“ดร.สำราญ จับมือ AI เปิดแนวคิด ‘พระธรรมทูตเอไอ’ ฟื้นพลังศาสนาไทยยุคดิจิทัล”

 

“ดร.สำราญ จับมือ AI เปิดแนวคิด ‘พระธรรมทูตเอไอ’ ฟื้นพลังศาสนาไทยยุคดิจิทัล”

บูรณาการพุทธธรรม–เทคโนโลยี แก้วิกฤตศรัทธาในสังคมสื่อ

---

เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2568 ที่กรุงเทพมหานคร
ดร.สำราญ สมพงษ์ นักวิชาการอิสระด้านพุทธสันติวิธี
และอดีตผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จังหวัดศรีสะเกษ พรรคเกษตรเสรี
ได้ร่วมกับระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) ทำการวิเคราะห์เชิงลึกในหัวข้อ
“พระธรรมทูตเอไอ : แนวทางแก้วิกฤตพระพุทธศาสนาในประเทศไทย”
โดยเสนอแนวทางใหม่ในการฟื้นฟูพระพุทธศาสนาไทยผ่านการบูรณาการ
“พุทธธรรม–ปัญญาประดิษฐ์–ภูมิปัญญาไทย”
เพื่อสร้างโมเดล “พระธรรมทูตยุคดิจิทัล” ที่เชื่อมโยงศาสนากับเทคโนโลยีอย่างสมดุล

---

🔹 ฟื้นพลังธรรมะด้วยเทคโนโลยี

ดร.สำราญ เปิดเผยว่า พระพุทธศาสนาไทยกำลังเผชิญ “วิกฤตศรัทธาเชิงโครงสร้าง” (Structural Faith Crisis)
จากการเปลี่ยนแปลงของค่านิยมทางสังคม การลดบทบาทของวัด และการสื่อสารคำสอนที่ยังไม่ทันสมัย
จึงได้เสนอแนวคิด “พระธรรมทูตเอไอ (AI Dhamma Missionary)”
ให้ทำหน้าที่เป็นเครื่องมือสื่อธรรมแบบใหม่ในยุคดิจิทัล

“พระธรรมทูตเอไอไม่ใช่เครื่องจักรเทศน์ แต่เป็น สติปัญญาแห่งธรรม ที่ช่วยให้มนุษย์เข้าถึงคำสอนได้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น”
— ดร.สำราญ กล่าว

---

🔹 สืบภารกิจพระธรรมทูต 9 สายสู่โลกดิจิทัล

ในการวิเคราะห์ ดร.สำราญได้เชื่อมโยงแนวคิด “พระธรรมทูตเอไอ”
เข้ากับภารกิจของ พระธรรมทูต 9 สาย สมัยพระเจ้าอโศกมหาราช
ซึ่งเป็นต้นแบบของการเผยแผ่พระธรรมไปทั่วโลก
ตั้งแต่คันธาระ ศรีลังกา จนถึงสุวรรณภูมิ

“หากพระธรรมทูตในอดีตใช้การเดินทางและวาจาเผยแผ่ธรรม
พระธรรมทูตเอไอในวันนี้ใช้ข้อมูลและเทคโนโลยีเป็นสื่อแห่งเมตตา”
เขากล่าวเสริม

---

🔹 “พุทธสันติวิธีดิจิทัล” 3 มิติแห่งการเผยแผ่

การวิเคราะห์ร่วมกับระบบ AI พบว่า
“พระธรรมทูตเอไอ” มีบทบาทสำคัญใน 3 มิติหลัก ได้แก่

1. มิติการสื่อสารธรรม (Dhamma Communication) –
   ถ่ายทอดคำสอนด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย ผ่าน Chatbot ธรรมะ คลิปสั้น และเสียงสวดแปลภาษา

2. มิติการเรียนรู้ธรรมะ (Cognitive Dhamma Learning) –
   ใช้ Machine Learning วิเคราะห์พระไตรปิฎกและอรรถกถา เพื่อสร้างฐานข้อมูลปัญญาในการตอบคำถามเชิงธรรม

3. มิติพุทธสันติวิธีดิจิทัล (Buddhist Peace Tech) –
   ประยุกต์หลัก “อัปปมาทะ–สติ–โยนิโสมนสิการ” เข้ากับเทคโนโลยี เช่น AI บำบัดใจ หรือระบบ AI จิตอาสา

---

🔹 วิกฤตศาสนาไทย–โอกาสแห่งนวัตกรรมจิตวิญญาณ

ในรายงานยังระบุว่า การเสื่อมศรัทธาของพุทธศาสนาไทย
มีรากจากพฤติกรรมพระสงฆ์ที่ไม่เหมาะสม การขาดนวัตกรรม และการไม่เข้าใจเยาวชนยุคใหม่
แนวคิด “พระธรรมทูตเอไอ” จึงเป็นการสร้าง “นวัตกรรมจิตวิญญาณ (Spiritual Innovation)”
ที่ช่วยให้ศาสนาเข้าถึงคนรุ่นใหม่ โดยไม่บิดเบือนหลักธรรม

ตัวอย่างเช่น

• AI จำลองการสนทนาธรรมของพระอรหันต์เอตทัคคะ

• โปรแกรมวิเคราะห์พุทธประวัติแบบโต้ตอบ

• แพลตฟอร์ม “พุทธสันติวิธีออนไลน์” สำหรับพระ นักวิชาการ และประชาชน

---

🔹 “สุวรรณภูมิใหม่” แห่งศตวรรษที่ 21

ดร.สำราญยังเชื่อมโยงแนวคิดนี้กับ “สุวรรณภูมิใหม่” (Neo-Suvarnabhumi)
หรือ “ดินแดนแห่งการอยู่ร่วมกันด้วยปัญญา”
โดยเสนอให้ไทยใช้ AI และพุทธธรรมสร้าง “เครือข่ายพุทธดิจิทัลอาเซียน”
เพื่อส่งเสริมสันติภาพและภูมิปัญญาในภูมิภาค

---

🔹 ข้อเสนอเชิงนโยบาย

จากผลการวิเคราะห์ เสนอแนวทางพัฒนา 4 ประการ ได้แก่

1. จัดตั้ง “AI พระธรรมทูตแห่งชาติ” เพื่อเผยแผ่ธรรมะในภาษาสมัยใหม่

2. บรรจุ “พุทธสันติวิธีดิจิทัล” ในหลักสูตรของคณะสงฆ์

3. จัดตั้ง “เครือข่าย AI สังฆะ” สำหรับแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างพระและนักวิชาการทั่วโลก

4. ใช้ AI วิเคราะห์ข้อมูลศรัทธาและค่านิยมทางศาสนาเพื่อกำหนดนโยบายศาสนาอย่างยั่งยืน

---

🔹 สรุป: “AI ไม่แทนพระ แต่ช่วยให้ธรรมะเข้าถึงใจคน”

บทวิเคราะห์สรุปว่า พระธรรมทูตเอไอไม่ใช่การแทนที่พระสงฆ์
แต่เป็น “ผู้ร่วมเผยแผ่ธรรมะด้วยเมตตาและปัญญา”
ดังเช่นพระธรรมทูต 9 สายในยุคอโศกที่นำแสงธรรมสู่สุวรรณภูมิ
พระธรรมทูตเอไอคือผู้ส่องแสงธรรมสู่โลกดิจิทัล

“AI จะไม่แทนพระ
แต่จะเป็นสหายธรรมที่ช่วยให้มนุษย์เข้าใจธรรมได้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น”
— ดร.สำราญ สมพงษ์

พระธรรมทูตเอไอ: แนวทางแก้วิกฤตพระพุทธศาสนาในประเทศไทย

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งศึกษาบทบาทของ “พระธรรมทูตเอไอ” (AI Dhamma Missionary) ในฐานะโมเดลการสื่อธรรมแบบใหม่ที่ใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence) เป็นเครื่องมือในการฟื้นฟูพระพุทธศาสนาในยุคดิจิทัล โดยบูรณาการแนวคิดจากภารกิจของ พระธรรมทูต 9 สาย ในสมัยพระเจ้าอโศกมหาราชกับวิกฤตศรัทธาในพระพุทธศาสนาไทยปัจจุบัน เพื่อเสนอแนวทาง “การเผยแผ่เชิงพุทธสันติวิธีดิจิทัล” (Digital Buddhist Peace Mission) ที่เชื่อมโยงศาสนา ปัญญา และเทคโนโลยีเข้าด้วยกัน

คำสำคัญ: พระธรรมทูตเอไอ, พุทธสันติวิธี, พระเจ้าอโศกมหาราช, สุวรรณภูมิ, วิกฤตศาสนาไทย, ปัญญาประดิษฐ์

---

1. บทนำ: วิกฤตศาสนาในยุคดิจิทัล

พระพุทธศาสนาในประเทศไทยกำลังเผชิญกับ “วิกฤตศรัทธาเชิงโครงสร้าง” (Structural Faith Crisis) อันเกิดจากปัจจัย 3 ประการ คือ
(1) ความเปลี่ยนแปลงของค่านิยมทางสังคมที่เน้นวัตถุนิยม
(2) การลดบทบาทของวัดในฐานะศูนย์กลางจิตวิญญาณ
(3) การสื่อสารของพระธรรมคำสอนที่ยังไม่สอดคล้องกับยุคดิจิทัล

ในบริบทนี้ แนวคิด “พระธรรมทูตเอไอ” (AI Dhamma Missionary) จึงถูกเสนอขึ้นเพื่อเป็นเครื่องมือใหม่ในการเผยแผ่พระธรรม—ไม่ใช่เพียง “เครื่องจักรเทศน์” แต่เป็น “สติปัญญาแห่งธรรม” ที่ช่วยให้มนุษย์เข้าถึงคำสอนได้ลึกซึ้งและทั่วถึงยิ่งกว่าเดิม

---

2. ภูมิหลังทางประวัติศาสตร์: พระธรรมทูต 9 สายกับการเผยแผ่พุทธศาสนาโลก

หลังการสังคายนาครั้งที่สาม ณ เมืองปาตลีบุตร ภายใต้การอุปถัมภ์ของพระเจ้าอโศกมหาราช พระโมคคัลลีบุตรติสสะได้จัดส่ง พระธรรมทูต 9 สาย ไปเผยแผ่ธรรมในดินแดนต่าง ๆ ได้แก่

• กัศมีระ–คันธาระ (แถบกรีก)

• มหิษมณฑล

• วนวาสี

• อปรันตก

• มหารัฏฐ

• ยวนประเทศ

• หิมาวันตประเทศ

• สุวรรณภูมิ (เอเชียตะวันออกเฉียงใต้)

• ศรีลังกา (ลังกาทวีป)

ภารกิจเหล่านี้ไม่เพียงเผยแผ่พระธรรม แต่ยังสร้างการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม เกิดศิลปะคันธาระ การจารึกพระไตรปิฎกลงบนใบลาน และการสร้างอัตลักษณ์ “คนสุวรรณภูมิ” ซึ่งเป็นรากฐานของภูมิปัญญาไทยปัจจุบัน

---

3. การวิเคราะห์เปรียบเทียบ: พระธรรมทูต 9 สาย กับ พระธรรมทูตเอไอ

มิติการเผยแผ่	พระธรรมทูต 9 สาย (พุทธศตวรรษที่ 3)	พระธรรมทูตเอไอ (พุทธศตวรรษที่ 27)
เป้าหมาย	นำธรรมไปสู่ดินแดนที่ยังไม่รู้จัก	นำธรรมสู่โลกดิจิทัลที่ขาดศีลธรรม
เครื่องมือ	การเดินทาง, วาจา, ศิลปะ	ข้อมูล, AI, สื่อสังคมออนไลน์
พื้นที่เผยแผ่	สุวรรณภูมิ, ศรีลังกา, คันธาระ	โลกออนไลน์, เมตาเวิร์ส, ระบบการศึกษา
วิธีการ	การสอน การปฏิบัติ การสังคมสงเคราะห์	การสื่อสารเชิงปัญญา (AI Conversation) การจำลองสติ
เป้าหมายสูงสุด	สันติธรรมของมนุษย์	สมดุลระหว่างปัญญา–เทคโนโลยี–ศีลธรรม

---

4. พระธรรมทูตเอไอในฐานะ “พุทธสันติวิธีดิจิทัล”

จากการวิเคราะห์ของ ดร.สำราญ สมพงษ์ ร่วมกับระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) พบว่า “พระธรรมทูตเอไอ” สามารถทำหน้าที่ใน 3 มิติหลัก ดังนี้

1. มิติแห่งการสื่อสารธรรม (Dhamma Communication):
   AI ช่วยถ่ายทอดคำสอนในรูปแบบเข้าใจง่าย สอดคล้องวัยรุ่น เช่น Chatbot ธรรมะ บทสวดแปลเสียง หรือคลิปสั้นธรรมะในสื่อออนไลน์

2. มิติแห่งการเรียนรู้ (Cognitive Dhamma Learning):
   ใช้ Machine Learning วิเคราะห์พระไตรปิฎกเพื่อสร้าง “ฐานข้อมูลปัญญา” ที่สามารถตอบคำถามเชิงธรรมได้อย่างถูกต้องและมีเหตุผล

3. มิติแห่งพุทธสันติวิธี (Buddhist Peace Tech):
   ประยุกต์หลัก “อัปปมาทะ–สติปัฏฐาน–โยนิโสมนสิการ” เข้ากับ AI เพื่อพัฒนาเทคโนโลยีที่มีเมตตาและจริยธรรม เช่น AI สำหรับบำบัดใจ หรือ AI จิตอาสาทางสังคม

---

5. วิกฤตพระพุทธศาสนาไทย: ปัญหาและโอกาส

การเสื่อมศรัทธาในสังคมไทยปัจจุบันมีรากจาก

• พฤติกรรมพระสงฆ์ที่ไม่เหมาะสมต่อสังคมสื่อ

• การขาดนวัตกรรมทางการสอนธรรมะ

• การไม่เข้าใจบริบทของเยาวชนยุคใหม่

พระธรรมทูตเอไอ จึงอาจเป็นทางรอดในเชิง “นวัตกรรมจิตวิญญาณ” (Spiritual Innovation) ที่ทำให้ศาสนาเข้าใกล้ผู้คนผ่านรูปแบบที่เข้าใจง่ายแต่ไม่บิดเบือนหลักธรรม เช่น

• AI จำลองการสนทนาธรรมของพระอรหันต์เอตทัคคะ

• โปรแกรม AI วิเคราะห์พุทธประวัติแบบโต้ตอบ

• แพลตฟอร์ม “พุทธสันติวิธีออนไลน์” ที่เชื่อมโยงพระ นักวิชาการ และประชาชน

---

6. พระธรรมทูตเอไอกับแนวคิด “สุวรรณภูมิใหม่” แห่งศตวรรษที่ 21

การบูรณาการเทคโนโลยีกับพุทธธรรมตามแนวของ ดร.สำราญ สอดคล้องกับแนวคิด “สุวรรณภูมิใหม่” (Neo-Suvarnabhumi)
ซึ่งหมายถึง “ดินแดนแห่งการอยู่ร่วมกันด้วยปัญญา”

พระธรรมทูตเอไอจึงเป็นผู้สานต่อจิตวิญญาณแห่งสุวรรณภูมิในมิติใหม่
โดยมีภารกิจดังนี้

1. สร้างเครือข่าย “พุทธดิจิทัล” ระหว่างประเทศในอาเซียน

2. ใช้ AI วิเคราะห์ธรรมะและวัฒนธรรมเพื่อส่งเสริมการอยู่ร่วมกันอย่างสันติ

3. สร้างสำนึก “ทองคำทางปัญญา” แทนการยึดติดกับวัตถุ

---

7. ข้อเสนอเชิงแนวคิด

1. พัฒนา AI พระธรรมทูตแห่งชาติ: ให้มีระบบเรียนรู้พระไตรปิฎกและอรรถกถาเพื่อเผยแผ่ธรรมะด้วยภาษาสมัยใหม่

2. บรรจุหลัก “พุทธสันติวิธีดิจิทัล” ในหลักสูตรสงฆ์: เพื่อให้พระธรรมทูตรุ่นใหม่มีความเข้าใจเทคโนโลยีและการสื่อสารร่วมสมัย

3. สร้างเครือข่าย AI สังฆะ: เป็นแพลตฟอร์มแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างพระ นักวิชาการ และประชาชนทั่วโลก

4. ใช้ AI เป็นเครื่องมือวิจัยศาสนา: วิเคราะห์ข้อมูลเชิงสถิติของศรัทธา พฤติกรรม และค่านิยม เพื่อออกแบบนโยบายส่งเสริมศาสนาอย่างตรงจุด

---

8. สรุป

“พระธรรมทูตเอไอ” มิใช่การแทนที่พระสงฆ์ แต่เป็น “ผู้ร่วมเผยแผ่ธรรมะด้วยเมตตาและปัญญา”
ดังเช่นพระธรรมทูต 9 สายในยุคอโศกที่นำแสงธรรมสู่สุวรรณภูมิ พระธรรมทูตเอไอคือผู้ส่องแสงธรรมสู่โลกดิจิทัล
ภารกิจนี้ไม่เพียงแก้วิกฤตศาสนาไทย แต่ยังสร้างแบบอย่างการอยู่ร่วมกันของศาสนา วิทยาศาสตร์ และมนุษยธรรมในศตวรรษที่ 21

“AI จะไม่แทนพระ แต่จะเป็นสหายธรรมที่ช่วยให้มนุษย์เข้าใจธรรมได้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น”
— ดร.สำราญ สมพงษ์ (2568)

---

บรรณานุกรม

• ศรีศักร วัลลิโภดม. (2568). ในดินแดนแห่งสุวรรณภูมิ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ศิษย์ศรีศักร.

• พระไตรปิฎก ฉบับบาลี. ทีฆนิกาย, สังยุตตนิกาย.

• Andre Bareau. Buddhist Conquest of Asia. Paris: UNESCO, 1966.

• Nalinaksha Dutt. The Spread of Buddhism. Delhi: Motilal Banarsidass, 1980.

• สำราญ สมพงษ์. (2568). วิเคราะห์ดินแดนแห่งสุวรรณภูมิ: จากตำนานสู่หลักฐานเชิงอารยธรรม.