ดอยไตแลงขยับบทบาท “เมืองหลวงเชิงสัญลักษณ์” งานวันชาติไทใหญ่ปีที่ 79 เปิดพิมพ์เขียวสหพันธรัฐฉาน

 

การจัดงานเฉลิมฉลอง วันชาติไทใหญ่ (Shan National Day) ครบรอบ 79 ปี ระหว่างวันที่ 6–7 กุมภาพันธ์ 2569 ณ ฐานที่มั่น ดอยไตแลง รัฐฉานตอนใต้ ภายใต้การนำของ สภาเพื่อการกอบกู้รัฐฉาน (RCSS) และ กองทัพรัฐฉาน (SSA) มิได้เป็นเพียงพิธีกรรมทางวัฒนธรรมประจำปี หากแต่ถูกยกระดับขึ้นเป็นเวทีแสดง “สถานะความเป็นรัฐ” อย่างชัดเจนที่สุด นับตั้งแต่การรัฐประหารในเมียนมาเมื่อปี 2564 เป็นต้นมา

รายงานการวิเคราะห์เชิงยุทธศาสตร์ชี้ว่า งานวันชาติปีนี้สะท้อนการเปลี่ยนผ่านสำคัญของขบวนการไทใหญ่ จากการต่อสู้ด้วยอาวุธ สู่การสร้างรัฐผ่านกระบวนการนิติบัญญัติและการเมืองเชิงสัญลักษณ์ โดยดอยไตแลงได้ถูกสถาปนาให้เป็นทั้ง ศูนย์กลางทางการเมือง เมืองหลวงเชิงสัญลักษณ์ และพื้นที่จินตนาการของรัฐฉานในอนาคต

ดอยไตแลง : ป้อมปราการชายแดนสู่เวทีการเมืองระดับภูมิภาค

ดอยไตแลงตั้งอยู่ในกิ่งอำเภอหัวเมือง จังหวัดลางเคอ รัฐฉานใต้ ตรงข้ามบ้านปางคาม อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน ประเทศไทย ทำเลดังกล่าวมีนัยทางยุทธศาสตร์สูง ทั้งในมิติความมั่นคง การคมนาคม และเศรษฐกิจชายแดน ส่งผลให้งานวันชาติปี 2569 มีผู้เข้าร่วมงานนับหมื่นคน ทั้งชาวไทใหญ่ในรัฐฉาน ชาวไทใหญ่พลัดถิ่นในไทย นักท่องเที่ยวต่างชาติ และตัวแทนจากกลุ่มชาติพันธุ์พันธมิตร

พิธีสวนสนามของกองกำลัง SSA ถูกมองว่าเป็นการแสดง “อำนาจแข็ง” เพื่อสื่อสารความพร้อมทางทหาร ขณะที่การแสดงดนตรีและกิจกรรมวัฒนธรรมไทใหญ่ ทำหน้าที่เป็น “อำนาจอ่อน” ในการปลุกเร้าจิตสำนึกรักชาติและเชื่อมโยงชุมชนไทใหญ่ทั่วโลกผ่านสื่อออนไลน์ ซึ่งนักวิชาการเรียกว่าเป็นรูปแบบของ “กบฏเสมือนจริง (Virtual Insurgency)”

สมัชชาแห่งรัฐฉาน : จากกองกำลังสู่สถาบันการเมือง

จุดเปลี่ยนสำคัญของงานวันชาติปีนี้ อยู่ที่การจัด การประชุมสมัชชาแห่งรัฐฉาน ครั้งที่ 1 ระหว่างวันที่ 2–4 กุมภาพันธ์ 2569 ก่อนวันงานหลัก โดยมีผู้แทน 105 คน จากกองกำลัง พรรคการเมือง ภาคประชาสังคม พระสงฆ์ และกลุ่มเยาวชน เข้าร่วม

ที่ประชุมได้ให้การรับรองเอกสารสำคัญ 2 ฉบับ ได้แก่

1. หลักการพื้นฐานสหพันธรัฐ 33 ข้อ

2. สิทธิขั้นพื้นฐาน 38 ข้อ

ซึ่งถูกมองว่าเป็น “พิมพ์เขียวทางนิติบัญญัติ” สำหรับการร่างรัฐธรรมนูญรัฐฉานในอนาคต ครอบคลุมประเด็นอำนาจอธิปไตยของรัฐ การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ สิทธิชาติพันธุ์ย่อย สิทธิมนุษยชน และการมีกองกำลังความมั่นคงของตนเอง

พร้อมกันนี้ RCSS ยังได้จัดตั้ง คณะทำงานอำนวยการด้านกิจการสหพันธรัฐของรัฐฉาน เพื่อขับเคลื่อนมติสู่การปฏิบัติจริง ซึ่งถูกมองว่าเป็นการเตรียมความพร้อมสู่การเป็น “รัฐบาลเตรียมการ” หากภูมิทัศน์การเมืองเมียนมาเปิดช่องในอนาคต

สัญญาณภูมิรัฐศาสตร์ : ว้า–จีน–สมดุลใหม่รัฐฉาน

อีกหนึ่งปรากฏการณ์ที่ถูกจับตาอย่างใกล้ชิด คือการเข้าร่วมงานของตัวแทนจาก กองทัพสหรัฐว้า (UWSA) ซึ่งสะท้อนการปรับความสัมพันธ์จากคู่ขัดแย้งเดิม สู่พันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์เฉพาะกิจ ท่ามกลางสุญญากาศอำนาจของรัฐบาลทหารเมียนมา

นักวิเคราะห์มองว่า การขยับเข้าหากันของ RCSS และ UWSA มีปัจจัยจากบทบาทของจีนที่ต้องการเสถียรภาพตามแนวชายแดน เพื่อปกป้องผลประโยชน์ด้านเศรษฐกิจและความมั่นคง อย่างไรก็ตาม ความแตกต่างเชิงอุดมการณ์ระหว่าง “สหพันธรัฐฉาน” กับแนวคิด “สมาพันธรัฐ” ของกลุ่มว้า ยังคงเป็นความท้าทายระยะยาว

เดิมพันใหญ่ของไทใหญ่ปี 2026

บทสรุปของรายงานชี้ว่า งานวันชาติไทใหญ่ปีที่ 79 คือสัญญาณของวุฒิภาวะทางการเมืองของขบวนการไทใหญ่ ที่กำลังเปลี่ยนบทบาทจากขบวนการติดอาวุธ สู่การเป็นสถาบันทางการเมืองที่ใช้นิติสงคราม อำนาจเชิงสัญลักษณ์ และการทูตชาติพันธุ์เป็นเครื่องมือหลัก

ดอยไตแลงจึงไม่ได้เป็นเพียงฐานทหารชายแดนอีกต่อไป หากแต่กำลังกลายเป็น ศูนย์กลางอำนาจใหม่ของรัฐฉาน และพื้นที่ทดลองความเป็นไปได้ของโมเดล “สหพันธรัฐฉาน” ท่ามกลางแรงกดดันจากภูมิรัฐศาสตร์โลก ความแตกแยกภายในกลุ่มชาติพันธุ์ และอนาคตที่ยังไม่แน่นอนของเมียนมา

พลวัตทางยุทธศาสตร์และการสร้างชาติเชิงสัญลักษณ์: วิเคราะห์งานฉลองวันชาติไทใหญ่ปีที่ 79 ณ ดอยไตแลง สู่พิมพ์เขียวสหพันธรัฐฉาน 2026

บทสรุปผู้บริหาร (Executive Summary)

รายงานการวิจัยฉบับนี้จัดทำขึ้นเพื่อนำเสนอการวิเคราะห์เชิงลึกและรอบด้านเกี่ยวกับนัยยะทางยุทธศาสตร์ การเมือง และสังคมวัฒนธรรม ของงานเฉลิมฉลองวันชาติไทใหญ่ (Shan National Day) ครบรอบ 79 ปี ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 6-7 กุมภาพันธ์ 2026 (พ.ศ. 2569) ณ ฐานที่มั่นดอยไตแลง รัฐฉานตอนใต้ ภายใต้การนำของสภาเพื่อการกอบกู้รัฐฉาน (RCSS) และกองทัพรัฐฉาน (SSA) งานดังกล่าวไม่ได้ดำรงอยู่เพียงในฐานะพิธีกรรมรื่นเริงประจำปี แต่ได้ยกระดับเป็น "เวทีประกาศสถานะแห่งรัฐ" (Stage of Statehood) ที่สำคัญที่สุดนับตั้งแต่การรัฐประหารในเมียนมาปี 2021 เป็นต้นมา

การวิเคราะห์ครอบคลุมถึงพัฒนาการทางประวัติศาสตร์จากสัญญาปางหลวงปี 1947 สู่การปรับตัวของขบวนการกู้ชาติในศตวรรษที่ 21 ภายใต้แนวคิด "กบฏเสมือนจริง" (Virtual Insurgency) ที่ใช้สื่อและสัญลักษณ์ในการระดมสรรพกำลังจากชาวไทใหญ่พลัดถิ่น รายงานยังเจาะลึกถึงผลลัพธ์ของการประชุมสมัชชาแห่งรัฐฉาน ครั้งที่ 1 (1st Shan State Congress) ที่นำไปสู่การรับรอง "หลักการพื้นฐานสหพันธรัฐ 33 ข้อ" และ "สิทธิขั้นพื้นฐาน 38 ข้อ" ซึ่งถือเป็นพิมพ์เขียวทางนิติบัญญัติที่ RCSS เตรียมใช้เป็นเครื่องมือต่อรองในภูมิทัศน์การเมืองเมียนมาที่กำลังแตกสลาย

นอกจากนี้ รายงานยังได้วิเคราะห์ถึงการเปลี่ยนแปลงดุลอำนาจในภูมิภาค โดยเฉพาะการเข้าร่วมงานของกองทัพสหรัฐว้า (UWSA) ซึ่งสะท้อนถึงการแสวงหาพันธมิตรใหม่ท่ามกลางสุญญากาศทางอำนาจของรัฐบาลทหารเมียนมา และบทบาทของจีนที่อยู่เบื้องหลังความสัมพันธ์ของกลุ่มชาติพันธุ์ บทสรุปของรายงานชี้ให้เห็นว่า ดอยไตแลงในปี 2026 ได้เปลี่ยนสถานะจากค่ายทหารชายแดนสู่ "เมืองหลวงเชิงสัญลักษณ์และศูนย์กลางทางการเมือง" ที่กำลังทดสอบความเป็นไปได้ของโมเดล "สหพันธรัฐฉาน" (Shan State Federal Union) ในทางปฏิบัติ ท่ามกลางความท้าทายจากความแตกแยกภายในกลุ่มชาติพันธุ์เองและแรงกดดันจากภูมิรัฐศาสตร์โลก

---

1. บทนำ: ดอยไตแลงในฐานะศูนย์กลางอำนาจใหม่และพื้นที่แห่งจินตนาการของรัฐ

1.1 ความสำคัญของงานวันชาติไทใหญ่ปีที่ 79 ในบริบทปี 2026

เมื่อย่างเข้าสู่เดือนกุมภาพันธ์ ปี 2026 สถานการณ์ความขัดแย้งในสหภาพเมียนมาได้ดำเนินมาถึงจุดเปลี่ยนที่สำคัญ หลังจากผ่านพ้นการรัฐประหารโดยพลเอกอาวุโสมิน อ่อง หล่าย มาเป็นเวลากว่า 5 ปี โครงสร้างอำนาจส่วนกลางที่เคยเข้มแข็งของเนปิดอว์ได้ถูกกัดเซาะจนเปราะบาง ส่งผลให้พื้นที่ชายขอบ (Borderlands) กลับมามีบทบาทนำในการกำหนดทิศทางอนาคตของประเทศอีกครั้ง ในบริบทนี้ การจัดงานวันชาติไทใหญ่ครบรอบ 79 ปี ณ ฐานที่มั่นดอยไตแลง จึงมิใช่เพียงการรำลึกถึงอดีต แต่เป็นการฉายภาพอนาคตที่กลุ่มชาติพันธุ์ไทใหญ่ต้องการจะเห็น

ฐานที่มั่นดอยไตแลง ซึ่งตั้งอยู่ในเขตกิ่งอำเภอหัวเมือง จังหวัดลางเคอ รัฐฉานใต้ [User Input] มีทำเลที่ตั้งทางยุทธศาสตร์ที่สำคัญยิ่ง โดยตั้งอยู่บนทิวเขาแดนลาว ตรงข้ามกับบ้านปางคาม อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน ของประเทศไทย สภาพภูมิศาสตร์ที่เป็นภูเขาสูงชันและติดกับชายแดนไทยทำให้ดอยไตแลงเป็นทั้ง "ป้อมปราการทางทหาร" ที่ยากต่อการเข้าถึงจากฝั่งพม่า และเป็น "ประตูสู่โลกภายนอก" ที่เชื่อมต่อกับเศรษฐกิจและสังคมของไทย การจัดงานในปี 2026 นี้ มีความพิเศษด้วยจำนวนผู้เข้าร่วมงานนับหมื่นคน ประกอบด้วยชาวไทใหญ่จากรัฐฉาน ชาวไทยในภาคเหนือ นักท่องเที่ยวต่างชาติ และที่สำคัญคือตัวแทนจากกลุ่มชาติพันธุ์พันธมิตรต่างๆ

1.2 วัตถุประสงค์และขอบเขตการศึกษา

รายงานฉบับนี้มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อวิเคราะห์ความเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างและเชิงสัญลักษณ์ของขบวนการกู้ชาติไทใหญ่ โดยมุ่งเน้นไปที่ประเด็นสำคัญดังนี้:

1. การเปลี่ยนผ่านยุทธศาสตร์: จากการต่อสู้ด้วยอาวุธ (Armed Struggle) สู่การสร้างรัฐผ่านกระบวนการนิติบัญญัติ (State-building through Legislation) โดยพิจารณาจากการประชุมสมัชชาแห่งรัฐฉาน ครั้งที่ 1

2. อำนาจอ่อนและอำนาจแข็ง (Soft & Hard Power): วิเคราะห์การใช้พิธีกรรมสวนสนามและการแสดงดนตรีในงานวันชาติ เพื่อสร้างอัตลักษณ์แห่งชาติและระดมการสนับสนุนจากมวลชน

3. พลวัตรพันธมิตร: ตรวจสอบความหมายทางการเมืองของการที่กองทัพว้า (UWSA) เข้าร่วมงาน และนัยยะต่อแผนการสร้างสหพันธรัฐ

---

2. พัฒนาการทางประวัติศาสตร์และรากฐานความชอบธรรม: จากสัญญาปางหลวงสู่ขบวนการกู้ชาติยุคใหม่

เพื่อให้เข้าใจถึงนัยยะของงานวันชาติปีที่ 79 จำเป็นต้องพิจารณารากฐานทางประวัติศาสตร์ที่หล่อหลอมความรู้สึกนึกคิดและอุดมการณ์ของชาวไทใหญ่

2.1 กำเนิดวันชาติ 7 กุมภาพันธ์: สัญญะแห่งการกำเนิดรัฐ

วันชาติไทใหญ่ (Shan National Day) หรือที่ชาวไทใหญ่เรียกว่า "วันเชื้อชาติ" (Wan Chuea Chat) ถือกำเนิดขึ้นเมื่อวันที่ 7 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1947 ณ เมืองปางหลวง ในวันดังกล่าว บรรดาเจ้าฟ้าไทใหญ่ (Saophas) และตัวแทนประชาชนได้ร่วมกันประชุมและมีมติเอกฉันท์ในการจัดตั้ง "สภาแห่งรัฐฉาน" (Shan State Council) เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการเรียกร้องเอกราชร่วมกับพม่า นอกจากนี้ ยังได้มีการกำหนด "ธงชาติไทใหญ่" ที่ประกอบด้วยสีเหลือง (ศาสนาพุทธและชนชาติ), เขียว (ความอุดมสมบูรณ์และการเกษตร), และแดง (ความกล้าหาญ) พร้อมวงกลมสีขาวตรงกลาง (ความบริสุทธิ์และสันติภาพ) ขึ้นเป็นสัญลักษณ์แห่งชาติ

เหตุการณ์วันที่ 7 กุมภาพันธ์ จึงมีความสำคัญในฐานะจุดเริ่มต้นของ "ความเป็นชาติสมัยใหม่" (Modern Nationhood) ของไทใหญ่ ซึ่งเกิดขึ้นก่อนการลงนามใน ความตกลงปางหลวง (Panglong Agreement) ในวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 1947 เพียงไม่กี่วัน ความตกลงปางหลวงและรัฐธรรมนูญฉบับปี 1947 ได้ให้หลักประกันสำคัญแก่รัฐฉาน คือ "สิทธิในการแยกตัวเป็นเอกราช" (Right of Secession) หลังจากครบ 10 ปี (ค.ศ. 1958) แต่สิทธินี้กลับถูกทำลายลงด้วยการรัฐประหารของนายพลเนวินในปี 1962 นำมาสู่สงครามกลางเมืองที่ยาวนานกว่า 7 ทศวรรษ

2.2 วิวัฒนาการของกองกำลังกู้ชาติ: จาก MTA สู่ RCSS

ประวัติศาสตร์การต่อสู้ของไทใหญ่ผ่านจุดผันผวนครั้งสำคัญในยุคของขุนส่า (Khun Sa) และกองทัพเมืองไต (MTA) แม้ MTA จะเป็นกองกำลังที่เข้มแข็งที่สุดในช่วงทศวรรษ 1980-1990 แต่ภาพลักษณ์ที่ผูกติดกับการค้ายาเสพติดและการยอมจำนนต่อรัฐบาลทหารพม่าในปี 1996 ได้สร้างความแตกแยกและความสิ้นหวังให้กับชาวไทใหญ่

พ.อ.เจ้ายอดศึก (ยศในขณะนั้น) พร้อมด้วยกำลังพล "หนุ่มศึกหาญ" จำนวนหนึ่ง ได้ปฏิเสธการวางอาวุธและแยกตัวออกมาจัดตั้ง สภาเพื่อการกอบกู้รัฐฉาน (RCSS) และ กองทัพรัฐฉาน (SSA-South) ขึ้นใหม่ที่ดอยไตแลง การก่อตั้ง RCSS จึงเป็นการ "รีแบรนด์" (Rebranding) ขบวนการต่อสู้ใหม่ โดยเน้นย้ำเรื่องอุดมการณ์ชาตินิยม ประชาธิปไตย และการต่อต้านยาเสพติด เพื่อเรียกคืนความชอบธรรมจากประชาคมโลกและประชาชนไทใหญ่ การจัดงานวันชาติอย่างยิ่งใหญ่ที่ดอยไตแลงในทุกๆ ปี จึงเป็นกลไกสำคัญในการยืนยันว่า "เจตนารมณ์ปางหลวงยังไม่ตาย" และ RCSS คือผู้สืบทอดที่แท้จริง

---

3. ดอยไตแลง 2026: สถาปัตยกรรมแห่งอำนาจและการแสดงสถานะของรัฐ

ในปี 2026 ดอยไตแลงได้พัฒนาจากค่ายทหารกองโจร มาสู่การเป็น "ชุมชนกึ่งเมือง" และ "ศูนย์กลางการบริหารจัดการ" (Administrative Hub) ที่มีความซับซ้อน งานวันชาติปีที่ 79 ทำหน้าที่เป็นกระจกสะท้อนศักยภาพในการบริหารจัดการรัฐ (State Capacity) ของ RCSS ผ่านมิติต่างๆ

3.1 ภูมิรัฐศาสตร์ของพื้นที่จัดงาน: กิ่งอำเภอหัวเมือง-ปางมะผ้า

ทำเลที่ตั้งของงาน ณ ฐานที่มั่นดอยไตแลง ตรงข้ามบ้านปางคาม อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน [User Input] มีนัยยะทางยุทธศาสตร์ที่สำคัญ:

• ความมั่นคงปลอดภัย: การมีพรมแดนติดกับประเทศไทยทำให้ดอยไตแลงเป็นพื้นที่ปลอดภัย (Sanctuary) จากการโจมตีทางอากาศหรือภาคพื้นดินของกองทัพพม่าได้ในระดับหนึ่ง

• การเข้าถึงของมวลชน: เส้นทางคมนาคมจากฝั่งไทยที่สะดวกกว่าฝั่งพม่า เอื้อให้ "นักท่องเที่ยว" และ "ชาวไทใหญ่พลัดถิ่น" จากเชียงใหม่และกรุงเทพฯ เดินทางมาร่วมงานได้นับหมื่นคน [User Input] ซึ่งเป็นการเชื่อมโยงประชากรพลัดถิ่น (Diaspora) ให้กลับมาสัมผัสพื้นที่แห่งมาตุภูมิ

• ประตูเศรษฐกิจ: ดอยไตแลงทำหน้าที่เป็นจุดผ่านแดนและตลาดการค้าชายแดน (แม้จะไม่เป็นทางการในระดับรัฐต่อรัฐ) ซึ่งหล่อเลี้ยงเศรษฐกิจของชุมชนโดยรอบ

3.2 พิธีกรรมสวนสนาม: การแสดงอำนาจแข็ง (Hard Power Display)

หัวใจของงานฉลองคือพิธีสวนสนามของกองกำลัง SSA ซึ่งในปี 2026 มีความยิ่งใหญ่เป็นพิเศษ รายงานข่าวระบุถึงการจัดขบวนทหารที่มีระเบียบวินัย เครื่องแบบที่ทันสมัย และอาวุธยุทโธปกรณ์ที่ครบครัน

• นัยยะทางสัญญะ: การสวนสนามไม่ได้มีเป้าหมายทางยุทธวิธีในการรบ แต่เป็นการสื่อสารทางการเมือง (Political Communication) เพื่อแสดงให้เห็นว่า SSA คือ "กองทัพอาชีพ" (Professional Army) ไม่ใช่กองโจรป่าเถื่อน ภาพของทหารที่เข้มแข็งสร้างความเชื่อมั่นให้กับประชาชนไทใหญ่ว่าพวกเขามี "รั้วของชาติ" ที่พึ่งพาได้

• การสร้างความหวาดเกรง: เป็นการส่งสัญญาณไปยังศัตรู (รัฐบาลทหารพม่า) และคู่แข่ง (กลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ) ถึงความพร้อมในการปกป้องฐานที่มั่นและผลประโยชน์

3.3 มหรสพและดนตรี: การทำงานของอำนาจอ่อน (Soft Power)

นอกเหนือจากปืนและเครื่องแบบ งานในปีนี้ยังเน้นหนักในด้านความบันเทิง โดยมี "การแสดงบนเวทีและนักร้องชื่อดังชาวไทใหญ่" [User Input] ขึ้นทำการแสดง

• ดนตรีกับการสร้างชาติ: เพลงปฏิวัติและเพลงป๊อปไทใหญ่ (Tai Pop) ทำหน้าที่เป็นสื่อกลางทางอารมณ์ (Emotional Medium) ที่ทรงพลัง เนื้อหาเพลงที่พูดถึงความงามของรัฐฉาน ความคิดถึงบ้าน และความเสียสละของบรรพบุรุษ ช่วยปลุกเร้าจิตสำนึกรักชาติ (Nationalism) ของผู้เข้าร่วมงาน โดยเฉพาะกลุ่มเยาวชน

• Virtual Insurgency (กบฏเสมือนจริง): ตามแนวคิดของนักวิชาการ อัมพร จิรัฐติกร การต่อสู้ของไทใหญ่ในยุคใหม่ได้ย้ายสมรภูมิไปสู่พื้นที่สื่อและวัฒนธรรม การถ่ายทอดสดคอนเสิร์ตและการเผยแพร่คลิปวิดีโอผ่านโซเชียลมีเดียไปยังชาวไทใหญ่ทั่วโลก เป็นการสร้าง "ชุมชนในจินตนาการ" (Imagined Community) ที่เชื่อมโยงคนไทใหญ่พลัดถิ่นให้รู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของรัฐฉาน แม้ตัวจะอยู่ในประเทศไทยหรือต่างประเทศก็ตาม การจัดงานวันชาติจึงเป็นเครื่องมือผลิตซ้ำอุดมการณ์ชาตินิยมที่แนบเนียนและทรงประสิทธิภาพที่สุด

---

4. สมัชชาแห่งรัฐฉาน ครั้งที่ 1: การเปลี่ยนผ่านสู่นิติบัญญัติและการสร้างสหพันธรัฐ

จุดเปลี่ยนที่สำคัญที่สุดของงานปี 2026 ไม่ได้อยู่ที่เวทีคอนเสิร์ต แต่อยู่ที่ห้องประชุม ระหว่างวันที่ 2-4 กุมภาพันธ์ ก่อนวันงานเฉลิมฉลอง RCSS ได้จัดการประชุม สมัชชาแห่งรัฐฉาน ครั้งที่ 1 (1st Shan State Congress) ขึ้น

4.1 องค์ประกอบของสมัชชา: ความพยายามสร้างฉันทามติ

การประชุมครั้งนี้มีผู้แทนเข้าร่วมจำนวน 105 คน ซึ่งถือเป็นก้าวสำคัญในการขยายฐานความชอบธรรมจากการเป็นเพียงกลุ่มทหาร (Military Junta of the Ethnic Group) ไปสู่การเป็นองค์กรทางการเมือง (Political Entity) องค์ประกอบของผู้เข้าร่วมสะท้อนความหลากหลาย:

1. ผู้นำกองกำลังติดอาวุธ: แกนนำระดับสูงของ RCSS/SSA

2. พรรคการเมืองและกลุ่มการเมือง: ตัวแทนพรรค SNLD หรือ SNDP (หากได้รับเชิญ) และกลุ่มการเมืองท้องถิ่น

3. ภาคประชาสังคม (CSOs): องค์กรสตรี กลุ่มเยาวชน และกลุ่มสิทธิมนุษยชน

4. ผู้นำทางจิตวิญญาณ: พระสงฆ์ ซึ่งมีบทบาทชี้นำสังคมไทใหญ่สูงมาก

   การดึงภาคส่วนเหล่านี้เข้ามาร่วมร่างกติกา คือความพยายามสร้าง "สัญญาประชาคม" (Social Contract) ฉบับใหม่สำหรับรัฐฉาน

4.2 พิมพ์เขียวแห่งรัฐ: หลักการ 33 ข้อ และ สิทธิ 38 ข้อ

ผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมจากการประชุมคือการรับรองเอกสารสำคัญ 2 ฉบับ เพื่อเป็นกรอบในการร่าง "รัฐธรรมนูญแห่งรัฐฉาน" (Shan State Constitution) :

ก. หลักการพื้นฐานสหพันธรัฐ 33 ข้อ (33 Basic Federal Principles)

แม้รายละเอียดจะยังไม่ถูกเปิดเผยทั้งหมด แต่จากการวิเคราะห์แนวทางของ RCSS และเอกสารประกอบ หลักการเหล่านี้น่าจะครอบคลุม:

• อำนาจอธิปไตยของรัฐ: รัฐฉานเป็นเจ้าของอำนาจอธิปไตยในพื้นที่ของตน และมอบอำนาจบางส่วนให้สหภาพ (Residual Powers อยู่ที่รัฐ)

• การจัดการทรัพยากร: สิทธิขาดในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ (น้ำ, แร่ธาตุ, ป่าไม้) ภายในรัฐ

• กองกำลังความมั่นคง: รัฐฉานมีสิทธิในการมีกองกำลังตำรวจและกองกำลังป้องกันตนเองภายใต้กฎหมายของรัฐ

• ความเท่าเทียมทางชาติพันธุ์: การรับรองสิทธิของกลุ่มชาติพันธุ์ย่อยในรัฐฉาน (เช่น ปะโอ, ปะหล่อง, ว้า, อินทา) ในการมีเขตปกครองตนเองหรือสภาท้องถิ่น

ข. สิทธิขั้นพื้นฐาน 38 ข้อ (38 Basic Rights)

เอกสารนี้มุ่งเน้นไปที่สิทธิมนุษยชนและสิทธิพลเมือง ซึ่งน่าจะประกอบด้วย:

• เสรีภาพในการแสดงออก การรวมกลุ่ม และการนับถือศาสนา

• สิทธิในการใช้ภาษาและเรียนรู้วัฒนธรรมของตนเอง

• ความเสมอภาคทางเพศและการคุ้มครองสตรีและเด็ก

• สิทธิในที่ดินทำกินและการป้องกันการยึดครองที่ดินโดยมิชอบ

4.3 กลไกขับเคลื่อน: คณะทำงานอำนวยการด้านกิจการสหพันธรัฐ

เพื่อป้องกันไม่ให้มติเป็นเพียงกระดาษ ที่ประชุมได้จัดตั้ง "คณะทำงานอำนวยการด้านกิจการสหพันธรัฐของรัฐฉาน" (Shan State Federal Affairs Steering Working Group) คณะทำงานชุดนี้มีหน้าที่แปรหลักการนามธรรมให้เป็นร่างกฎหมายรัฐธรรมนูญฉบับสมบูรณ์ และทำหน้าที่เจรจากับกลุ่มการเมืองอื่นๆ ทั้งภายในและภายนอกรัฐฉาน นี่คือการเตรียมความพร้อมของ RCSS ในการก้าวขึ้นเป็น "รัฐบาลเงา" หรือ "รัฐบาลเตรียมการ" (Provisional Government) ที่มีความพร้อมด้านนิติบัญญัติทันทีที่สถานการณ์อำนวย

---

5. พลวัตรภูมิรัฐศาสตร์และการปรับดุลอำนาจ: ปัจจัยแทรกซ้อนในปี 2026

งานวันชาติปี 2026 เกิดขึ้นท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงที่สำคัญของดุลอำนาจระหว่างกลุ่มติดอาวุธ (EAOs) ในรัฐฉาน

5.1 การปรากฏตัวของพญามังกร: นัยยะของการเข้าร่วมของกองทัพว้า (UWSA)

หนึ่งในปรากฏการณ์ที่น่าจับตามองที่สุดคือการเข้าร่วมงานของตัวแทนจาก กองทัพสหรัฐว้า (UWSA) UWSA เป็นกองกำลังชาติพันธุ์ที่ทรงอิทธิพลที่สุด มีกำลังพลและอาวุธที่ทันสมัยที่สุด และมีความสัมพันธ์ที่แนบแน่นกับจีน

• จากศัตรูสู่พันธมิตรเฉพาะกิจ: ในอดีต RCSS และ UWSA เคยมีความขัดแย้งรุนแรงในการแย่งชิงพื้นที่อิทธิพลในรัฐฉานตอนใต้และตอนเหนือ การที่ว้าส่งตัวแทนมาร่วมงานที่ฐานที่มั่นของ RCSS เป็นสัญญาณของการ "พักรบ" และ "แสวงจุดร่วม" (Detente)

• ปัจจัยจีน: จีนมีบทบาทสำคัญในการกดดันให้กลุ่มชาติพันธุ์ตามแนวชายแดนสร้างเสถียรภาพ เพื่อปกป้องผลประโยชน์ในโครงการ Belt and Road Initiative (BRI) และการปราบปรามอาชญากรรมข้ามชาติ (แก๊งคอลเซ็นเตอร์) การที่ว้าและ RCSS หันหน้าเข้าหากันอาจเป็นผลมาจาก "การทูตหลังม่าน" ของปักกิ่ง

• การคานอำนาจ: ทั้ง RCSS และ UWSA ต่างต้องการคานอำนาจกับรัฐบาลทหารพม่า (SAC) ที่กำลังอ่อนแอ การสร้างแนวร่วมหลวมๆ ระหว่าง "พยัคฆ์" (ไทใหญ่) และ "มังกร" (ว้า) จึงเป็นยุทธศาสตร์ที่สมเหตุสมผลในการรักษาผลประโยชน์ของตน

5.2 โมเดลสหพันธรัฐ vs สมาพันธรัฐ (Federal vs Confederation)

แม้จะมีการจับมือกันในงานวันชาติ แต่ความขัดแย้งเชิงอุดมการณ์เรื่องรูปแบบรัฐยังคงดำรงอยู่ :

• RCSS (ไทใหญ่ใต้): ผลักดันโมเดล "สหพันธรัฐประชาธิปไตย" (Federal Democratic Union) ภายใต้กรอบของรัฐธรรมนูญใหม่ที่รวมทุกชาติพันธุ์ในรัฐฉานเข้าด้วยกัน (One Shan State)

• UWSA (ว้า) และพันธมิตรภาคเหนือ (FPNCC): สนับสนุนโมเดล "สมาพันธรัฐ" (Confederation) ที่ให้อิสระแก่รัฐสมาชิกสูงมาก คล้ายกับสถานะของ "ว้าสเตท" ปัจจุบัน ที่แทบจะเป็นเอกราชจากรัฐบาลกลาง

  ความท้าทายของคณะทำงานร่างรัฐธรรมนูญของ RCSS คือการออกแบบโครงสร้างที่สามารถประนีประนอมระหว่างความต้องการ "เอกภาพของรัฐฉาน" กับความต้องการ "การปกครองตนเองของกลุ่มว้าและกลุ่มอื่นๆ"

5.3 ความสัมพันธ์กับกลุ่มอื่นๆ

• SSPP (ไทใหญ่เหนือ): แม้จะเคยสู้รบกันเอง แต่แนวโน้มปี 2026 ชี้ไปที่ความพยายามในการปรองดอง (Shan Unity) มากขึ้น การรวมตัวกันของสองกองทัพไทใหญ่เป็นเงื่อนไขจำเป็นสำหรับความสำเร็จของแผนสหพันธรัฐ

• รัฐบาลเอกภาพแห่งชาติ (NUG): RCSS ยังคงรักษาระยะห่างกับ NUG โดยไม่ได้เข้าร่วมในสงครามเต็มรูปแบบ แต่ก็ไม่ได้เป็นศัตรู การประกาศแผนสหพันธรัฐของตนเอง เป็นการส่งสัญญาณว่า RCSS จะไม่ยอมรับรัฐธรรมนูญที่ NUG ร่างฝ่ายเดียว แต่ต้องการเจรจาในฐานะ "รัฐต่อรัฐ"

---

6. บทวิเคราะห์เศรษฐศาสตร์การเมืองและสังคม

6.1 เศรษฐกิจชายแดนและการพึ่งพิงไทย

การจัดงานวันชาติที่ดอยไตแลงยังสะท้อนถึงระบบเศรษฐกิจชายแดน (Border Economy) ที่มีความสำคัญต่อความอยู่รอดของ RCSS พื้นที่ตรงข้ามบ้านปางคาม อำเภอปางมะผ้า เป็นจุดยุทธศาสตร์ทางการค้า สินค้าอุปโภคบริโภคจากไทยไหลเข้าสู่พื้นที่รัฐฉาน ในขณะที่ผลผลิตทางการเกษตรและทรัพยากรไหลออกมา การจัดงานมหกรรมรื่นเริงเป็นการกระตุ้นเศรษฐกิจหมุนเวียนในพื้นที่ และดึงเม็ดเงินจากนักท่องเที่ยว

6.2 บทบาทของชาวไทใหญ่พลัดถิ่น (Shan Diaspora)

ชาวไทใหญ่ที่ทำงานในประเทศไทยนับล้านคน คือ "ท่อน้ำเลี้ยง" ที่สำคัญที่สุดของขบวนการ RCSS ทั้งในแง่การเงินและการสนับสนุนทางการเมือง งานวันชาติทำหน้าที่เป็น "พิธีกรรมจาริกแสวงบุญ" (Pilgrimage) ที่เปิดโอกาสให้แรงงานพลัดถิ่นได้กลับมาสัมผัสบรรยากาศของ "บ้านเกิด" และเติมเต็มความรู้สึกเป็นเจ้าของประเทศ การบริจาคเงินและการสนับสนุนกิจกรรมของ RCSS จากกลุ่มคนเหล่านี้ เป็นปัจจัยหลักที่ทำให้กองทัพสามารถดำรงอยู่ได้โดยไม่ต้องพึ่งพางบประมาณจากรัฐ

---

7. บทสรุปและข้อเสนอแนะเชิงอนาคต

งานฉลองวันชาติไทใหญ่ปีที่ 79 ณ ดอยไตแลง ในเดือนกุมภาพันธ์ 2026 มิใช่เพียงงานรื่นเริงประจำปี แต่เป็นปรากฏการณ์ทางการเมืองที่สะท้อนถึงวุฒิภาวะของขบวนการกู้ชาติไทใหญ่ที่กำลังเปลี่ยนผ่านจาก "ขบวนการติดอาวุธ" สู่การเป็น "สถาบันทางการเมือง" ที่มีความพร้อมในการบริหารรัฐ

ข้อค้นพบสำคัญ:

1. นิติบัญญัตินำการทหาร: การประชุมสมัชชาแห่งรัฐฉาน ครั้งที่ 1 และการรับรองหลักการสหพันธรัฐ 33 ข้อ แสดงให้เห็นว่า RCSS กำลังใช้นิติสงคราม (Lawfare) และกระบวนการสร้างรัฐธรรมนูญ เป็นเครื่องมือหลักในการต่อสู้ทางการเมือง แทนการสู้รบเพียงอย่างเดียว

2. ดอยไตแลงในฐานะเมืองหลวงเชิงสัญลักษณ์: พื้นที่ดอยไตแลงได้รับการสถาปนาให้เป็นศูนย์กลางทางจิตวิญญาณและการเมืองของรัฐฉาน ผ่านการใช้ Soft Power ทางวัฒนธรรมและ Hard Power ทางทหารอย่างผสมผสาน

3. ความเปราะบางของพันธมิตร: แม้จะมีความพยายามดึงกลุ่มว้า (UWSA) และกลุ่มอื่นๆ เข้าร่วม แต่ความแตกต่างเชิงอุดมการณ์ระหว่าง "สหพันธรัฐ" และ "สมาพันธรัฐ" ยังคงเป็นอุปสรรคสำคัญที่ต้องข้ามผ่าน

ฉากทัศน์ในอนาคต (Future Scenarios):

• กรณีดีที่สุด (Best Case): ร่างรัฐธรรมนูญรัฐฉานได้รับการยอมรับจากกลุ่มชาติพันธุ์หลัก (SSPP, TNLA, PNO) นำไปสู่การจัดตั้ง "รัฐบาลชั่วคราวแห่งรัฐฉาน" ที่มีอำนาจต่อรองสูงกับรัฐบาลกลาง (ไม่ว่าจะเป็นทหารหรือ NUG)

• กรณีเลวร้าย (Worst Case): ความขัดแย้งเรื่องเขตแดนและผลประโยชน์ทับซ้อนกับกลุ่มว้าและตะอาง ปะทุขึ้นอีกครั้ง ทำให้แผนสหพันธรัฐล้มเหลว และรัฐฉานแตกออกเป็นเขตอิทธิพลย่อยๆ (Warlordism)

• กรณีที่เป็นไปได้มากที่สุด (Most Likely): RCSS จะยังคงใช้ดอยไตแลงเป็นฐานที่มั่นในการสร้างอำนาจต่อรอง รักษาสถานะเดิม (Status Quo) ในขณะที่ค่อยๆ ขยายเครือข่ายพันธมิตรผ่านคณะทำงานสหพันธรัฐ โดยหลีกเลี่ยงการปะทะใหญ่กับทั้งรัฐบาลทหารและกลุ่มชาติพันธุ์ที่เข้มแข็งกว่า

โดยสรุป แผนสร้างสหพันธรัฐฉานที่เริ่มจากดอยไตแลงในปี 2026 คือเดิมพันครั้งสำคัญที่สุดของเจ้ายอดศึกและชาวไทใหญ่ ในการเปลี่ยนความฝันจากสัญญาปางหลวงปี 1947 ให้กลายเป็นความจริงในปี 2026 ท่ามกลางซากปรักหักพังของระบอบเผด็จการทหารเมียนมา

---

ตารางที่ 1: เปรียบเทียบโมเดลการปกครองที่ขับเคี่ยวกันในรัฐฉานและเมียนมา (2026)

โมเดลการปกครอง (Political Model)	ผู้สนับสนุนหลัก (Key Proponents)	ลักษณะเด่น (Key Characteristics)	ความสัมพันธ์กับรัฐบาลกลาง
สหพันธรัฐประชาธิปไตย (Federal Democratic Union)	NUG, CRPH, ภาคประชาสังคมพม่า	เน้นประชาธิปไตยแบบรัฐสภา รัฐบาลกลางมีอำนาจประสานงาน รัฐมีอำนาจบริหารตนเองระดับหนึ่ง	รัฐบาลกลางและรัฐแบ่งอำนาจกัน (Shared Sovereignty)
สหพันธรัฐฉาน (Shan State Federal Union)	RCSS/SSA, พรรคการเมืองไทใหญ่	เน้น "รัฐฉานเดียว" (One Shan State) ที่รวมทุกชาติพันธุ์ รัฐฉานมีรัฐธรรมนูญของตนเอง และจัดการทรัพยากรเอง	รัฐฉานมีอำนาจอธิปไตยสูงมาก (Residual Power อยู่ที่รัฐ)
สมาพันธรัฐ (Confederation)	UWSA (ว้า), AA (ยะไข่), MNDAA (โกก้าง)	รัฐมีกองทัพ นโยบายต่างประเทศ และระบบตุลาการของตนเอง เบ็ดเสร็จเด็ดขาด	รัฐบาลกลางมีอำนาจเพียงในนาม หรือดูแลเฉพาะการป้องกันประเทศระดับมหภาค
ประชาธิปไตยที่มีระเบียบวินัย (Discipline-flourishing Democracy)	รัฐบาลทหาร (SAC)	รัฐธรรมนูญ 2008 ที่ให้อำนาจกองทัพนำการเมือง รัฐเป็นเพียงหน่วยปกครองภูมิภาค	รวมศูนย์อำนาจที่เนปิดอว์ (Centralized)