่า “โลกจะรอดจากวิกฤตได้อย่างไร” แต่คือ “มนุษยชาติจะเปลี่ยนฐานคิดของตนอย่างไร” เพื่ออยู่ร่วมกันอย่างยั่งยืน

หมุดหมายสำคัญของการแสวงหาคำตอบดังกล่าว ปรากฏชัดในกิจกรรม “วิสาขบูชานานาชาติ วันสำคัญสากลของโลก ครั้งที่ 21” เมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2569 ณ ศูนย์ประชุมสหประชาชาติ (UN ESCAP) กรุงเทพมหานคร ภายใต้หัวข้อ “พุทธปัญญาในการส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืนในระดับโลก และการสร้างอนาคตร่วมกันของมวลมนุษยชาติ”

เวทีระดับโลกครั้งนี้เกิดจากความร่วมมือระหว่างรัฐบาลไทย มหาเถรสมาคม มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ และสภาสากลวันวิสาขบูชาโลก โดยมีผู้นำชาวพุทธ นักวิชาการ และองค์กรระหว่างประเทศเข้าร่วมอย่างคับคั่ง

พระพรหมบัณฑิต เจ้าอาวาสวัดประยุรวงศาวาส ประธานสภาสากลวันวิสาขบูชาโลก กล่าวต้อนรับผู้นำพุทธศาสนาจากนานาชาติ พร้อมสะท้อนบทบาทของพระพุทธศาสนาในฐานะ “ปัญญาเพื่อโลก” ขณะที่นายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี ในฐานะผู้แทนรัฐบาลไทย ได้ประกาศวิสัยทัศน์ผลักดันประเทศไทยสู่การเป็น “Global Destination for Meditation” หรือ “จุดหมายปลายทางการปฏิบัติธรรมของโลก”

พร้อมกำหนดภารกิจสำคัญ 4 ประการ ได้แก่

1. การพัฒนาอย่างยั่งยืน
2. การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
3. การศึกษา
4. การสร้างสันติภาพ

---

พุทธเศรษฐศาสตร์: ทางออกจากทุนนิยมสุดโต่ง

บทวิเคราะห์ชี้ว่า ระบบเศรษฐกิจกระแสหลักที่ขับเคลื่อนด้วยการแข่งขันและการเติบโตของ GDP อย่างไร้ขีดจำกัด กำลังเผชิญวิกฤตเชิงโครงสร้าง เพราะละเลยต้นทุนทางสังคมและสิ่งแวดล้อม

“พุทธเศรษฐศาสตร์” จึงถูกเสนอเป็นทางเลือกใหม่ โดยตั้งอยู่บนหลัก “มัชฌิมาปฏิปทา” หรือทางสายกลาง เพื่อสร้างสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม

แนวคิดดังกล่าวสอดรับกับโมเดล BCG Economy และเป้าหมาย SDGs ของสหประชาชาติ โดยมีหลักธรรมสำคัญ เช่น ความพอเพียง สัมมาอาชีวะ กรุณา และสติ ทำหน้าที่เป็น “ตัวกรองทางจริยธรรม” ของระบบตลาด

บทวิเคราะห์ยังเสนอสมการใหม่ของผลกระทบสิ่งแวดล้อม จากเดิม
“I = P × A × T”
(Impact = Population × Affluence × Technology)

สู่แนวคิด
“I = P × A × T × E”
โดยเพิ่มตัวแปร “E = Ethics” หรือจริยธรรม เข้าไปในระบบการพัฒนา เพื่อชี้ให้เห็นว่า “สติและความกรุณา” สามารถลดการบริโภคเกินพอดีได้

---

ปฏิจจสมุปบาท: รากฐานแก้โลกร้อนจากภายใน

หนึ่งในประเด็นสำคัญของเวทีวิสาขบูชาโลก คือการตีความวิกฤตสภาพภูมิอากาศผ่านหลัก “ปฏิจจสมุปบาท” หรือความอิงอาศัยกันของสรรพสิ่ง

บทวิเคราะห์ชี้ว่า ภาวะโลกร้อนไม่ได้เกิดจากข้อจำกัดด้านเทคโนโลยีเท่านั้น แต่เกิดจาก “ฐานคิดแบบแยกส่วน” ที่มองมนุษย์แยกขาดจากธรรมชาติ

เมื่อธรรมชาติถูกมองเป็นเพียงทรัพยากร การทำลายสิ่งแวดล้อมจึงกลายเป็นเรื่องปกติในระบบเศรษฐกิจ

พุทธปรัชญาจึงเสนอให้มนุษย์กลับมาตระหนักว่า “มนุษย์กับโลกคือสายใยเดียวกัน” การทำลายสิ่งแวดล้อมจึงเท่ากับการทำลายเงื่อนไขการอยู่รอดของตนเอง

แนวคิดนี้ยังเชื่อมโยงกับการควบคุม “ตัณหา” ซึ่งเป็นแรงขับสำคัญของบริโภคนิยม การฝึกสติและโยนิโสมนสิการจึงไม่ใช่เพียงกิจกรรมทางศาสนา แต่เป็น “กลไกลดคาร์บอนทางจิตวิญญาณ” ที่ลดขยะ ลดการบริโภคฟุ่มเฟือย และสร้างวิถีชีวิตยั่งยืน

---

สัปปุริสธรรม 7 กับการสร้างพลเมืองโลกยุคใหม่

ในด้านการศึกษา เวทีวิสาขบูชาโลกเสนอให้ “สัปปุริสธรรม 7” เป็นโครงสร้างพื้นฐานของการสร้างพลเมืองโลก

หลักธรรมดังกล่าวประกอบด้วยการรู้เหตุ รู้ผล รู้ตน รู้ประมาณ รู้กาล รู้ชุมชน และรู้บุคคล ซึ่งสามารถประยุกต์ใช้ได้ทั้งในการบริหารการศึกษา การกำหนดนโยบายสาธารณะ และการพัฒนาประชาธิปไตย

นักวิชาการมองว่า หากสังคมมีพลเมืองที่ตั้งอยู่บนสติและวิจารณญาณ การเมืองจะโปร่งใสขึ้น การเลือกตั้งจะตั้งอยู่บนเหตุผลมากกว่าอคติ และนโยบายรัฐจะมีประสิทธิภาพมากขึ้นในระยะยาว

---

พุทธศาสนาในฐานะ Soft Power และจริยศาสตร์ AI

อีกหนึ่งประเด็นที่ได้รับความสนใจอย่างมาก คือการนำ “พุทธจริยศาสตร์” มาใช้กำกับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์

เวทีประชุมชี้ว่า แม้ AI จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพเศรษฐกิจ แต่หากปราศจากกรอบจริยธรรม ก็อาจกลายเป็นเครื่องมือขยายความเหลื่อมล้ำ ละเมิดสิทธิมนุษยชน และสร้างความเกลียดชังผ่านอัลกอริทึม

พุทธศาสนาจึงถูกเสนอในฐานะ “มาตรวัดเชิงศีลธรรม” ของเทคโนโลยีสมัยใหม่ โดยเน้นว่า AI ต้องทำงานเพื่อ “ลดทุกข์” ไม่ใช่สร้างทุกข์

ขณะเดียวกัน ไทยและจีนยังใช้เวทีวิสาขบูชาโลกเป็น “Soft Power” ทางศาสนาและวัฒนธรรม เพื่อสร้างบทบาทนำในเวทีโลก ผ่านแนวคิด “ประชาคมที่มีอนาคตร่วมกันของมนุษยชาติ”

---

มหาสติปัฏฐาน: เทคโนโลยีทางจิตเพื่อโลกอนาคต

บทวิเคราะห์ระบุว่า วิกฤตโลกในท้ายที่สุดล้วนย้อนกลับมาที่ “วิกฤตภายในจิตใจมนุษย์”

หลัก “มหาสติปัฏฐาน” จึงถูกเสนอเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างสุขภาวะองค์รวม ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และจิตวิญญาณ

งานวิจัยสมัยใหม่จำนวนมากยืนยันว่า การเจริญสติช่วยลดความเครียด เพิ่มประสิทธิภาพสมอง และเสริมศักยภาพในการแก้ปัญหาซับซ้อน

รัฐบาลไทยจึงผลักดันนโยบายให้ประเทศเป็นศูนย์กลางการปฏิบัติธรรมระดับโลก เพื่อเผยแพร่ “เทคโนโลยีทางจิตวิญญาณ” แก่มนุษยชาติ

---

บทสรุป: เมื่อการพัฒนาโลกต้องเริ่มจากการพัฒนาจิตใจ

บทสรุปสำคัญของเวทีวิสาขบูชาโลก ครั้งที่ 21 คือ การตอกย้ำว่า วิกฤตของโลกยุคใหม่มิใช่เพียงวิกฤตทางเศรษฐกิจหรือสิ่งแวดล้อม แต่คือ “วิกฤตทางกระบวนทัศน์”

พุทธปัญญาจึงมิใช่เพียงหลักคำสอนทางศาสนา หากแต่เป็น “ระบบปฏิบัติการทางความคิด” ที่ช่วยให้มนุษยชาติปรับฐานคิดใหม่ ตั้งแต่ระดับบุคคล ชุมชน รัฐ ไปจนถึงประชาคมโลก

การพัฒนาที่ยั่งยืนจะเกิดขึ้นได้จริง ก็ต่อเมื่อการแก้ปัญหาภายนอก เดินควบคู่ไปกับการแก้ปัญหาภายในจิตใจ

และหากมนุษย์สามารถบูรณาการ “เทคโนโลยี” เข้ากับ “เมตตาและปัญญา” ได้อย่างสมดุล โลกอนาคตอาจไม่ใช่สนามแข่งขันเพื่อเอาชนะกันอีกต่อไป แต่เป็น “สังคมแห่งการอยู่ร่วมกัน” ที่สันติ ยุติธรรม และยั่งยืนอย่างแท้จริง

เพลง: วังคีสสูตรเสียงกวีสู่เสียงธรรม

เพลง: วังคีสสูตรเสียงกวีสู่เสียงธรรม

[Intro]

จากถ้อยคำที่เคยขับขาน
เพื่อโลก เพื่อคำสรรเสริญ
สู่เสียงแห่งธรรมอันเจริญ
ที่ปลุกดวงใจให้ตื่นรู้

---

[Verse 1]

ครั้งหนึ่งเราเคยหลงทาง
เมามายในถ้อยคำกวี
เที่ยวจากบ้าน สู่เมืองมากมี
แสวงชื่อเสียงในโลกมายา

คำชมผู้คนดังก้องใจ
แต่ข้างในยังว่างเปล่า
จนวันได้พบแสงแห่งธรรม
ชีวิตจึงเปลี่ยนไป

---

[Pre-Chorus]

เมื่อได้เฝ้าพระสัมพุทธเจ้า
ศรัทธาก็บังเกิดในใจ
พระองค์ทรงชี้ทางสว่าง
ให้พ้นความหลงทั้งปวง

---

[Chorus]

เสียงกวีในวันก่อน
กลายเป็นเสียงธรรมในวันนี้
จากผู้หลงในโลกีย์
สู่ผู้เห็นความจริงแห่งใจ

ขันธ์ อายตนะ และธาตุ
คือทางให้หลุดพ้นภัย
เมื่อฟังธรรมแห่งพระตถาคต
ดวงจิตก็เป็นอิสระ

---

[Verse 2]

เราจึงละเรือนออกบวช
ดำเนินตามทางพระศาสดา
ฝึกใจจนเกิดปัญญา
ดับตัณหาและอวิชชา

วิชชาสามได้บรรลุแล้ว
รู้แจ้งอดีตกาลไกล
ทิพยจักษุผ่องอำไพ
เข้าใจชีวิตตามจริง

---

[Bridge]

โอ้การมาสู่สำนักนี้
เป็นโชคดีเหนือสิ่งใด
พระพุทธองค์ผู้ยิ่งใหญ่
ทรงเปิดประตูแห่งนิพพาน

---

[Chorus ซ้ำ]

เสียงกวีในวันก่อน
กลายเป็นเสียงธรรมในวันนี้
จากผู้หลงในโลกีย์
สู่ผู้เห็นความจริงแห่งใจ

จากนักกวีผู้เร่ร่อน
สู่พระอรหันต์ผ่องใส
พระศาสดาทรงนำทางไว้
จนถึงวิมุตติอันนิรันดร์

---

[Outro]

วันนี้ไม่มีเสียงหลงเหลือ
นอกจากธรรมอันสงบงาม
ทุกบทเพลงแห่งนิยาม
คือเสียงแห่งธรรม...จากใจผู้ตื่นแล้ว

[คำแนะนำเพิ่มเติมเกี่ยวกับการใช้งาน: ตามข้อจำกัดของระบบ AI ในปัจจุบัน การสร้างภาพที่มีตัวอักษรภาษาไทยอาจจะยังมีความคลาดเคลื่อนของตัวสะกดหรือรูปสระอยู่บ้าง หวังเป็นพื้นฐานของการศึกษาและจะพัฒนาให้สมบูรณ์ต่อไป]

วังคีสสูตรที่ ๑๒
             [๗๖๐] สมัยหนึ่ง ท่านพระวังคีสะ อยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของ
ท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ฯ
             ก็สมัยนั้นแล ท่านพระวังคีสะ เป็นผู้บรรลุพระอรหัตแล้วไม่นาน เสวย
วิมุตติสุขอยู่ ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ในเวลานั้นว่า
                          ในกาลก่อน เราเป็นผู้มัวเมาด้วยความเป็นกวี ได้เที่ยวไป
                          แล้ว สู่บ้านจากบ้าน สู่เมืองจากเมือง ครั้นเราได้เห็น
                          พระสัมพุทธเจ้า ศรัทธาจึงบังเกิดขึ้นแก่เรา พระสัมพุทธเจ้า
                          นั้นได้ทรงแสดงธรรมคือขันธ์ อายตนะ ธาตุแก่เรา เราได้ฟัง
                          ธรรมของพระองค์แล้ว ก็บรรพชาเป็นผู้หาเรือนมิได้ พระมุนี
                          ได้ตรัสรู้พระโพธิญาณ เพื่อประโยชน์แก่ประชุมชนเป็นอัน-
                          มากแก่ภิกษุและภิกษุณีทั้งหลาย ผู้ได้ถึง ได้เห็นนิยามธรรม
                          การมาของเราในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรา เป็นการมาดี
                          จริงหนอ วิชชา ๓ อันเราได้บรรลุแล้วโดยลำดับ พระศาสนา
                          ของพระพุทธองค์เราได้ทำแล้ว เราย่อมรู้ขันธสันดานอันเรา
                          เคยอยู่ในกาลก่อน ทิพจักษุญาณเราทำให้หมดจดแล้ว เรา
                          เป็นผู้สำเร็จไตรวิชชา บรรลุอิทธิวิธี ฉลาดในเจโตปริยญาณ
                          ดังนี้ ฯ