ทางสองแพร่งหลังเลือกตั้ง “ดร.มหานิยม เวชกามา” ผู้พิทักษ์พุทธศาสนา

หลังเลือกตั้ง 2569 “ดร.นิยม เวชชากามา” กับโจทย์ใหญ่การเมืองเชิงพุทธในยุคศรัทธาถดถอยและ AI ครองเมือง

ภายหลังการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ภูมิทัศน์การเมืองไทยได้เปลี่ยนผ่านอย่างมีนัยสำคัญ ไม่เพียงในเชิงดุลอำนาจระหว่างพรรคการเมือง แต่ยังสะท้อน “ฉันทามติใหม่” ของสังคมไทยที่ลดบทบาทการเมืองเชิงอัตลักษณ์และศาสนา ลงสู่การเมืองที่ให้ความสำคัญกับคุณภาพชีวิต โครงสร้างเศรษฐกิจ และความโปร่งใสของรัฐ

ในบริบทดังกล่าว ชื่อของ ดร.นิยม เวชชากามา อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และหนึ่งในแกนนำการขับเคลื่อนกฎหมายคุ้มครองพระพุทธศาสนา กลับมาอยู่ในความสนใจอีกครั้ง ท่ามกลางคำถามสำคัญว่า การเมืองแนวพุทธจะยังมี “ที่ยืน” ในระบบประชาธิปไตยไทยหลังปี 2569 หรือไม่

---

การเมืองหลัง 2569: เมื่อศรัทธาไม่ใช่ทุนทางการเมืองอีกต่อไป

ผลการเลือกตั้งปี 2569 แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่าผู้มีสิทธิเลือกตั้ง โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ หันหลังให้กับการเมืองแบบ “อัตลักษณ์นำ” ไม่ว่าจะเป็นศาสนา ชาติพันธุ์ หรือจารีตดั้งเดิม ตัวอย่างสำคัญคือการพ่ายแพ้ของพรรคการเมืองที่เคยยึดฐานเสียงศาสนาในพื้นที่เฉพาะ เช่น พรรคประชาชาติในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ซึ่งสูญเสียที่นั่งจำนวนมากให้กับพรรคการเมืองที่ชูนโยบายเศรษฐกิจและสวัสดิการเป็นหลัก

ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นพร้อมกับ วิกฤตศรัทธาในสถาบันสงฆ์ ที่ปะทุอย่างต่อเนื่องในช่วงปี 2567–2568 จากกรณีอื้อฉาว การทุจริตเงินวัด และปัญหาความไม่โปร่งใส ส่งผลให้สังคมแตกออกเป็นสองกระแส คือ

1. กลุ่มที่เรียกร้องให้แยกศาสนาออกจากรัฐอย่างชัดเจน และ

2. กลุ่มพุทธศาสนิกชนที่ยังศรัทธาในหลักธรรม แต่ต้องการ “ปฏิรูปวัดอย่างถอนราก”

สถานการณ์นี้ทำให้การเมืองเชิงพุทธ ซึ่งเคยใช้ศรัทธาเป็นฐานความชอบธรรม กลายเป็นโจทย์ที่ซับซ้อนและเปราะบางกว่าที่เคยเป็นมา

---

ดร.นิยม เวชชากามา: จาก “ผู้พิทักษ์พุทธ” สู่ทางแพร่งทางการเมือง

ในอดีต ดร.นิยม ถูกมองว่าเป็น “ผู้พิทักษ์นิติบัญญัติ” ของพุทธศาสนา มีบทบาทเด่นในกรรมาธิการด้านศาสนา และเป็นกำแพงกันชนระหว่างรัฐกับคณะสงฆ์ อย่างไรก็ตาม บทบาทดังกล่าวกลับกลายเป็นดาบสองคมในบริบทปัจจุบัน

นักวิชาการประเมินว่า หาก ดร.นิยม ยังคงยึดภาพลักษณ์การปกป้องโครงสร้างสงฆ์แบบเดิม อาจถูกเหมารวมว่าเป็นส่วนหนึ่งของปัญหาวิกฤตศรัทธา แต่หากเลือกยืนข้างการปฏิรูปอย่างจริงจัง ก็อาจสูญเสียฐานสนับสนุนจากกลุ่มอนุรักษ์นิยมที่เคยเป็นกำลังหลัก

หลังการเลือกตั้ง 2569 สถานะของ ดร.นิยม จึงมีแนวโน้มเปลี่ยนจาก “นักการเมืองในสภา” ไปสู่บทบาท ผู้นำทางความคิดภาคประชาสังคม ซึ่งอาจทำหน้าที่เป็นตัวกลางเชื่อมระหว่าง

• ชาวพุทธจารีต

• ชาวพุทธก้าวหน้า

• และภาครัฐที่ต้องการลดความขัดแย้งทางศาสนา

---

เทคโนโลยี AI กับการเมืองแนวพุทธ: เกมที่เปลี่ยนไปแล้ว

อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญคือการเข้ามาของ ปัญญาประดิษฐ์ (AI) และโซเชียลมีเดีย ซึ่งเปลี่ยนวิธีการรับรู้ข่าวสารของผู้มีสิทธิเลือกตั้งโดยสิ้นเชิง งานวิจัยชี้ว่า Gen Y และ Gen Z ไม่ตอบสนองต่อการสื่อสารแบบ “เทศนา” หรือการอ้างศีลธรรมเชิงนามธรรมอีกต่อไป แต่ต้องการข้อมูลที่ตรวจสอบได้ โปร่งใส และเชื่อมโยงกับชีวิตจริง

การเมืองแนวพุทธที่ไม่สามารถปรับตัวเข้าสู่นิเวศดิจิทัล ใช้ Data Analytics หรือสื่อสารผ่านภาษาร่วมสมัย จึงแทบไม่มีโอกาสฝ่ากำแพงอัลกอริทึมไปถึงผู้มีสิทธิเลือกตั้งกลุ่มใหญ่ได้

---

บทเรียน “พรรคแผ่นดินธรรม” กับอนาคตพรรคการเมืองแนวพุทธ

ความล้มเหลวของพรรคแผ่นดินธรรมในการเลือกตั้งที่ผ่านมา ถูกยกเป็นกรณีศึกษาเตือนใจ ว่าการเมืองที่ขาย “ศีลธรรมลอยๆ” โดยไม่แปลงเป็นนโยบายที่แก้ปัญหาปากท้อง ไม่สามารถแปลงศรัทธาให้เป็นคะแนนเสียงได้ อีกทั้งการขาดโครงสร้างพรรคที่ทันสมัยและการสื่อสารที่ไม่ตรงกลุ่มเป้าหมาย ทำให้พรรคไม่อาจแข่งขันในระบบเลือกตั้งที่เอื้อพรรคใหญ่ตามกฎของดูเวอร์เจอร์

---

ทางเลือกใหม่: การเมืองวิถีพุทธแบบไม่ผูกศาสนา

นักวิชาการเสนอว่า หาก ดร.นิยม จะกลับมามีบทบาททางการเมืองอย่างยั่งยืน ทางเลือกไม่ใช่การตั้งพรรค “ปกป้องศาสนา” แบบเดิม แต่คือการสร้างพรรคหรือขบวนการใหม่ที่ใช้ ปัญญาพุทธแก้ปัญหาโครงสร้างสังคม ภายใต้กรอบประชาธิปไตยแบบโลกวิสัย

แนวคิดสำคัญคือ การแปลงพุทธธรรมให้เป็นนโยบายที่จับต้องได้ เช่น

• เศรษฐกิจชุมชนและสุขภาพจิต

• ธรรมาภิบาลและการต่อต้านคอร์รัปชัน

• การใช้เทคโนโลยีเพื่อความโปร่งใสในวัดและการเมือง

โดยหลีกเลี่ยงการผูกศาสนาเข้ากับอำนาจรัฐโดยตรง

---

บทสรุป: จากนักการเมืองสู่รัฐบุรุษ?

ภูมิทัศน์หลังเลือกตั้ง 2569 บ่งชี้ชัดว่า การเมืองเชิงพุทธแบบเดิมได้สิ้นสุดลงแล้ว เหลือเพียงคำถามว่า ดร.นิยม เวชชากามา จะเลือกยืนอยู่ตรงไหนของประวัติศาสตร์

การเปลี่ยนผ่านจาก “นักการเมืองผู้ปกป้องศาสนา” ไปสู่ “รัฐบุรุษผู้เสนอนวัตกรรมทางจิตวิญญาณและสังคม” อาจเป็นหนทางเดียวที่ทำให้การเมืองวิถีพุทธยังคงมีความหมาย ในยุคที่ AI ครองเมือง แต่ผู้คนยังโหยหาความหมายและความเมตตา

บทบาทของ ดร.นิยม เวชชากามา และพลวัตการเมืองเชิงพุทธหลังการเลือกตั้งไทยปี 2569: ยุทธศาสตร์ ความท้าทาย และแนวทางการจัดตั้งสถาบันทางการเมืองใหม่

บทคัดย่อบริหาร

รายงานการวิจัยฉบับนี้มุ่งเน้นการวิเคราะห์สถานการณ์ทางการเมืองและสังคมไทยภายหลังการเลือกตั้งทั่วไปในปี พ.ศ. 2569 (ค.ศ. 2026) โดยเจาะจงไปที่บทบาทและอนาคตทางการเมืองของ ดร.นิยม เวชชากามา อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและแกนนำคนสำคัญในการขับเคลื่อนกฎหมายคุ้มครองพระพุทธศาสนา ท่ามกลางบริบทความเปลี่ยนแปลงที่รุนแรง (Disruption) ทั้งในมิติโครงสร้างประชากร การเปลี่ยนผ่านทางเทคโนโลยีด้วยปัญญาประดิษฐ์ (AI) และวิกฤตศรัทธาต่อสถาบันสงฆ์ที่เกิดขึ้นต่อเนื่องในช่วงปี 2567-2568 รายงานฉบับนี้ยังได้ทำการสังเคราะห์บทเรียนความล้มเหลวของ "พรรคแผ่นดินธรรม" เพื่อนำมาถอดรหัสเป็นข้อเสนอแนะเชิงยุทธศาสตร์สำหรับการจัดตั้งพรรคการเมืองแนวพุทธใหม่ (Neo-Buddhist Party) ที่มีความยั่งยืนและสอดคล้องกับระบอบประชาธิปไตยแบบโลกวิสัย (Secular Democracy) ในศตวรรษที่ 21

---

ส่วนที่ 1: บทนำและบริบทภูมิทัศน์การเมืองไทยหลังปี 2569

1.1 ความนำ: จุดเปลี่ยนผ่านของศรัทธาและการเมือง

การเลือกตั้งทั่วไปเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 นับเป็นเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ที่สะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง (Structural Transformation) ของสังคมไทยอย่างถึงราก ผลการเลือกตั้งครั้งนี้ไม่ได้เป็นเพียงการชี้ขาดอำนาจในการบริหารราชการแผ่นดินเท่านั้น แต่ยังเป็นกระจกสะท้อน "ฉันทามติใหม่" (New Consensus) ของสังคมไทยที่มีต่อบทบาทของสถาบันจารีตและศาสนาในการเมือง การที่พรรคการเมืองฝ่ายเสรีนิยมและก้าวหน้าทางสังคม (เช่น พรรคประชาชน) ได้รับคะแนนเสียงอย่างท่วมท้น แม้กระทั่งในพื้นที่ที่มีความเข้มข้นทางอัตลักษณ์สูงอย่างจังหวัดชายแดนภาคใต้ บ่งชี้ว่าผู้มีสิทธิเลือกตั้งได้ก้าวข้าม "การเมืองเรื่องอัตลักษณ์" (Identity Politics) แบบเดิม ไปสู่ "การเมืองเรื่องคุณภาพชีวิตและโครงสร้างอำนาจ" (Structural and Livelihood Politics) อย่างชัดเจน

ในบริบทเช่นนี้ ดร.นิยม เวชชากามา ซึ่งมีภาพจำในฐานะ "ผู้แทนสายพระ" หรือนักการเมืองผู้พิทักษ์พุทธศาสนา จึงยืนอยู่บนทางแพร่งที่สำคัญที่สุดในชีวิตทางการเมือง การดำรงอยู่ของกลุ่มการเมืองที่มีฐานมาจากชาวพุทธ ไม่ได้เผชิญเพียงแค่ความท้าทายจากคู่แข่งทางการเมือง แต่กำลังเผชิญกับความท้าทายจาก "วิกฤตศรัทธา" (Crisis of Faith) ที่กัดกร่อนความชอบธรรมของสถาบันสงฆ์และการเมืองแนวพุทธอย่างรุนแรงในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมา

1.2 วิกฤตศรัทธาและผลกระทบต่อเนื่อง (2567-2569)

ก่อนจะถึงการเลือกตั้งปี 2569 สังคมไทยได้ผ่านช่วงเวลาแห่งความโกลาหลในวงการสงฆ์ ข่าวฉาวเกี่ยวกับพฤติกรรมของพระเถระชั้นผู้ใหญ่ การทุจริตเงินทอนวัด และความไม่โปร่งใสในการบริหารจัดการทรัพย์สินของวัด ได้กลายเป็นประเด็นสาธารณะที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวาง สถานการณ์เหล่านี้ส่งผลให้เกิดปฏิกิริยาโต้กลับจากสังคมในสองลักษณะ:

1. กระแสเรียกร้องการแยกศาสนาออกจากรัฐ (Secularization): คนรุ่นใหม่และชนชั้นกลางในเมืองเริ่มตั้งคำถามถึงความจำเป็นขององค์กรอย่างสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (พศ.) และเรียกร้องให้ลดอำนาจรัฐในการอุ้มชูศาสนา โดยมองว่าเป็นเรื่องส่วนบุคคล

2. กระแสเรียกร้องการปฏิรูปอย่างถอนรากถอนโคน (Radical Reform): กลุ่มพุทธศาสนิกชนที่ยังศรัทธา แต่หมดศรัทธาในระบบบริหารจัดการ เรียกร้องให้มีกลไกตรวจสอบที่เข้มข้น เช่น การบังคับใช้ระบบบัญชีมาตรฐานและ e-Donation อย่างจริงจัง

ดร.นิยม เวชชากามา ในฐานะผู้มีบทบาทผลักดันร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมพุทธศาสนิกชนฯ จึงตกอยู่ในสถานะที่ยากลำบาก หากท่านเลือกที่จะปกป้องโครงสร้างเดิม ท่านจะถูกมองว่าเป็นอุปสรรคต่อการปฏิรูป แต่หากท่านเข้าร่วมกระแสการปฏิรูป ท่านอาจสูญเสียฐานสนับสนุนจากองค์กรสงฆ์อนุรักษ์นิยมที่เป็นฐานเสียงหลัก

1.3 บทบาทของเทคโนโลยีและปัญญาประดิษฐ์ (AI) ในนิเวศการเมืองใหม่

นอกจากประเด็นศาสนาแล้ว ปัจจัยด้านเทคโนโลยีมีผลอย่างมากต่อภูมิทัศน์หลังปี 2569 การเลือกตั้งครั้งนี้ถูกขับเคลื่อนด้วยข้อมูลข่าวสารผ่าน AI และ Social Media ในระดับที่ไม่เคยมีมาก่อน อัลกอริทึมของแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียมีบทบาทในการกำหนดวาระทางสังคม (Agenda Setting) การเผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร ทั้งที่เป็นความจริงและข่าวลวง (Deepfakes) เกี่ยวกับศาสนาและนักการเมืองแนวพุทธ แพร่กระจายไปอย่างรวดเร็ว

ข้อมูลการวิจัยชี้ว่า คนรุ่น Millennials (Gen Y) และ Gen Z ซึ่งเป็นกลุ่มผู้มีสิทธิเลือกตั้งขนาดใหญ่ บริโภคข่าวสารผ่านช่องทางดิจิทัลเป็นหลัก กลุ่มนี้มีแนวโน้มที่จะปฏิเสธการโฆษณาชวนเชื่อแบบเก่า และต้องการเห็นความโปร่งใสที่ตรวจสอบได้ด้วยเทคโนโลยี (Blockchain, Open Data) ดังนั้น การเมืองแนวพุทธที่ยังใช้รูปแบบการสื่อสารแบบ "เทศนา" หรือ "ศรัทธานำปัญญา" จึงไม่สามารถเจาะทะลุกำแพงอัลกอริทึมเพื่อเข้าถึงผู้มีสิทธิเลือกตั้งกลุ่มใหม่นี้ได้

---

ส่วนที่ 2: สถานการณ์ทางการเมืองและการถอดรหัสผลการเลือกตั้ง 2569

2.1 การล่มสลายของการเมืองเชิงพื้นที่และอัตลักษณ์เฉพาะกลุ่ม

ผลการเลือกตั้งปี 2569 ให้บทเรียนสำคัญผ่านกรณีศึกษาของ "พรรคประชาชาติ" ในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ เดิมทีพรรคประชาชาติถือเป็นโมเดลความสำเร็จของพรรคการเมืองที่ใช้อัตลักษณ์ทางศาสนาและวัฒนธรรม (มุสลิม-มลายู) ในการสร้างฐานเสียงที่เข้มแข็ง แต่ในการเลือกตั้งครั้งนี้ พรรคประชาชาติสูญเสียที่นั่งจำนวนมาก เหลือเพียง 4 ที่นั่ง โดยเสียพื้นที่ให้กับพรรคประชาชนและพรรคกล้าธรรม

ปรากฏการณ์นี้ชี้ให้เห็นว่า "ความจงรักภักดีต่ออัตลักษณ์" (Identity Loyalty) มีขีดจำกัด เมื่อประชาชนเผชิญกับปัญหาปากท้องและความเหลื่อมล้ำที่รุนแรง พวกเขาพร้อมที่จะเทคะแนนให้กับพรรคที่มีนโยบายเศรษฐกิจและสวัสดิการที่ชัดเจนมากกว่า สำหรับ ดร.นิยม และกลุ่มการเมืองแนวพุทธ นี่คือสัญญาณเตือนภัยระดับวิกฤต (Red Alert) หากพรรคที่มีฐานเสียงทางศาสนาที่เข้มข้นและกระจุกตัวอย่างพรรคประชาชาติยังเพลี่ยงพล้ำ พรรคแนวพุทธซึ่งมีฐานเสียงกระจัดกระจายและขาดเอกภาพ ย่อมมีความเสี่ยงที่จะสูญพันธุ์ทางการเมืองหากยังเดินตามรอยเดิม

2.2 กฎของดูเวอร์เจอร์ (Duverger’s Law) กับชะตากรรมพรรคเล็ก

ภายใต้ระบบการเลือกตั้งของไทยในปี 2569 ซึ่งมีแนวโน้มกลับไปสู่ระบบที่เอื้อต่อพรรคใหญ่ (Majoritarian Tendency) ปรากฏการณ์ตาม "กฎของดูเวอร์เจอร์" (Duverger's Law) ทำงานอย่างสมบูรณ์แบบ กฎนี้ระบุว่าในระบบการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเสียงข้างมาก (First-past-the-post) ผู้มีสิทธิเลือกตั้งจะหลีกเลี่ยงการเลือกพรรคเล็กเพราะกลัว "คะแนนตกน้ำ" (Wasted Vote) ทำให้ระบบพรรคการเมืองโน้มเอียงไปสู่ระบบสองพรรคใหญ่ หรือระบบพรรคขนาดกลางไม่กี่พรรค

พรรคแนวพุทธ หรือกลุ่มการเมืองที่ขับเคลื่อนโดย ดร.นิยม หากตัดสินใจตั้งพรรคใหม่ จะต้องเผชิญกับกำแพงทางทฤษฎีนี้ การเป็น "พรรคทางเลือก" (Alternative Party) ที่เน้นประเด็นศีลธรรมเพียงอย่างเดียว ไม่มีทางที่จะชนะในระบบเขตเลือกตั้ง และในระบบบัญชีรายชื่อ ก็อาจไม่สามารถผ่านเกณฑ์ขั้นต่ำ (Threshold) ได้ หากไม่มีกระแสสังคมที่รุนแรงพอ การวิเคราะห์นี้สอดคล้องกับความล้มเหลวของพรรคเล็กและพรรคแนวพุทธในอดีตที่ไม่สามารถฝ่าด่านระบบเลือกตั้งไปได้

2.3 การเปลี่ยนแปลงของประเด็นทางการเมือง (Issue Shifting)

จากการวิเคราะห์พฤติกรรมผู้มีสิทธิเลือกตั้งในปี 2569 ประเด็นที่ผู้คนให้ความสนใจได้เปลี่ยนจาก "ความสงบ vs ความวุ่นวาย" (ยุค คสช.) หรือ "เอาทักษิณ vs ไม่เอาทักษิณ" ไปสู่ประเด็นใหม่ๆ ดังนี้:

1. ความมั่นคงทางเศรษฐกิจในยุค AI: การตกงานจากการถูกแทนที่ด้วยเทคโนโลยี และความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล

2. สิทธิเสรีภาพและความหลากหลาย: กฎหมายสมรสเท่าเทียม, สิทธิสตรี, และการกระจายอำนาจ

3. สิ่งแวดล้อมและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ: ฝุ่น PM2.5 และภัยพิบัติ

ในสมการนี้ ประเด็นเรื่อง "การปกป้องศาสนา" ถูกจัดอยู่ในลำดับความสำคัญท้ายๆ หรือถูกมองว่าเป็นเรื่องของคนรุ่นเก่า ยิ่งไปกว่านั้น การนำศาสนามาเป็นประเด็นทางการเมืองมักถูกมองด้วยสายตาหวาดระแวงว่าเป็นเครื่องมือของกลุ่มอนุรักษ์นิยมขวาจัด (Right-wing Conservatism) ที่ต้องการแช่แข็งสังคม ซึ่งขัดแย้งกับค่านิยมหลักของคนรุ่นใหม่ที่ครองสัดส่วนเสียงส่วนใหญ่ในตะกร้าคะแนน

---

ส่วนที่ 3: วิเคราะห์บทบาทของ ดร.นิยม เวชชากามา: อดีต ปัจจุบัน และอนาคต

3.1 บทบาทในอดีต: ผู้พิทักษ์นิติบัญญัติ (The Legislative Guardian)

ดร.นิยม เวชชากามา สร้างชื่อเสียงจากการเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพรรคเพื่อไทยที่มีบทบาทโดดเด่นในกรรมาธิการการศาสนา ศิลปะและวัฒนธรรม ผลงานเชิงประจักษ์คือการผลักดันกฎหมายและระเบียบต่างๆ เพื่อคุ้มครองพระพุทธศาสนา รวมถึงการเป็นปากเสียงให้กับพระสงฆ์ในสภา ท่ามกลางกระแสการตรวจสอบที่เข้มข้น บทบาทของท่านในอดีตเปรียบเสมือน "กันชน" (Buffer) ระหว่างอำนาจรัฐฝ่ายอาณาจักรกับฝ่ายศาสนจักร

อย่างไรก็ตาม จุดแข็งในอดีตอาจกลายเป็นจุดอ่อนในอนาคต ภาพลักษณ์ที่ผูกติดกับ "การปกป้ององค์กรสงฆ์" มากเกินไป อาจทำให้ท่านถูกเหมารวมว่าเป็นส่วนหนึ่งของปัญหาวิกฤตศรัทธา หากท่านไม่แสดงจุดยืนที่ชัดเจนต่อกรณีทุจริตหรือความประพฤติมิชอบของพระสงฆ์บางรูปที่เกิดขึ้นในช่วงปี 2567-2568

3.2 สถานะหลังเลือกตั้ง 2569: ผู้นำทางความคิดที่ไร้หัวโขน?

หลังการเลือกตั้งปี 2569 หากพรรคต้นสังกัดเดิม (เช่น เพื่อไทย) ปรับเปลี่ยนนโยบายเพื่อแข่งขันกับพรรคประชาชน โดยลดน้ำหนักความเป็นอนุรักษ์นิยมลง พื้นที่ของ ดร.นิยม ในพรรคเดิมอาจลดน้อยถอยลง หรือหากท่านไม่ได้รับการเลือกตั้งกลับเข้ามาในสภา สถานะของท่านจะเปลี่ยนจาก "ผู้มีอำนาจทางนิติบัญญัติ" ไปสู่ "ผู้นำทางความคิดภาคประชาสังคม" (Civil Society Ideologue)

ในสถานะใหม่นี้ ดร.นิยม มีศักยภาพที่จะเป็น "โซ่ข้อกลาง" ในการเชื่อมประสานระหว่าง:

1. กลุ่มชาวพุทธจารีต: ที่รู้สึกหวาดกลัวต่อการเปลี่ยนแปลงและต้องการที่พึ่งทางใจ

2. กลุ่มชาวพุทธก้าวหน้า: ที่ต้องการเห็นการปฏิรูปศาสนาให้บริสุทธิ์และตรวจสอบได้

3. ภาครัฐ: ที่ต้องการจัดระเบียบสังคมและลดความขัดแย้งทางศาสนา

3.3 SWOT Analysis: ดร.นิยม เวชชากามา ในภูมิทัศน์ใหม่

ปัจจัยภายใน (Internal Factors)	รายละเอียดการวิเคราะห์
จุดแข็ง (Strengths)	- เครือข่าย: มีสายสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งกับมหาเถรสมาคม องค์กรชาวพุทธ และวัดทั่วประเทศ - ความรู้: เชี่ยวชาญกฎหมายสงฆ์และพระธรรมวินัยอย่างลึกซึ้ง - ประสบการณ์: เข้าใจกลไกรัฐสภาและการร่างกฎหมายเป็นอย่างดี
จุดอ่อน (Weaknesses)	- ภาพลักษณ์: ติดภาพ "อนุรักษ์นิยม" ซึ่งอาจไม่ดึงดูดคนรุ่นใหม่ (Gen Z/Alpha) - ฐานเสียง: พึ่งพาฐานคะแนนจัดตั้งจากวัดเป็นหลัก ซึ่งกำลังเสื่อมถอยตามวิกฤตศรัทธา - การสื่อสาร: อาจยังขาดทักษะในการใช้ AI/Data Analytics ในการหาเสียงสมัยใหม่

ปัจจัยภายนอก (External Factors)	รายละเอียดการวิเคราะห์
โอกาส (Opportunities)	- ช่องว่างทางการเมือง: ยังไม่มีพรรคการเมืองใดที่ยึดครองพื้นที่ "พุทธก้าวหน้า" (Progressive Buddhism) อย่างแท้จริง - ความต้องการทางจิตวิญญาณ: ในยุค AI และทุนนิยมสุดโต่ง ผู้คนโหยหาที่พึ่งทางใจและสุขภาพจิต (Mental Health Crisis) ซึ่งพุทธธรรมตอบโจทย์ได้ - วิกฤตเป็นโอกาส: กระแสเรียกร้องปฏิรูปวัด เปิดโอกาสให้นำเสนอ "ธรรมาภิบาลสงฆ์" เป็นนโยบายหลัก
อุปสรรค (Threats)	- กฎของดูเวอร์เจอร์: ระบบเลือกตั้งบีบให้พรรคเล็กตาย พรรคใหญ่กินรวบ - กระแส Secularism: สังคมไทยเคลื่อนตัวสู่ความเป็นโลกวิสัยมากขึ้น การชูธงศาสนาอาจถูกตีกลับ - ภัยคุกคามทางกฎหมาย: กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญอาจเข้มงวดเรื่องการใช้ศาสนาหาเสียงมากขึ้น เพื่อป้องกันความขัดแย้ง

---

ส่วนที่ 4: ถอดบทเรียนจาก "พรรคแผ่นดินธรรม" และข้อเสนอเชิงนโยบาย

การจะวิเคราะห์อนาคตของ ดร.นิยม และการตั้งพรรคใหม่ จำเป็นต้องศึกษาความล้มเหลวของ "พรรคแผ่นดินธรรม" อย่างละเอียด เพื่อไม่ให้ประวัติศาสตร์ซ้ำรอย พรรคแผ่นดินธรรมมีความพยายามในการนำเสนอการเมืองวิถีพุทธในการเลือกตั้งปี 2562 และ 2566 แต่ไม่ประสบความสำเร็จในการเข้าสู่สภา

4.1 วิเคราะห์สาเหตุความล้มเหลวของพรรคแผ่นดินธรรม

1. กับดักนามธรรม (Abstraction Trap): นโยบายของพรรคแผ่นดินธรรมมักเน้นเรื่อง "ศีลธรรมนำชาติ" หรือ "เมืองพุทธ" ซึ่งเป็นนามธรรม จับต้องยาก และไม่ตอบโจทย์ความเดือดร้อนเฉพาะหน้า (Pain Points) ของประชาชน เช่น หนี้สิน ค่าครองชีพ หรือราคาสินค้าเกษตร ในขณะที่พรรคอื่นเสนอนโยบายแจกเงินหรือลดค่าใช้จ่ายที่เห็นผลทันที

2. การสื่อสารที่ผิดเป้าหมาย (Mis-targeted Communication): การหาเสียงมุ่งเน้นไปที่กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมหรือคนวัด ซึ่งแม้จะมีจำนวนมากในทางสถิติ แต่ในทางปฏิบัติ กลุ่มคนเหล่านี้มักมีพรรคการเมืองในใจอยู่แล้ว (เช่น พรรคอนุรักษ์นิยมเดิม) หรือมองว่าศาสนาไม่ควรยุ่งกับการเมือง พรรคจึงไม่สามารถเปลี่ยน "ศรัทธาทางศาสนา" ให้เป็น "คะแนนเสียงทางการเมือง" ได้

3. ขาดโครงสร้างพรรคที่ทันสมัย: การบริหารจัดการพรรคยังเป็นรูปแบบดั้งเดิม ขาดการนำ Data Driven Strategy มาใช้ในการวิเคราะห์พื้นที่เลือกตั้ง ขาดการทำ Political Branding ที่ดึงดูดคนนอกแวดวงศาสนา

4.2 ข้อเสนอจากพรรคแผ่นดินธรรม: สิ่งที่ควรสานต่อและสิ่งที่ควรทิ้ง

แม้จะไม่ประสบความสำเร็จในการเลือกตั้ง แต่ข้อเสนอหลายอย่างของพรรคแผ่นดินธรรมมีคุณค่าทางวิชาการและสังคม หากนำมาปรับปรุง (Refine) จะสามารถเป็นรากฐานของพรรคใหม่ได้:

• สิ่งที่ควรสานต่อ: แนวคิดเรื่อง "คุณธรรมนำการเมือง" แต่ต้องแปลงเป็น "ระบบธรรมาภิบาลและความโปร่งใส" (Transparency & Integrity) แทนที่จะเป็นเรื่องศีลธรรมส่วนบุคคล

• สิ่งที่ควรปรับปรุง: นโยบายสนับสนุนโรงเรียนวิถีพุทธและมหาวิทยาลัยสงฆ์ ต้องปรับจากการเน้น "ปริมาณ" เป็น "คุณภาพ" เน้นการสร้างนวัตกรรมสังคม (Social Innovation) จากวัด ไม่ใช่แค่การเรียนการสอนศาสนพิธี

• สิ่งที่ควรทิ้ง: วาทกรรมที่สร้างความแตกแยกทางศาสนา หรือการเรียกร้องให้พุทธศาสนาเป็นศาสนาประจำชาติในเชิงกฎหมายขัดแย้ง (Exclusive Nationalism) ซึ่งจะสร้างศัตรูทางการเมืองโดยไม่จำเป็นและขัดกับหลักสากล

---

ส่วนที่ 5: แนวทางการตั้งพรรคใหม่ (Neo-Buddhist Party Strategy)

หาก ดร.นิยม เวชชากามา ตัดสินใจก้าวสู่การนำในการจัดตั้งพรรคการเมืองใหม่เพื่อรองรับสถานการณ์หลังปี 2569 ยุทธศาสตร์การจัดตั้งพรรคจะต้องแตกต่างจากโมเดล "พรรคแผ่นดินธรรม" หรือ "พรรคมหาชน" ในอดีตอย่างสิ้นเชิง โดยต้องใช้โมเดล "พรรคนวัตกรรมสังคมวิถีพุทธ" (Social Innovation Buddhist Party)

5.1 การกำหนดอัตลักษณ์พรรค (Re-Branding)

พรรคใหม่ต้องไม่ขายนโยบาย "ปกป้องศาสนา" (Protectionism) แต่ต้องขายนโยบาย "ใช้ปัญญาพุทธแก้ปัญหาสังคม" (Applied Wisdom)

• ชื่อพรรค (ตัวอย่าง): พรรคธรรมาภิวัฒน์ (Dharma Evolution Party) หรือ พรรคปัญญาและสันติ (Wisdom and Peace Party) หลีกเลี่ยงคำว่า "พุทธ" หรือ "ศาสนา" ในชื่อ เพื่อลดกำแพงทางความรู้สึกของคนรุ่นใหม่และศาสนิกอื่น

• Brand DNA: "ทันสมัย โปร่งใส มีสติ" (Modern, Transparent, Mindful). ใช้สีที่สื่อถึงความสงบแต่พลัง (เช่น สีน้ำเงินเข้มตัดกับสีส้มจีวรแบบ Modern Graphic)

• Positioning: เป็นพรรคทางเลือก (Third Way) ที่ไม่ใช่ทั้งซ้ายจัด (Radical Progressive) และขวาจัด (Ultra-Conservative) แต่เป็น "ทางสายกลางที่ก้าวหน้า" (Progressive Middle Way)

5.2 โครงสร้างองค์กรและฐานสมาชิก (Organizational Structure)

ต้องก้าวข้ามโครงสร้างที่พึ่งพาพระสงฆ์เป็นหัวคะแนน เพราะสุ่มเสี่ยงต่อกฎหมายและวิกฤตศรัทธา แต่ควรสร้างโครงสร้างใหม่ดังนี้:

1. เครือข่ายสหกรณ์โอบอ้อมอารี (Compassionate Cooperatives): สร้างฐานเสียงผ่านระบบเศรษฐกิจชุมชน โดยใช้วัดเป็นศูนย์กลาง (Community Hub) ในการจัดตั้งสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน หรือวิสาหกิจเพื่อสังคม ที่บริหารด้วยหลักธรรมาภิบาล

2. Academy of Mindful Politics: ตั้งสถาบันพัฒนาผู้นำทางการเมืองรุ่นใหม่ที่เน้นการฝึกสติ (Mindfulness) ควบคู่กับทักษะการบริหาร เพื่อดึงดูดคนรุ่นใหม่ที่สนใจเรื่องจิตวิญญาณและการพัฒนาตนเอง

3. Digital Temple Platform: พัฒนาแอปพลิเคชันที่เชื่อมโยงชาวพุทธในการทำบุญแบบโปร่งใส (ตรวจสอบเส้นทางเงินได้ผ่าน Blockchain) และรวมกลุ่มทำกิจกรรมจิตอาสา ซึ่งจะกลายเป็น Big Data ฐานสมาชิกพรรคโดยธรรมชาติ

5.3 ชุดนโยบายยุทธศาสตร์ (Strategic Policy Platform)

ต้องเปลี่ยนหลักธรรมให้เป็นนโยบายที่ "กินได้" และแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง:

5.3.1 ด้านเศรษฐกิจ: "เศรษฐศาสตร์พุทธะ" (Buddhist Economics 2.0)

• ธนาคารหมู่บ้านวิถีธรรม: ปล่อยกู้ดอกเบี้ยต่ำพิเศษสำหรับธุรกิจเพื่อสังคม (Social Enterprise) หรือเกษตรอินทรีย์ โดยใช้ "เครดิตทางสังคม" (Social Credit) ของชุมชนค้ำประกันแทนหลักทรัพย์

• เศรษฐกิจสีขาว (White Economy): สนับสนุนอุตสาหกรรม Wellness, Meditation Retreat Center, และการท่องเที่ยวเชิงจิตวิญญาณ ให้เป็น New S-Curve ของประเทศ สร้างรายได้เข้าชุมชนรอบวัด

5.3.2 ด้านสังคมและสาธารณสุข: "วาระแห่งชาติเรื่องสุขภาพจิต"

• โรงพยาบาลทางใจทุกตำบล: ยกระดับวัดที่มีศักยภาพให้เป็นศูนย์บำบัดความเครียดและซึมเศร้าเบื้องต้น (First Aid Mental Health) โดยมีพระสงฆ์ที่ผ่านการอบรมจิตวิทยาคลินิกร่วมกับนักจิตวิทยาชุมชน นโยบายนี้ตอบโจทย์คน Gen Z ที่มีปัญหาสุขภาพจิตสูงสุด

• หลักสูตรสติในโรงเรียน (Mindfulness in Education): ผลักดันให้การฝึกสติเป็นวิชาบังคับเพื่อพัฒนา EQ และลดความรุนแรงในโรงเรียน (Bullying)

5.3.3 ด้านการเมืองและการปราบปรามทุจริต

• สัตยาบันนักการเมือง: เสนอกฎหมายให้นักการเมืองต้องสาบานตนและเปิดเผยทรัพย์สินแบบ Real-time บน Blockchain หากพบทุจริตให้มีบทลงโทษทางสังคมและทางกฎหมายที่รุนแรง (เปรียบเหมือนปาราชิกทางการเมือง)

• สภาธรรมาภิบาล: เสนอให้มีสภาที่ปรึกษาจากตัวแทนศาสนาต่างๆ เพื่อให้ความเห็นประกอบการร่างกฎหมายที่มีผลกระทบทางจริยธรรม (Bioethics, AI Ethics)

5.4 ยุทธศาสตร์การเลือกตั้ง (Election Strategy)

1. Niche Market Strategy: ไม่ส่งผู้สมัครครบทุกเขต แต่เน้นเขตที่มี "ทุนทางสังคม" สูง เช่น เขตที่มีวัดพัฒนาตัวอย่าง หรือชุมชนคุณธรรมเข้มแข็ง

2. Party List Focus: รณรงค์เลือกพรรคเพื่อผลักดันกฎหมายศีลธรรมและสวัสดิการทางใจ มุ่งเป้าเก็บคะแนนจาก "พลังเงียบ" ที่เบื่อหน่ายความขัดแย้ง

3. AI & Data Analytics: ใช้ AI วิเคราะห์อารมณ์ความรู้สึก (Sentiment Analysis) ของประชาชนในแต่ละพื้นที่ เพื่อออกแบบถ้อยคำหาเสียง (Key Message) ที่ตรงใจ เช่น พื้นที่นี้คนกังวลเรื่องหนี้สิน ก็ใช้ธรรมะเรื่อง "อิสระจากพันธนาการ" เชื่อมโยงกับนโยบายแก้หนี้

---

ส่วนที่ 6: บทสรุปและข้อเสนอแนะ

6.1 บทสรุป

ภูมิทัศน์การเมืองไทยหลังปี 2569 เต็มไปด้วยความท้าทายสำหรับ ดร.นิยม เวชชากามา และกลุ่มการเมืองแนวพุทธ การยึดติดกับโมเดลการเมืองแบบเก่าที่อาศัยบารมีพระสงฆ์หรือนโยบายปกป้องศาสนาแบบดั้งเดิม ไม่เพียงแต่จะไม่ประสบความสำเร็จ แต่ยังอาจเร่งให้เกิดการล่มสลายของศรัทธาเร็วขึ้น พรรคแผ่นดินธรรมคือบทเรียนราคาแพงที่สอนว่า "เจตนาดีแต่ขาดกลยุทธ์" ไม่สามารถชนะในสนามประชาธิปไตย

6.2 ข้อเสนอแนะสำหรับการก้าวต่อไป

เพื่อให้ ดร.นิยม ยังคงมีบทบาทนำในการเปลี่ยนแปลงสังคมไทยได้ ท่านควรพิจารณาดำเนินการดังนี้:

1. Transform from Politician to Statesman: ยกระดับภาพลักษณ์จากนักการเมืองผู้ประสานประโยชน์ เป็นรัฐบุรุษผู้เสนอนวัตกรรมทางสังคม

2. Establish a Think Tank: จัดตั้งสถาบันคลังสมองเพื่อวิจัยและออกแบบนโยบายสาธารณะบนฐานพุทธธรรม (Buddhist Public Policy) เพื่อให้นโยบายมีความเป็นวิชาการและนำไปปฏิบัติได้จริง ไม่ใช่แค่วาทกรรม

3. Digital Engagement: เป็นผู้นำในการใช้เทคโนโลยีเพื่อความโปร่งใสในวงการสงฆ์ (FaithTech) เพื่อเรียกคืนศรัทธาจากคนรุ่นใหม่

ทิศทางใหม่ของ ดร.นิยม และพรรคใหม่ที่จะเกิดขึ้น ต้องไม่ใช่การทำให้ "รัฐกลายเป็นศาสนา" แต่คือการนำ "จิตวิญญาณแห่งความเมตตาและปัญญา" เข้าไปอยู่ในทุกอณูของนโยบายรัฐ เพื่อสร้างสังคมที่ไม่เพียงแต่เจริญด้วยวัตถุ แต่ยังสูงส่งด้วยจิตใจ ท่ามกลางยุคสมัยแห่งปัญญาประดิษฐ์ที่ไร้หัวใจ นี่คือภารกิจที่ท้าทายและสำคัญที่สุดของ ดร.นิยม เวชชากามา หลังปี 2569