เจาะลึกบทบาทคุ้มครองพุทธ ของ “ดร.นิยม เวชกามา” สมการการเมือง–ศาสนา

 

ในบริบทการเมืองไทยร่วมสมัย ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับสถาบันสงฆ์ยังคงดำรงอยู่ในลักษณะพึ่งพาอาศัยกันมาอย่างยาวนาน โดยรัฐธรรมนูญทุกฉบับต่างบัญญัติรับรองบทบาทของรัฐในการอุปถัมภ์และคุ้มครองพระพุทธศาสนา ในฐานะรากฐานทางวัฒนธรรมและจิตวิญญาณของชาติ อย่างไรก็ตาม ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา กิจการพระพุทธศาสนาเผชิญกับความท้าทายเชิงโครงสร้าง ทั้งปัญหากฎหมายที่ทับซ้อน วิกฤตศรัทธา และข้อถกเถียงเรื่องขอบเขตการตรวจสอบจากภาครัฐ จนนำไปสู่เสียงเรียกร้องให้มีการปฏิรูปเชิงระบบอย่างจริงจัง

ท่ามกลางบริบทดังกล่าว ชื่อของ ดร.นิยม เวชกามา กลายเป็นตัวแสดงสำคัญในสมรภูมิ “การเมือง–ศาสนา” โดยบทวิเคราะห์เชิงยุทธศาสตร์ล่าสุดชี้ให้เห็นว่า บทบาทของเขาไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการใช้ศาสนาเป็นสัญลักษณ์ทางการเมือง หากแต่เป็นความพยายามแปลง “ทุนทางศาสนา” ให้กลายเป็นนโยบายสาธารณะที่มีผลเชิงโครงสร้าง และเชื่อมโยงโดยตรงกับการแข่งขันทางการเมืองในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2569

จาก “ดร.มหานิยม” สู่ผู้พิทักษ์พระพุทธศาสนาในสนามการเมือง

ดร.นิยม เวชกามา มีภูมิหลังทางวิชาการที่แตกต่างจากนักการเมืองท้องถิ่นทั่วไป โดยสำเร็จการศึกษาระดับพุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต (พุทธจิตวิทยา) จากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วุฒิการศึกษาดังกล่าวไม่เพียงสร้างความชอบธรรมทางปัญญา แต่ยังเปิดทางให้เขาสร้างเครือข่ายความสัมพันธ์เชิงลึกกับพระสังฆาธิการทั่วประเทศ จนเกิดฐานสนับสนุนที่มีลักษณะเป็น “คะแนนเสียงจัดตั้งตามธรรมชาติ”

ตลอดเส้นทางการเมืองในฐานะอดีต ส.ส.จังหวัดสกลนคร พรรคเพื่อไทย ดร.นิยม มีบทบาทเด่นในการอภิปรายและผลักดันประเด็นที่เกี่ยวข้องกับพระสงฆ์และกิจการคณะสงฆ์ ทั้งกรณีการคุ้มครองสิทธิในการแสดงความคิดเห็นของพระสงฆ์ คดีเงินทอนวัด ไปจนถึงสวัสดิการพระสงฆ์ในช่วงวิกฤตโควิด-19 บทบาทเหล่านี้ทำให้เขาถูกมองว่าเป็น “เกราะกำบัง” ของคณะสงฆ์จากการใช้อำนาจรัฐที่ถูกวิพากษ์ว่าขาดความเป็นธรรม

ก้าวสู่ฝ่ายบริหาร: จากวาทกรรมสู่กลไกนโยบาย

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อ ดร.นิยม ได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรีในปี 2567 การเข้าสู่ฝ่ายบริหารทำให้เขามีอำนาจเชิงเครื่องมือในการผลักดันข้อเสนอที่เคยอภิปรายในสภาให้กลายเป็นนโยบายที่จับต้องได้ หนึ่งในผลงานสำคัญคือการวางกรอบ “นโยบาย 8 ประการ” เพื่อปฏิรูปกิจการพระพุทธศาสนา ตั้งแต่การแก้ปัญหาที่ดินวัด การปรับบทบาทสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ไปจนถึงการบูรณาการเทคโนโลยีดิจิทัลในระบบทะเบียนพระภิกษุสามเณร

ผลสัมฤทธิ์ที่ถูกจับตามากที่สุด คือการผลักดัน ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการคุ้มครองพระพุทธศาสนา พ.ศ. 2568 ซึ่งถูกมองว่าเป็นการสร้าง “ป้อมปราการทางกฎหมาย” ให้กับพระพุทธศาสนา โดยมีการจัดตั้งคณะกรรมการคุ้มครองพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ที่ผสานทั้งมิติด้านกฎหมาย การบริหาร ความมั่นคง และการเงินเข้าด้วยกัน

นอกจากนี้ บทบาทด้าน “การทูตพุทธศาสนา” เช่น การอัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุจากสาธารณรัฐประชาชนจีน มาประดิษฐานในประเทศไทย ยังสะท้อนการใช้ศาสนาเป็นพลัง Soft Power ควบคู่กับการสร้างผลงานเชิงประจักษ์ทางการเมืองในช่วงก่อนการเลือกตั้ง

พรรคโอกาสใหม่ กับสมการเลือกตั้ง 2569

การตัดสินใจย้ายสังกัดมาสู่ พรรคโอกาสใหม่ และลงสมัคร ส.ส. เขต 2 จังหวัดสกลนคร หมายเลข 6 ในการเลือกตั้งปี 2569 ถูกมองว่าเป็นหมากการเมืองที่มีนัยสำคัญ พรรคโอกาสใหม่วางตำแหน่งตนเองเป็นพรรคที่เน้น “การบริหารนำการเมือง” และผสานนโยบายรัฐสวัสดิการ การแก้หนี้ และสิ่งแวดล้อม เข้ากับฐานศรัทธาทางพุทธศาสนา

ยุทธศาสตร์หาเสียงของ ดร.นิยม จึงเป็นการผสมผสานระหว่างการรักษาฐานเสียงเดิมในเครือข่ายวัด กับการขยายฐานสู่ประชาชนรากหญ้าผ่านนโยบายเศรษฐกิจและสวัสดิการของพรรค ซึ่งถูกมองว่าเป็นบททดสอบสำคัญว่า การเมืองแบบ “เทคนิคผสมศรัทธา” จะสามารถท้าทายการเมืองท้องถิ่นแบบดั้งเดิมได้หรือไม่

จากศาสนากับการเมือง สู่บรรทัดฐานใหม่?

บทวิเคราะห์สรุปว่า ดร.นิยม เวชกามา มิได้เป็นเพียงนักการเมืองที่ใช้ศาสนาเป็นเครื่องมือหาเสียง หากแต่เป็น “ผู้ออกแบบนโยบายสาธารณะด้านศาสนา” ที่พยายามสร้างสมดุลระหว่างอำนาจรัฐและความเป็นอิสระของคณะสงฆ์ ภายใต้กรอบกฎหมายและการบริหารจัดการสมัยใหม่

การเลือกตั้งปี 2569 ในพื้นที่สกลนคร เขต 2 จึงไม่ใช่เพียงการแข่งขันของตัวบุคคล แต่สะท้อนคำถามใหญ่ของการเมืองไทยว่า ศาสนาและการเมืองจะสามารถเกื้อกูลกันอย่างยั่งยืน โดยไม่ตกอยู่ในกับดักของการอุปถัมภ์แบบเดิมได้หรือไม่

บทวิเคราะห์เชิงยุทธศาสตร์: พลวัตการอุปถัมภ์และคุ้มครองพระพุทธศาสนาภายใต้บทบาทของ ดร.นิยม เวชกามา และนัยสำคัญทางการเมืองในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2569

บทนำ: ภูมิทัศน์ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับสถาบันสงฆ์ในบริบทการเมืองไทยร่วมสมัย

ในประวัติศาสตร์การเมืองไทย ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ (State) และสถาบันสงฆ์ (Sangha) ดำรงอยู่ในลักษณะความสัมพันธ์แบบอิงอาศัย (Symbiotic Relationship) ที่มีความซับซ้อนและเปลี่ยนแปลงไปตามบริบทของโครงสร้างอำนาจทางการเมือง รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกฉบับได้บัญญัติรับรองสถานะของรัฐในการอุปถัมภ์และคุ้มครองพระพุทธศาสนา ซึ่งสะท้อนถึงบทบาทของศาสนาพุทธในฐานะรากฐานทางวัฒนธรรมและจิตวิญญาณของชาติ อย่างไรก็ตาม ในห้วงทศวรรษที่ผ่านมา การบริหารจัดการกิจการพระพุทธศาสนาเผชิญกับความท้าทายเชิงโครงสร้าง ทั้งจากปัญหาข้อกฎหมายที่ทับซ้อน การตีความพระธรรมวินัยที่ขัดแย้งกับกฎหมายบ้านเมือง และวิกฤตศรัทธาที่เกิดขึ้นจากกรณีความขัดแย้งภายในวงการสงฆ์และการตรวจสอบจากภาครัฐ เหตุการณ์เหล่านี้ได้นำไปสู่การเรียกร้องให้มีการปฏิรูปกลไกการคุ้มครองพุทธศาสนาให้มีความรัดกุมและเป็นธรรมมากยิ่งขึ้น

รายงานการวิจัยฉบับนี้ มุ่งเน้นการศึกษาเชิงวิเคราะห์เจาะลึกถึงบทบาทของ ดร.นิยม เวชกามา บุคคลสำคัญทางการเมืองที่มีความโดดเด่นในการขับเคลื่อนนโยบายด้านพระพุทธศาสนา ทั้งในฐานะอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสกลนคร พรรคเพื่อไทย ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี และสถานะล่าสุดในฐานะผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสกลนคร เขต 2 พรรคโอกาสใหม่ หมายเลข 6 ในการเลือกตั้งทั่วไป พ.ศ. 2569 โดยการศึกษานี้จะให้ความสำคัญกับการวิเคราะห์เอกสารทางราชการ กฎหมาย ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี และพฤติกรรมทางการเมือง เพื่อถอดรหัสยุทธศาสตร์การแปลง "ทุนทางศาสนา" (Religious Capital) ให้เป็นนโยบายสาธารณะที่เป็นรูปธรรม และการเชื่อมโยงอุดมการณ์ทางศาสนาเข้ากับแนวทาง "การบริหารนำการเมือง" ของพรรคโอกาสใหม่

ส่วนที่ 1: พัฒนาการทางอุดมการณ์และรากฐานอำนาจทางการเมืองของ ดร.นิยม เวชกามา

1.1 ภูมิหลังทางวิชาการและอัตลักษณ์ "ดร.มหานิยม"

ดร.นิยม เวชกามา มิใช่นักการเมืองท้องถิ่นในรูปแบบดั้งเดิมที่อาศัยเพียงระบบอุปถัมภ์ทางเครือญาติ แต่เป็นนักการเมืองที่สร้างฐานอำนาจผ่านความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน (Specialized Expertise) ในกิจการพระพุทธศาสนา ท่านสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอก พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต (สาขาพุทธจิตวิทยา) จากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร) ซึ่งเป็นสถาบันการศึกษาชั้นนำของคณะสงฆ์ไทย การมีวุฒิการศึกษาสูงสุดจากสถาบันสงฆ์ไม่เพียงแต่สร้างความชอบธรรมทางปัญญา (Intellectual Legitimacy) แต่ยังเป็นการสร้างเครือข่ายความสัมพันธ์เชิงลึก (Deep Connection) กับพระสังฆาธิการและบุคลากรทางศาสนาทั่วประเทศ ซึ่งเป็นฐานคะแนนเสียงที่มีการจัดตั้งตามธรรมชาติ (Organic Organized Vote)

ฉายา "ดร.มหานิยม" หรือ "อาจารย์นิยม" จึงไม่ได้เป็นเพียงชื่อเรียกขาน แต่เป็นสัญลักษณ์ที่สะท้อนถึงสถานะ "คนกลาง" (Intermediary) ผู้ทำหน้าที่เชื่อมต่อระหว่างโลกทางโลก (อาณาจักร) และโลกทางธรรม (พุทธจักร) ท่านได้วางตำแหน่งของตนเองอย่างชัดเจนในฐานะ "ผู้พิทักษ์พระพุทธศาสนา" (Guardian of Buddhism) ซึ่งแตกต่างจากนักการเมืองทั่วไปที่มักหลีกเลี่ยงประเด็นความขัดแย้งทางศาสนา

1.2 เส้นทางการเมืองและบทบาทนิติบัญญัติในอดีต

ก่อนจะก้าวเข้าสู่การสังกัดพรรคโอกาสใหม่ ดร.นิยม มีประวัติการทำงานการเมืองที่ยาวนานและต่อเนื่อง โดยเริ่มต้นสังกัดพรรคพลังประชาชน และต่อมาคือพรรคเพื่อไทย ดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสกลนครหลายสมัย บทบาทในสภาผู้แทนราษฎรของท่านมีความโดดเด่นในการอภิปรายและผลักดันญัตติที่เกี่ยวข้องกับความเดือดร้อนของพระสงฆ์และประชาชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

ตารางที่ 1: สรุปบทบาทสำคัญและจุดยืนทางการเมืองของ ดร.นิยม เวชกามา (ช่วงสังกัดพรรคเพื่อไทย)

ประเด็นปัญหา	บทบาทและการดำเนินการในสภาผู้แทนราษฎร	นัยสำคัญทางการเมือง	อ้างอิง
การคุ้มครองพระสงฆ์และการแสดงออกทางการเมือง	ปกป้องพระมหาสมปอง ตาลปุตโต จากการถูกตรวจสอบโดยสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (พศ.) และรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี โดยยืนยันสิทธิเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นของพระสงฆ์ต่อความล้มเหลวของรัฐบาล	สร้างภาพลักษณ์การเป็น "เกราะกำบัง" ให้กับพระสงฆ์จากการใช้อำนาจรัฐที่ไม่เป็นธรรม และท้าทายอำนาจขององค์กรกำกับดูแลศาสนา
คดีเงินทอนวัด	เสนอญัตติขอให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาคดีเงินทอนวัด เพื่อขอความเป็นธรรมให้แก่พุทธศาสนิกชนและวัดที่ถูกดำเนินคดี	พยายามรื้อฟื้นความยุติธรรมและลดกระแสความหวาดกลัวในหมู่พระสังฆาธิการต่อการเบิกจ่ายงบประมาณแผ่นดิน
สวัสดิการพระสงฆ์ (COVID-19)	อภิปรายทวงถามเงินเยียวยาพระสงฆ์รูปละ 60 บาท และค่านิตยภัตที่ล่าช้า ในช่วงวิกฤตการระบาดของโรคโควิด-19	สะท้อนความล้มเหลวของระบบรัฐสวัสดิการที่ไม่ครอบคลุมถึงสถาบันสงฆ์ และแสดงบทบาทตัวแทนผลประโยชน์ของพระสงฆ์
การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานท้องถิ่น	หารือเรื่องการขยายเขตไฟฟ้า การย้ายชุมชน และการขุดลอกอ่างเก็บน้ำในจังหวัดสกลนคร	ผสมผสานบทบาทผู้แทนราษฎรระดับท้องถิ่นเข้ากับการเป็นผู้นำทางจิตวิญญาณ ตอบสนองความต้องการพื้นฐานของประชาชน

จากตารางข้างต้น จะเห็นได้ว่ายุทธศาสตร์ของ ดร.นิยม ในช่วงที่เป็นฝ่ายนิติบัญญัติ คือการใช้กลไกรัฐสภาในการตรวจสอบถ่วงดุลอำนาจบริหารที่กระทำต่อคณะสงฆ์ โดยเฉพาะการวิพากษ์วิจารณ์การทำงานของสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (พศ.) ที่มักตอบสนองต่อใบสั่งทางการเมืองมากกว่าพระธรรมวินัย ท่านได้ชี้ให้เห็นถึงช่องโหว่ของกฎหมายและการใช้อำนาจที่เกินขอบเขต ซึ่งเป็นการสะสมทุนทางความศรัทธาที่แข็งแกร่ง

ส่วนที่ 2: การเปลี่ยนผ่านสู่อำนาจบริหารและการขับเคลื่อนนโยบายเชิงโครงสร้าง (พ.ศ. 2567-2568)

จุดเปลี่ยนสำคัญที่สุดในเส้นทางการเมืองของ ดร.นิยม เกิดขึ้นเมื่อได้รับการแต่งตั้งเป็น "ข้าราชการการเมือง" ในตำแหน่ง ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี โดยปฏิบัติหน้าที่ภายใต้การกำกับดูแลของ รองศาสตราจารย์ ชูศักดิ์ ศิรินิล รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2567 การก้าวเข้าสู่ฝ่ายบริหารทำให้ท่านมีเครื่องมือและอำนาจในการแปลงข้อเรียกร้องในอดีตให้กลายเป็นนโยบายสาธารณะที่มีผลบังคับใช้จริง

2.1 วิเคราะห์ "นโยบาย 8 ประการ" เพื่อการปฏิรูปกิจการพระพุทธศาสนา

ดร.นิยม ได้วางกรอบนโยบาย 8 ข้อ เพื่อมอบให้แก่สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ซึ่งถือเป็นแม่บทในการปฏิรูปกิจการศาสนาในยุคปัจจุบัน การวิเคราะห์เชิงลึกของนโยบายเหล่านี้ชี้ให้เห็นถึงความพยายามในการแก้ปัญหารากเหง้าเชิงโครงสร้างมากกว่าการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า

1. การดูแลคุ้มครองพระพุทธศาสนา: เปลี่ยนจากมาตรการเชิงรับเป็นเชิงรุก โดยสร้างกลไกป้องกันการบ่อนทำลายศรัทธาและการตีความคำสอนที่บิดเบือน

2. การจัดการปัญหาที่ดินวัด (The Temple Land Dilemma): นัยสำคัญ: นี่คือนโยบายที่มีผลกระทบกว้างขวางที่สุด เนื่องจากวัดจำนวนมากในประเทศไทย โดยเฉพาะวัดป่าสายปฏิบัติ ตั้งอยู่ในพื้นที่ทับซ้อนกับป่าสงวนหรือที่ดินรัฐ ทำให้มีสถานะเป็น "ที่พักสงฆ์" ไม่สามารถตั้งวัดได้ตามกฎหมาย ส่งผลให้ขาดโอกาสในการรับงบประมาณ ดร.นิยม ได้ผลักดันให้มีการตั้งคณะกรรมการระดับชาติและประสานงานกับสำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (สคทช.) เพื่อนิรโทษกรรมหรือผ่อนผันการใช้ประโยชน์ที่ดิน

3. แนวทางการอุปถัมภ์วัดและคณะสงฆ์: ปรับปรุงระเบียบการเบิกจ่ายเงินอุดหนุนให้มีความคล่องตัวและโปร่งใส ลดความเสี่ยงของการเกิดคดีเงินทอนวัดซ้ำรอย

4. การเผยแผ่พระพุทธศาสนา: สนับสนุนงบประมาณและทรัพยากรให้แก่พระธรรมทูตและหน่วยงานเผยแผ่

5. การปรับโครงสร้างสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (พศ.): ปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมองค์กรของ พศ. จาก "ผู้กำกับดูแล" (Regulator) ให้กลายเป็น "ผู้สนับสนุน" (Facilitator) ที่ทำงานสนองงานคณะสงฆ์อย่างแท้จริง

6. การดูแลวัดให้เป็นศูนย์กลางของชุมชน: ฟื้นฟูบทบาทของวัดในมิติทางสังคมสงเคราะห์และการพัฒนาชุมชน

7. การพัฒนาพุทธมณฑล: ยกระดับพุทธมณฑลให้เป็นศูนย์กลางพุทธศาสนาโลกทั้งในทางกายภาพและกิจกรรม

8. รัฐบาลดิจิทัล (Digital Government) ในกิจการสงฆ์: การบูรณาการฐานข้อมูลทะเบียนพระภิกษุสามเณร (Smart Monk Card) เพื่อความถูกต้องในการจัดสรรสวัสดิการและการตรวจสอบสถานะพระภิกษุ

2.2 นวัตกรรมทางกฎหมาย: ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการคุ้มครองพระพุทธศาสนา พ.ศ. 2568

ผลสัมฤทธิ์ที่เป็นรูปธรรมสูงสุดของการใช้อำนาจบริหารในยุคนี้ คือการผลักดันและประกาศใช้ "ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการคุ้มครองพระพุทธศาสนา พ.ศ. 2568" กฎหมายลำดับรองนี้มีความสำคัญยิ่งในการสร้างกลไกถาวรสำหรับการคุ้มครองพุทธศาสนา โดยไม่อิงกับเสถียรภาพของรัฐบาลเพียงอย่างเดียว

โครงสร้างและอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการคุ้มครองพระพุทธศาสนาแห่งชาติ: ตามคำสั่งนายกรัฐมนตรีที่มีการแต่งตั้งคณะกรรมการชุดแรกตามระเบียบนี้ ปรากฏรายชื่อบุคคลที่มีนัยสำคัญทางยุทธศาสตร์ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงการบูรณาการมิติทางกฎหมาย การบริหาร และความมั่นคงเข้าด้วยกัน:

• ประธานกรรมการ: ศาสตราจารย์พิเศษ ธงทอง จันทรางศุ

  • วิเคราะห์: การแต่งตั้ง อ.ธงทอง ซึ่งเป็นนักกฎหมายมหาชนและผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์ราชประเพณี เป็นการส่งสัญญาณว่าการคุ้มครองพุทธศาสนาจะดำเนินการภายใต้กรอบของนิติรัฐและจารีตประเพณีที่เคร่งครัด ไม่ใช่การใช้อำนาจตามอำเภอใจ

• กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ:

  • ด้านการศึกษา: คุณหญิงกษมา วรวรรณ ณ อยุธยา – เชื่อมโยงวัดกับการศึกษาและเยาวชน

  • ด้านวิชาการพุทธศาสนา: ผศ.ประพจน์ อัศววิรุฬหการ – รับรองความถูกต้องตามหลักวิชาการ

  • ด้านความมั่นคง: พล.ต.ท. อรรถกฤษณ์ ธารีฉัตร – ดูแลประเด็นภัยคุกคามต่อความมั่นคงทางศาสนา

  • ด้านการเงินและสินทรัพย์: นายอาคม เติมพิทยาไพสิฐ และ นายปรเมธี วิมลศิริ – เน้นการบริหารจัดการศาสนสมบัติให้โปร่งใส ซึ่งเป็นจุดอ่อนสำคัญในอดีต

กลไกคณะกรรมการชุดนี้ ที่มีองค์ประกอบทั้งฝ่ายข้าราชการประจำและผู้ทรงคุณวุฒิ คือมรดกทางนโยบายที่ ดร.นิยม ได้วางรากฐานไว้ เพื่อให้เป็น "ป้อมปราการ" ทางกฎหมายในการคุ้มครองพระพุทธศาสนาในระยะยาว

2.3 การทูตพุทธศาสนา (Buddhist Diplomacy)

นอกเหนือจากงานด้านกฎหมาย ดร.นิยม ยังมีบทบาทสำคัญในการเจรจาระดับพหุภาคี โดยประสบความสำเร็จในการอัญเชิญ พระบรมสารีริกธาตุ (พระเขี้ยวแก้ว) จากสาธารณรัฐประชาชนจีน มาประดิษฐานชั่วคราว ณ ท้องสนามหลวง ระหว่างวันที่ 4 ธันวาคม 2567 ถึง 14 กุมภาพันธ์ 2568 การดำเนินการนี้มีนัยสำคัญ 2 ประการ:

1. Soft Power: ใช้ศาสนาเป็นเครื่องมือกระชับความสัมพันธ์ทางการทูตไทย-จีน ในวาระเฉลิมฉลอง

2. Political Marketing: เป็นการสร้างกิจกรรมขนาดใหญ่ (Mega Event) ที่ดึงดูดศรัทธาของมหาชน และสร้างผลงานเชิงประจักษ์ให้แก่รัฐบาลและตัว ดร.นิยม เอง ก่อนที่จะเข้าสู่ช่วงการเลือกตั้ง

ส่วนที่ 3: ยุทธศาสตร์การเลือกตั้ง 2569 และพลวัตของ "พรรคโอกาสใหม่"

การตัดสินใจย้ายสังกัดจากพรรคเพื่อไทยมาสู่ พรรคโอกาสใหม่ (Okas Mai Party) ของ ดร.นิยม เวชกามา ในการเลือกตั้งทั่วไป พ.ศ. 2569 ถือเป็นความเคลื่อนไหวที่น่าจับตามองและมีนัยสำคัญทางการเมืองอย่างยิ่ง การวิเคราะห์ปัจจัยและยุทธศาสตร์ของพรรคใหม่นี้จะช่วยให้เห็นทิศทางการเมืองไทยในอนาคต

3.1 อุดมการณ์และโครงสร้างของ "พรรคโอกาสใหม่"

พรรคโอกาสใหม่ ก่อตั้งขึ้นโดยมีแกนนำสำคัญคือ นายจตุพร บุรุษพัฒน์ อดีตปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และอดีตปลัดกระทรวงพาณิชย์ พรรคนี้วางตำแหน่งทางการเมือง (Political Positioning) ในรูปแบบ "พรรค техноcrat" (Technocratic Party) หรือพรรคนักบริหาร โดยมีสโลแกนสำคัญคือ "การบริหารนำการเมือง" (Management leads Politics)

ตารางที่ 2: นโยบายหลักของพรรคโอกาสใหม่และการบูรณาการกับฐานเสียงพุทธศาสนา

นโยบายหลัก (Flagship Policies)	รายละเอียดและกลไกการปฏิบัติ	การบูรณาการกับแนวทางของ ดร.นิยม และฐานเสียงชาวพุทธ	อ้างอิง
รัฐสวัสดิการ (Welfare State)	ดูแลประชาชนตั้งแต่เกิดจนตาย เปลี่ยนจากการสงเคราะห์เป็น "สิทธิ" ขั้นพื้นฐาน	สอดคล้องกับหลักเมตตาธรรมในพุทธศาสนา และตอบโจทย์พระสงฆ์สูงอายุที่ขาดคนดูแล
การแก้หนี้สิน (Economic Relief)	นโยบาย "แช่แข็งหนี้ 3 ปี" (Debt Freeze) พักต้น พักดอกเบี้ย เพื่อให้ประชาชนตั้งตัวได้	ดร.นิยม นำมาขยายผลในพื้นที่ว่า "เมื่อโยมหมดหนี้ พระก็อยู่ได้" เป็นการแก้ปัญหาปากท้องเพื่อค้ำจุนศาสนา
สิ่งแวดล้อมและ PM 2.5	เพิ่มพื้นที่สีเขียว ลดฝุ่นพิษ เปลี่ยนรถราชการเป็น EV	เชื่อมโยงกับนโยบาย "วัดสีเขียว" และป่าชุมชนที่พระสงฆ์เป็นผู้ดูแลรักษา (รุกขมรดก)
การเมืองแบบใหม่	"มีเราไม่มีมืด" เน้นความสว่างไสว โปร่งใส และยุติธรรม	สื่อความหมายโดยนัยถึง "แสงสว่างแห่งปัญญา" (Panya) และการขจัดความมืดบอดทางอวิชชา หรือความไม่ยุติธรรมในวงการสงฆ์

3.2 ยุทธศาสตร์การหาเสียงในพื้นที่จังหวัดสกลนคร เขต 2

ในการเลือกตั้งครั้งนี้ ดร.นิยม ผู้สมัครหมายเลข 6 เขต 2 จังหวัดสกลนคร ได้ใช้ยุทธศาสตร์แบบผสมผสาน (Hybrid Strategy) ระหว่าง "นโยบายมหภาคของพรรค" และ "นโยบายเฉพาะด้าน (Niche Policy) ของตนเอง":

1. การตอกย้ำแบรนด์ "ดร.มหานิยม": ท่านยังคงรักษาฐานเสียงเดิมด้วยการลงพื้นที่พบปะกับเครือข่ายวัดและสำนักสงฆ์กว่า 20,000 แห่งที่ยังมีปัญหาสถานะทางกฎหมาย โดยเน้นย้ำผลงานเรื่องการผลักดันเอกสารสิทธิที่ดินวัด ซึ่งเป็นเรื่องที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อความมั่นคงของชุมชนและวัด

2. การขยายฐานเสียงสู่กลุ่มคนรากหญ้า: การนำนโยบาย "แช่แข็งหนี้ 3 ปี" และ "รักษาฟรีทุกที่" (บัตรเดียวจบ) ของพรรคโอกาสใหม่ มาใช้ในการหาเสียง ช่วยให้ท่านสามารถขยายฐานเสียงจากกลุ่มผู้เคร่งครัดในศาสนา ไปสู่กลุ่มเกษตรกรและคนยากจนที่กำลังประสบปัญหาเศรษฐกิจ

3. การสร้างความแตกต่างจากพรรคเดิม: ดร.นิยม สื่อสารว่าพรรคโอกาสใหม่และหัวหน้าพรรค (นายจตุพร) มีความ "กล้าคิด กล้าทำ" และมีความเชี่ยวชาญด้านการบริหารราชการแผ่นดิน ซึ่งจะช่วยให้การแก้ปัญหายากๆ (เช่น กฎหมายที่ดิน) สำเร็จได้จริง แตกต่างจากการเมืองแบบเก่าที่เน้นวาทกรรม

บทวิเคราะห์และสรุปผล

การศึกษาบทบาทของ ดร.นิยม เวชกามา ผ่านเอกสารราชการและบริบททางการเมือง เผยให้เห็นพลวัตที่น่าสนใจของการเมืองไทยในมิติทางศาสนา:

1. จาก "การเมืองเชิงสัญลักษณ์" สู่ "การเมืองเชิงโครงสร้าง": ดร.นิยม ได้ยกระดับการอุปถัมภ์พุทธศาสนาจากการทำบุญหรือร่วมพิธีกรรม มาสู่การแก้กฎหมายและระเบียบวิธีปฏิบัติราชการ (Bureaucratic Procedure) การผลักดัน "ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการคุ้มครองพระพุทธศาสนา พ.ศ. 2568" ถือเป็นเครื่องยืนยันความสำเร็จในการสร้างกลไกเชิงโครงสร้างที่จะคงอยู่ถาวร

2. การประสานประโยชน์ระหว่าง "อาณาจักร" และ "พุทธจักร": บทบาทของท่านในฐานะผู้ช่วยรัฐมนตรี และกรรมการเบื้องหลังการจัดตั้งคณะกรรมการคุ้มครองฯ แสดงให้เห็นถึงความสามารถในการเจรจาต่อรองเพื่อหาจุดสมดุลระหว่างความมั่นคงของรัฐ (State Security) และความอิสระของคณะสงฆ์ (Monastic Autonomy) โดยเฉพาะในประเด็นอ่อนไหวอย่างที่ดินวัดและการตรวจสอบการเงิน

3. นัยทางการเมืองของ "พรรคโอกาสใหม่": การที่ ดร.นิยม เลือกสังกัดพรรคโอกาสใหม่ สะท้อนให้เห็นว่า "นโยบายศาสนา" สามารถถูกผนวกเข้ากับ "นโยบายบริหารจัดการภาครัฐสมัยใหม่" (New Public Management) ได้อย่างลงตัว การเลือกตั้ง พ.ศ. 2569 ในเขต 2 สกลนคร จึงเป็นบททดสอบสำคัญว่า แนวทางการเมืองที่เน้นการแก้ปัญหาเชิงเทคนิคและการบริหาร (Technocratic Populism) ควบคู่ไปกับการรักษาฐานศรัทธาเดิม จะสามารถเอาชนะการเมืองระบบบ้านใหญ่แบบดั้งเดิมได้หรือไม่

บทสรุปของการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่า ดร.นิยม เวชกามา มิได้เป็นเพียงนักการเมืองที่ใช้ศาสนาเป็นเครื่องมือหาเสียง แต่เป็น "ผู้ออกแบบนโยบายสาธารณะด้านศาสนา" (Religious Policy Architect) ที่มีผลงานเชิงประจักษ์ และกำลังพยายามสร้างบรรทัดฐานใหม่ในการเมืองไทย ที่ศาสนาและการเมืองสามารถเกื้อกูลกันได้ภายใต้กรอบของกฎหมายและการบริหารจัดการที่ดี

---

หมายเหตุ: รายงานฉบับนี้เรียบเรียงข้อมูลโดยอ้างอิงจากราชกิจจานุเบกษา คำสั่งนายกรัฐมนตรี ข่าวสารทางราชการ และบทสัมภาษณ์ที่ปรากฏในสื่อสาธารณะ เพื่อวัตถุประสงค์ในการวิเคราะห์ทางวิชาการและการเมือง ณ ช่วงเวลาข้อมูลถึงเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569