บทบาทสื่อและอินฟลูเอนเซอร์สู่สังคมออนไลน์วิถีสันติประชาธรรมป้องกันสแกมเมอร์ด้วยพุทธสันติวิธี

          

วิเคราะห์บทบาทสื่อและอินฟลูเอนเซอร์สู่สังคมออนไลน์วิถีสันติประชาธรรม: การป้องกันสแกมเมอร์ด้วยพุทธสันติวิธี

โดย ดร.สำราญ สมพงษ์ และระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI)

---

บทนำ

ในยุคที่สื่อสังคมออนไลน์ได้กลายเป็น “พื้นที่สาธารณะใหม่” (New Public Sphere) การส่งผ่านข้อมูล ข่าวสาร และข้อวิเคราะห์ต่าง ๆ เกิดขึ้นรวดเร็ว ทรงอิทธิพล และมีผลต่อการตัดสินใจของประชาชนอย่างสูง สื่อและอินฟลูเอนเซอร์มิได้มีบทบาทเพียงเผยแพร่ข้อมูลเท่านั้น แต่ยังสร้าง “วาทกรรม” (Discourse) ที่กำหนดทิศทางการรับรู้ของสังคม

ตัวอย่างสำคัญคือ การวิเคราะห์ความสมเหตุสมผลของเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่หาดใหญ่ในรอบ 300 ปี ซึ่งสะท้อนบทบาทของสื่อและผู้เชี่ยวชาญในการสร้างความตระหนักรู้บนฐานของข้อมูลวิทยาศาสตร์ หากสื่อวิเคราะห์อย่างเป็นกลาง สังคมจะได้รับองค์ความรู้ที่ชัดเจน แต่หากข้อมูลถูกสร้างหรือบิดเบือน ความตระหนกและความแตกแยกอาจเกิดขึ้นได้

พร้อมกันนั้น สังคมออนไลน์ยังเผชิญความท้าทายจาก “สแกมเมอร์” ซึ่งเป็นการคุกคามรูปแบบใหม่ในโลกดิจิทัล และมีลักษณะเป็น “ความรุนแรงเชิงโครงสร้างทางไซเบอร์” (Digital Structural Violence)

บทความนี้วิเคราะห์บทบาทสื่อและอินฟลูเอนเซอร์ผ่านสองกรอบทฤษฎีหลัก ได้แก่

1. พุทธสันติวิธี (Buddhist Peace Approach)

2. วิถีวัฒนประชาธรรม (Civic–Cultural Democracy)

พร้อมนำไปสู่ข้อเสนอแนวทาง “สันติประชาธรรมดิจิทัล” เพื่อป้องกันสแกมเมอร์และเสริมสร้างความปลอดภัยทางข้อมูลในสังคมสื่อยุคใหม่

---

1. บทบาทสื่อและอินฟลูเอนเซอร์ในสังคมออนไลน์ยุคดิจิทัล

1.1 สื่อในฐานะสถาบันสร้างความหมาย (Meaning-Making Institution)

สื่อเป็นผู้คัดเลือก ประกอบสร้าง และตีความข้อมูล เช่น

• การนำเสนอข่าวภัยพิบัติ

• งานวิเคราะห์ข้อมูลน้ำท่วมรอบ 300 ปี

• การจัดวางประเด็นให้ผู้ชมรู้สึก “สำคัญ – น่าเชื่อ – น่ากลัว – น่าติดตาม”

ดังนั้น สื่อจึงมีอำนาจกำหนด “กรอบความเข้าใจของสาธารณชน” (Public Framing)
หากข้อมูลถูกต้อง สังคมได้ประโยชน์
หากข้อมูลคาดเคลื่อน สังคมอาจแตกแยกหรือตื่นตระหนก

1.2 อินฟลูเอนเซอร์ในฐานะผู้นำทางความคิดรุ่นใหม่ (New Opinion Leaders)

ในยุคปัจจุบันผู้คนเชื่อเสียงของ

• ผู้เชี่ยวชาญออนไลน์

• ดารา

• Youtuber

• เพจข่าวทางเลือก
  มากกว่าหน่วยงานรัฐ

อินฟลูเอนเซอร์จึงมี “พลังสองด้าน”

• สร้างความรับรู้ที่มีเหตุผล เช่น คลิปอธิบายปรากฏการณ์น้ำท่วมด้วยข้อมูลจริง

• หรือปลุกเร้าความหวาดกลัว ด้วยข้อมูลที่ไม่มีการพิสูจน์

บทบาทนี้เปลี่ยนโครงสร้างการผลิตความรู้ของสังคมไปโดยสิ้นเชิง

---

2. พุทธสันติวิธี: กรอบวิเคราะห์บทบาทสื่อและอินฟลูเอนเซอร์

พุทธสันติวิธีเน้น 3 มิติหลัก เพื่อสร้างการสื่อสารที่สันติและมีคุณธรรม:

2.1 มิติของปัญญา (Wisdom)

สื่อและอินฟลูเอนเซอร์ควร

• ตรวจสอบที่มา

• วิเคราะห์ตามหลักกาลามสูตร

• ใช้ข้อมูลเชิงประจักษ์ (Evidence-Based Content)

ผู้เสพสื่อควรมี “โพธิปัญญาดิจิทัล” (Digital Critical Wisdom)
คือความสามารถวิเคราะห์ ตรวจสอบ และแยกแยะข้อมูล

2.2 มิติของกรุณา (Compassion)

การสื่อสารต้องปราศจาก

• Hate speech

• การเหยียดหยาม

• การแบ่งขั้ว
  และต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานของความเมตตา เช่น
  การรายงานภัยพิบัติที่คำนึงถึงผู้ประสบภัย ไม่สร้างความตื่นตระหนกเกินจริง

2.3 มิติการสื่อสารที่ไม่เบียดเบียน (Non-Harm Communication)

ทุกเนื้อหาคือ “กรรมทางวาจา”
จึงต้องไม่เป็นเหตุให้เกิด
• ความแตกแยก
• ความเกลียดชัง
• ความเข้าใจผิด
• หรือการหลอกลวงทางข้อมูล

---

3. วิถีวัฒนประชาธรรมในสังคมออนไลน์

3.1 ความโปร่งใสและความรับผิดรับชอบ (Transparency & Accountability)

สื่อควรเปิดเผย

• แหล่งข้อมูล

• กระบวนการตรวจสอบ

• ความขัดแย้งทางผลประโยชน์

อินฟลูเอนเซอร์ควรแจ้งโฆษณาโดยตรงตามหลัก PDPA และจริยธรรมสื่อ

3.2 การมีส่วนร่วมของพลเมือง (Civic Participation)

สังคมออนไลน์สามารถเป็นเวทีของ

• การเสวนาสาธารณะ

• การวิเคราะห์เหตุการณ์ภัยพิบัติร่วมกัน

• การรวมพลังต้านสแกมผ่านเครือข่ายพลเมือง

3.3 ความปลอดภัยทางดิจิทัล (Digital Civic Safety)

ประชาธรรมในโลกออนไลน์คือ
ให้ประชาชนมีพื้นที่ที่

• เข้าถึงข้อมูลได้

• ปลอดภัยจากสแกมเมอร์

• ปลอดภัยจากคอนเทนต์สร้างความเกลียดชัง

---

4. พุทธสันติวิธี + วิถีวัฒนประชาธรรม = กลไกป้องกันสแกมเมอร์ยุคใหม่

4.1 สแกมเมอร์ในฐานะความรุนแรงเชิงโครงสร้างดิจิทัล

สแกมเป็นภัยที่ทำลาย

• ความเชื่อใจของสังคม

• ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ

• และศักดิ์ศรีของประชาชน
  จึงถือเป็น “ความรุนแรงที่มองไม่เห็น”

4.2 บทบาทสื่อในป้องกันสแกมเมอร์

• รายงานรูปแบบสแกมใหม่

• ผลิตคอนเทนต์เตือนภัย เช่น “5 สัญญาณสแกมเมอร์”

• อธิบายกลไกหลอกลวงด้วยภาษาง่าย

4.3 บทบาทอินฟลูเอนเซอร์

• ทำคลิปเตือนภัยให้เข้าใจง่าย

• แชร์ประสบการณ์ผู้ถูกหลอกแบบไม่ซ้ำเติม

• ประสานงานกับภาครัฐ เช่น ศูนย์ปราบสแกม

4.4 พุทธสันติวิธีกับการป้องกันสแกม

ประชาชนควรใช้

• สติ: หยุดคิดก่อนคลิก

• ปัญญา: ตรวจสอบแหล่งที่มา

• ความไม่ประมาท (Appamāda): ไม่เชื่อสิ่งที่ดูดีเกินจริง

4.5 วิถีวัฒนประชาธรรมกับการป้องกันสแกม

• สร้างชุมชนเฝ้าระวังออนไลน์

• ส่งเสริมวัฒนธรรมช่วยเหลือกัน

• หนุนระบบแจ้งเตือนและฐานข้อมูลเลขบัญชีต้องสงสัย

---

5. ข้อเสนอเชิงนโยบายและเชิงสังคม

5.1 ภาครัฐ

• ตั้ง “ศูนย์สันติสื่อดิจิทัล” ตรวจสอบข่าวปลอม

• พัฒนา Media Literacy ในโรงเรียน

• ใช้ AI วิเคราะห์พฤติกรรมสแกมโดยคำนึงสิทธิประชาชน

5.2 สื่อ

• ใช้มาตรฐานจริยธรรม

• หลีกเลี่ยง Hate Speech

• เพิ่มพื้นที่สื่อด้านสันติวัฒนธรรมและข้อมูลวิทยาศาสตร์

5.3 อินฟลูเอนเซอร์

• ยึด 3 หลักพุทธสันติวิธี: ไม่หลอก–ไม่บิดเบือน–ไม่煽อารมณ์

• เปิดเผยผลประโยชน์ทางการโฆษณา

• สร้างคอนเทนต์ต้านสแกมในระดับมวลชน

5.4 ประชาชน

• ใช้สติทุกครั้งก่อนเชื่อหรือแชร์

• ตรวจสอบข้อมูลจากหลายแหล่ง

• รายงานสแกมทันทีเมื่อพบ

---

สรุป

บทบาทของสื่อและอินฟลูเอนเซอร์ในสังคมออนไลน์ปัจจุบันมีพลังสร้างทั้งสันติสุขและความขัดแย้ง การประยุกต์ พุทธสันติวิธี (ปัญญา–กรุณา–ไม่เบียดเบียน) ร่วมกับ วิถีวัฒนประชาธรรม (โปร่งใส–มีส่วนร่วม–ปลอดภัยดิจิทัล) สามารถสร้างระบบนิเวศออนไลน์ที่เข้มแข็งและปลอดภัยมากขึ้น

การป้องกันสแกมเมอร์จึงมิใช่เพียงภาระของรัฐ แต่เป็นวัฒนธรรมร่วมของ
สื่อ–อินฟลูเอนเซอร์–นักวิชาการ–พลเมือง
ที่ตั้งอยู่บนฐานสติ–ปัญญา–จริยธรรม

โลกออนไลน์จึงจะก้าวสู่ “สังคมสันติประชาธรรมดิจิทัล” ที่มั่นคงและยั่งยืนตามแนวพุทธได้อย่างแท้จริง