เพลง: "ปัญญาแสงส่องทาง"
เนื้อเพลง:
(Intro)
แสงธรรมส่องใจ ให้เราเดินไป
ด้วยปัญญาเป็นทางนำ ชีวิตมั่นคง
(Verse 1)
นกขมิ้นถามลิง อยู่ทำไมไม่มีบ้าน
ศีรษะมือเท้าเหมือนคน แต่ทำไมไม่สร้างทาง
ลิงตอบด้วยคำจริง ปัญญาไม่มีในใจ
แม้รูปร่างเหมือนมนุษย์ แต่ขาดสิ่งที่สำคัญ
(Chorus)
ปัญญาแสงส่องทาง นำเราให้มั่นคง
จิตใจที่มั่นคง ไม่ทำร้ายใคร
สร้างบ้านสร้างทาง ไว้ป้องกันฝนหนาว
ปัญญาแสงส่องทาง นำชีวิตให้สว่าง
(Verse 2)
นกขมิ้นสอนลิง เปลี่ยนใจให้มั่นคง
อย่าทำร้ายมิตรดี จิตไม่กลับกลอก
สร้างบ้านสร้างทาง ไว้ป้องกันลมหนาว
ชีวิตจะสุขสงบ เมื่อใจเรามั่นคง
(Chorus)
ปัญญาแสงส่องทาง นำเราให้มั่นคง
จิตใจที่มั่นคง ไม่ทำร้ายใคร
สร้างบ้านสร้างทาง ไว้ป้องกันฝนหนาว
ปัญญาแสงส่องทาง นำชีวิตให้สว่าง
(Bridge)
เปลี่ยนใจเปลี่ยนทาง เริ่มต้นใหม่วันนี้
ปัญญาเป็นแสงนำ ให้ชีวิตมั่นคง
สร้างบ้านสร้างทาง ไว้ป้องกันลมหนาว
ปัญญาแสงส่องทาง นำชีวิตให้สว่าง
(Chorus)
ปัญญาแสงส่องทาง นำเราให้มั่นคง
จิตใจที่มั่นคง ไม่ทำร้ายใคร
สร้างบ้านสร้างทาง ไว้ป้องกันฝนหนาว
ปัญญาแสงส่องทาง นำชีวิตให้สว่าง
(Outro)
แสงธรรมส่องใจ ให้เราเดินไป
ด้วยปัญญาเป็นทางนำ ชีวิตมั่นคง
บทนำ
กุฏิทูสกชาดก เป็นหนึ่งในชาดกที่ปรากฏในพระไตรปิฎกเล่มที่ 27 พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ 19 ขุททกนิกาย ชาดก จตุกกนิบาตชาดก วรรคที่ 3 ซึ่งเล่าเรื่องราวของลิงกับนกขมิ้น โดยสะท้อนถึงหลักธรรมสำคัญที่เกี่ยวข้องกับปัญญา ความมั่นคงทางจิตใจ และการประพฤติตนอย่างเหมาะสม บทความนี้จะวิเคราะห์สาระสำคัญของกุฏิทูสกชาดกในบริบทของพุทธสันติวิธี ซึ่งเน้นการแก้ไขปัญหาด้วยสันติวิธีและหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา
สาระสำคัญของกุฏิทูสกชาดก
กุฏิทูสกชาดก เริ่มต้นด้วยการสนทนาระหว่างนกขมิ้นกับลิง นกขมิ้นตั้งคำถามกับลิงว่าเหตุใดลิงจึงไม่มีเรือนอยู่ ทั้งที่ศีรษะ มือ และเท้าของลิงเหมือนมนุษย์ ลิงตอบว่าแม้รูปร่างภายนอกจะคล้ายมนุษย์ แต่ลิงขาดปัญญาซึ่งเป็นคุณสมบัติที่สำคัญที่สุดของมนุษย์ จากนั้น นกขมิ้นได้ให้คำแนะนำแก่ลิงให้เปลี่ยนพฤติกรรมเดิมและสร้างที่อยู่อาศัยเพื่อป้องกันความหนาวและลม
ปัญญาเป็นคุณสมบัติสูงสุด
ลิงยอมรับว่าตนเองขาดปัญญา ซึ่งเป็นสิ่งที่บัณฑิตกล่าวว่าเป็นคุณสมบัติที่ประเสริฐที่สุดของมนุษย์ (ข้อ 583) สิ่งนี้สะท้อนถึงหลักธรรมในพระพุทธศาสนาที่เน้นความสำคัญของปัญญา (ปัญญา) ในการดำเนินชีวิตอย่างถูกต้องและมีสติปัญญาความมั่นคงทางจิตใจ
นกขมิ้นชี้ให้เห็นถึงปัญหาของลิงที่มีจิตไม่มั่นคงและมักประทุษร้ายมิตร (ข้อ 584) ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการมีชีวิตที่สงบสุข หลักธรรมเรื่องจิตมั่นคง (จิตตสมาธิ) และการรักษามิตรภาพเป็นสิ่งสำคัญในการสร้างสันติสุขทั้งต่อตนเองและผู้อื่นการปรับปรุงตนเอง
นกขมิ้นแนะนำให้ลิงเปลี่ยนพฤติกรรมเดิมและสร้างที่อยู่อาศัย (ข้อ 585) ซึ่งสะท้อนถึงหลักการแก้ไขปัญหาด้วยการปรับปรุงตนเองและสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม
การประยุกต์ใช้ในพุทธสันติวิธี
พุทธสันติวิธีเป็นแนวทางที่เน้นการแก้ไขปัญหาด้วยสันติวิธีโดยอาศัยหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา กุฏิทูสกชาดกสามารถนำมาประยุกต์ใช้ในบริบทนี้ได้ดังนี้:
ปัญญาเป็นเครื่องนำทาง
การแก้ไขปัญหาต่างๆ ต้องเริ่มจากการใช้ปัญญาในการวิเคราะห์สถานการณ์และหาทางออกที่เหมาะสม โดยไม่ใช้ความรุนแรงหรือการทำลายล้าง เช่น การแก้ไขปัญหาความขัดแย้งในสังคมควรเริ่มจากการเข้าใจรากเหง้าของปัญหาและหาทางออกที่สร้างสรรค์จิตมั่นคงและความสัมพันธ์ที่ดี
การรักษาจิตใจให้มั่นคงและสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้อื่นเป็นพื้นฐานของสันติวิธี การไม่ประทุษร้ายผู้อื่นและการรักษามิตรภาพช่วยลดความขัดแย้งและสร้างความเข้าใจซึ่งกันและกันการปรับปรุงตนเองและสภาพแวดล้อม
การแก้ไขปัญหาต้องเริ่มจากการปรับปรุงตนเองและสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการอยู่อย่างสงบสุข เช่น การสร้างที่อยู่อาศัยในชาดกนี้สามารถเปรียบเทียบได้กับการสร้างระบบสังคมที่เอื้ออาทรและเป็นธรรม
สรุป
กุฏิทูสกชาดกเป็นเรื่องราวที่สอนให้เห็นถึงความสำคัญของปัญญา ความมั่นคงทางจิตใจ และการปรับปรุงตนเอง ซึ่งสอดคล้องกับหลักการของพุทธสันติวิธี การนำหลักธรรมจากชาดกนี้มาประยุกต์ใช้สามารถช่วยแก้ไขปัญหาต่างๆ ในสังคมได้อย่างสันติและสร้างสรรค์ โดยเน้นการพัฒนาตนเองและสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้อื่น
เอกสารอ้างอิง
พระไตรปิฎกเล่มที่ 27 พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ 19 ขุททกนิกาย ชาดก จตุกกนิบาตชาดก วรรคที่ 3 กุฏิทูสกชาดก.
พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). (2546). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
วิเคราะห์ กุฏิทูสกชาดก ในพระไตรปิฎกเล่มที่ 27 พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ 19 ขุททกนิกาย ชาดก จตุกกนิบาตชาดก ๓. กุฏิทูสกวรรค ที่ประกอบด้วย
๑. กุฏิทูสกชาดก
ว่าด้วยลิงกับนกขมิ้น
[๕๘๒] ดูกรวานร ศีรษะ มือ และเท้าของท่านเหมือนของมนุษย์ เออก็ เพราะ
เหตุไรหนอ ท่านจึงไม่มีเรือนอยู่?
[๕๘๓] ดูกรนกขมิ้น ศีรษะ มือ และเท้าของเราเหมือนของมนุษย์ก็จริง แต่
ปัญญาที่บัณฑิตกล่าวว่า ประเสริฐสุดในหมู่มนุษย์ ของเราไม่มี.
[๕๘๔] ผู้มีจิตไม่มั่นคง มีจิตกลับกลอก มักประทุษร้ายมิตร มีปกติไม่ยั่งยืน
เป็นนิจ ย่อมไม่มีความสุข.
[๕๘๕] ท่านจงกระทำอานุภาพ เปลี่ยนปกติเดิมเสียเถิด ดูกรวานร ท่านจง
กระทำกระท่อมไว้เป็นเครื่องป้องกันความหนาว และลมเถิด.
ในปริบทพุทธสันติวิธี: หลักธรรม ประยุกต์ใช้" โดยใช้สาระสำคัญของ กุฏิทูสกชาดก ในพระไตรปิฎกเล่มที่ 27 พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ 19 ขุททกนิกาย ชาดกจตุกกนิบาตชาดก ๓. กุฏิทูสกวรรค
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น