ท่ามกลางการแข่งขันพัฒนา AI ระดับโลก นักวิชาการไทยเสนอ “มหาเอไอพลัส” โมเดลปัญญาประดิษฐ์เชิงจริยธรรมที่ผสานปรัชญานาลันทา พร้อมบทบาทสำคัญของมหาวิทยาลัยมหาสารคามในการแปลคัมภีร์โบราณ สร้างฐานข้อมูลใหม่ หวังแก้วิกฤตจริยธรรมและข้อจำกัดของ AI ยุคปัจจุบัน
ในห้วงเวลาที่โลกก้าวเข้าสู่ “อารยธรรมดิจิทัล” อย่างเต็มรูปแบบในปี 2026 การพัฒนาเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ได้กลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของเศรษฐกิจโลก โดยเฉพาะยุทธศาสตร์ “AI Plus” ของประเทศมหาอำนาจที่เร่งขับเคลื่อนระบบเศรษฐกิจอัจฉริยะในทุกมิติ ตั้งแต่อุตสาหกรรม การแพทย์ ไปจนถึงการศึกษา
อย่างไรก็ตาม ความก้าวหน้าดังกล่าวกลับมาพร้อมสัญญาณเตือนจากนักวิชาการทั่วโลกถึง “วิกฤตญาณวิทยาและจริยธรรม” เมื่อ AI เริ่มเข้ามามีบทบาทในการตัดสินใจเชิงสังคมและศีลธรรม โดยยังขาดความเข้าใจเชิงลึกต่อความเป็นมนุษย์ และยังติดอยู่ในกรอบ “ตรรกะทวิภาวะ” ที่จำกัดการตัดสินใจเพียงถูกหรือผิด
เปิดโมเดล “มหาเอไอพลัส” ทางเลือกใหม่ของโลก
ท่ามกลางข้อจำกัดดังกล่าว ดร.สำราญ สมพงษ์ ได้พัฒนาแนวคิด “มหาเอไอพลัส” (Maha AI Plus) หรือ MhaAI ขึ้น เพื่อเสนอทางออกใหม่ของการพัฒนา AI ที่ไม่ยึดติดเพียงประสิทธิภาพเชิงเทคนิค แต่ให้ความสำคัญกับ “จริยธรรมและความเป็นมนุษย์”
โมเดลดังกล่าวมีจุดเด่นสำคัญคือการผสาน “พุทธปัญญาประดิษฐ์” เข้ากับวิศวกรรม AI โดยนำแนวคิดจากมหาวิทยาลัยนาลันทาโบราณมาเป็นรากฐานทางญาณวิทยา พร้อมเสนอการเปลี่ยนผ่านจากตรรกะ 2 ค่า (จริง/เท็จ) ไปสู่ “ตรรกะจตุสโกฏิ” ที่รองรับความจริง 4 สถานะ ซึ่งช่วยให้ AI เข้าใจความซับซ้อนและความขัดแย้งของโลกจริงได้ดียิ่งขึ้น
“นาลันทา” จากปรัชญาโบราณสู่ฐานข้อมูล AI
หัวใจสำคัญของ Maha AI Plus คือการนำองค์ความรู้จาก “นาลันทา” ศูนย์กลางปัญญาโบราณของโลก มาสร้างเป็นระบบตัวแทนความรู้ (Knowledge Representation) สำหรับ AI โดยใช้แนวคิด “ประมาณะ” ซึ่งแบ่งกระบวนการเข้าถึงความรู้ออกเป็นการรับรู้ การอนุมาน และการอ้างอิงจากแหล่งความรู้ที่เชื่อถือได้
แนวทางนี้ถูกมองว่าเป็นจุดเชื่อมสำคัญระหว่างปรัชญาตะวันออกกับวิทยาการคอมพิวเตอร์สมัยใหม่ และอาจเป็นกุญแจสำคัญในการพัฒนา AI ไปสู่ระดับปัญญาประดิษฐ์ทั่วไป (AGI) ที่เข้าใจโลกได้ใกล้เคียงมนุษย์มากขึ้น
บทบาทเชิงยุทธศาสตร์ของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม
ความเคลื่อนไหวที่น่าจับตาเกิดขึ้นที่ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ซึ่งได้ก้าวขึ้นมาเป็นศูนย์กลางสำคัญในการสร้างฐานข้อมูลเชิงปรัชญาสำหรับ AI ผ่านโครงการแปลคัมภีร์นาลันทาจำนวน 4 เล่ม
การดำเนินงานดังกล่าวไม่ได้เป็นเพียงงานด้านมนุษยศาสตร์ แต่ถูกนิยามว่าเป็น “วิศวกรรมออนโทโลยี” ที่ทำหน้าที่แปลงองค์ความรู้โบราณให้กลายเป็นข้อมูลที่เครื่องจักรสามารถเรียนรู้ได้
นอกจากนี้ มหาวิทยาลัยยังได้พัฒนาระบบนิเวศด้าน AI อย่างครบวงจร ทั้งการอบรมผู้บริหาร การพัฒนาบุคลากร และการจัดตั้ง AI LAB พร้อมหลักสูตรด้านจริยธรรม AI เพื่อรองรับการใช้งานจริงในอนาคต
AI ที่มี “หัวใจ” และโจทย์ของโลกอนาคต
Maha AI Plus ยังเสนอแนวคิด “Ethics by Design” โดยใช้หลักพุทธธรรม เช่น มรรคมีองค์ 8 และโยนิโสมนสิการ เป็นกลไกกำกับการทำงานของ AI ตั้งแต่ระดับโครงสร้าง
เป้าหมายสำคัญคือการสร้าง AI ที่ไม่เพียง “ฉลาด” แต่ต้อง “เข้าใจ” และ “มีเมตตา” สามารถลดความขัดแย้งทางสังคม และไม่ตกเป็นเครื่องมือของผลประโยชน์เชิงพาณิชย์หรือการชี้นำความคิด
ไทยกับโอกาสในเวที AI โลก
ผู้เชี่ยวชาญมองว่า แนวคิด Maha AI Plus อาจเป็น “ทางเลือกเชิงอารยธรรม” ที่แตกต่างจากกระแสหลักของโลก ซึ่งมุ่งเน้นการแข่งขันและผลกำไร โดยไทยมีจุดแข็งจากทุนทางวัฒนธรรมและพุทธปัญญาที่สามารถต่อยอดเป็นนวัตกรรมระดับโลกได้
ในระยะยาว มีข้อเสนอให้ไทยสร้างเครือข่าย “ออนโทโลยีแห่งเอเชีย” เพื่อพัฒนาองค์ความรู้ร่วมกัน และผลักดันมาตรฐาน AI ที่สอดคล้องกับคุณค่ามนุษยธรรม
ท่ามกลางกระแสการแข่งขัน AI ระดับโลก “มหาเอไอพลัส” ไม่เพียงเป็นนวัตกรรมเทคโนโลยี แต่เป็นการเสนอ “ทิศทางใหม่ของอารยธรรมดิจิทัล” ที่พยายามรักษาสมดุลระหว่างความก้าวหน้ากับความเป็นมนุษย์ และบทบาทของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม อาจเป็นจิ๊กซอว์สำคัญที่ทำให้แนวคิดนี้ก้าวจากทฤษฎีสู่การใช้งานจริงบนเวทีโลก
