ดร.สำราญ สมพงษ์ ร่วมกับ AI วิเคราะห์ “ทักษะปัญญาประดิษฐ์กับนักการเมืองไทย” บนฐานภูมิปัญญาไทย สู่ประชาธิปไตยเชิงปัญญา
เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2568 — ดร.สำราญ สมพงษ์ ผู้สื่อข่าวอาวุโส นักวิชาการอิสระด้านพุทธสันติวิธี และอดีตผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จังหวัดศรีสะเกษ พรรคเกษตรเสรี เปิดเผยผลงานวิชาการล่าสุด ภายใต้หัวข้อ
“การวิเคราะห์ทักษะด้านปัญญาประดิษฐ์ (AI) กับนักการเมืองไทย โดยมีภูมิปัญญาไทยเป็นฐาน”
ซึ่งเป็นการศึกษาร่วมกับระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อพัฒนาแนวคิดเชิงจริยธรรมเทคโนโลยีสำหรับผู้นำทางการเมืองไทยในศตวรรษที่ 21
ดร.สำราญ กล่าวว่า งานวิจัยนี้มุ่งวิเคราะห์ “ทักษะ AI ที่จำเป็นสำหรับนักการเมืองไทย” โดยเชื่อมโยง ความสามารถทางดิจิทัล (Digital Competency) เข้ากับ คุณค่าทางวัฒนธรรมไทย เช่น ความพอเพียง ความเมตตา ปัญญา และการมีส่วนร่วม เพื่อสร้างสมดุลระหว่าง “อำนาจทางเทคโนโลยี” กับ “อำนาจทางศีลธรรม” ของผู้นำทางการเมือง
ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่า การพัฒนาทักษะ AI ของนักการเมืองไทยควรมุ่งเน้นใน 3 มิติหลัก ได้แก่
-
ความเข้าใจเชิงระบบของเทคโนโลยี (AI–Data Literacy) เพื่อใช้ข้อมูลอย่างมีปัญญา ไม่ตกเป็นทาสของอัลกอริทึม
-
สมรรถนะทางจริยธรรมดิจิทัล (Digital Ethical Competence) ที่เคารพความเป็นส่วนตัวและความถูกต้องของข้อมูล
-
การประยุกต์ใช้ภูมิปัญญาไทยในการกำกับนโยบายเทคโนโลยี เช่น นโยบาย “AI พอเพียง” และ “ระบบปัญญาเมตตา (Compassionate AI)”
นอกจากนี้ งานวิจัยยังเสนอให้ภาครัฐและสถาบันการศึกษาร่วมกันจัดตั้ง หลักสูตร “AI กับภูมิปัญญาไทยเพื่อผู้นำการเมือง” และจัดตั้ง ศูนย์นวัตกรรม AI เชิงคุณธรรมของคณะสงฆ์และภาครัฐ เพื่อพัฒนาเทคโนโลยีที่เกื้อกูลต่อสันติสุขของสังคมไทย
ดร.สำราญย้ำว่า
“AI ไม่ควรเป็นเพียงเครื่องมือของอำนาจ หากต้องเป็นเครื่องมือแห่งปัญญา — นักการเมืองที่เข้าใจภูมิปัญญาไทยจะสามารถใช้เทคโนโลยีเพื่อยกระดับทั้งเศรษฐกิจและจิตใจของประชาชน”
ผลงานชิ้นนี้ถือเป็นการเปิดมิติใหม่ของการเมืองไทยสู่แนวคิด “ประชาธิปไตยเชิงปัญญา (Wisdom Democracy)” ที่ผสานเทคโนโลยีเข้ากับคุณธรรมทางวัฒนธรรมไทย เพื่อสร้างการเมืองแห่งสติ เมตตา และความรับผิดชอบต่อสังคม
วิเคราะห์ทักษะเอไอกับนักการเมืองไทยโดยมีภูมิปัญญาไทยเป็นฐาน
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ “ทักษะด้านปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence – AI)” ที่จำเป็นสำหรับนักการเมืองไทยในศตวรรษที่ 21 โดยใช้ “ภูมิปัญญาไทย” เป็นฐานในการพัฒนาแนวคิดและแนวทางการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีอย่างมีจริยธรรมและความรับผิดชอบต่อสังคม งานวิจัยเชิงวิเคราะห์นี้เน้นการเชื่อมโยงระหว่างความสามารถทางดิจิทัล (Digital Competency) และคุณค่าทางวัฒนธรรมไทย เช่น ความพอเพียง ความเมตตา ปัญญา และการมีส่วนร่วม เพื่อสร้างสมดุลระหว่าง “อำนาจทางเทคโนโลยี” กับ “อำนาจทางศีลธรรม” ของผู้นำทางการเมือง ผลการวิเคราะห์พบว่า การพัฒนาทักษะเอไอของนักการเมืองไทยควรมุ่งเน้น 3 มิติหลัก ได้แก่ (1) ความเข้าใจเชิงระบบของเทคโนโลยี (2) สมรรถนะทางจริยธรรมดิจิทัล และ (3) การประยุกต์ใช้ภูมิปัญญาไทยในการกำกับนโยบายเทคโนโลยี เพื่อให้การเมืองไทยก้าวสู่ “ประชาธิปไตยเชิงปัญญา (Wisdom Democracy)” ที่มีทั้งประสิทธิภาพและคุณธรรม
คำสำคัญ: ปัญญาประดิษฐ์, นักการเมืองไทย, ภูมิปัญญาไทย, จริยธรรมดิจิทัล, ประชาธิปไตยเชิงปัญญา
1. บทนำ
ในยุคของการเปลี่ยนผ่านสู่สังคมปัญญาประดิษฐ์ (AI Society) การเมืองไทยกำลังเผชิญความท้าทายครั้งใหญ่ทั้งในด้านโครงสร้างอำนาจ การสื่อสารทางการเมือง และความเชื่อมั่นของประชาชน นักการเมืองยุคใหม่ไม่เพียงต้องเข้าใจหลักรัฐศาสตร์และการบริหารประเทศเท่านั้น หากยังต้องมี “ทักษะเชิงเทคโนโลยี” ที่ช่วยให้ตัดสินใจอย่างมีข้อมูล (Data-driven Decision Making) และเข้าใจกลไกของ AI ที่มีผลต่อพฤติกรรมทางสังคมและเศรษฐกิจอย่างลึกซึ้ง
อย่างไรก็ตาม การพัฒนา AI ในทางการเมืองมิใช่เพียงเรื่องของประสิทธิภาพ แต่ยังเกี่ยวข้องกับ “คุณค่าทางจริยธรรมและวัฒนธรรม” ซึ่งภูมิปัญญาไทยมีศักยภาพสูงในการเป็นฐานคิดเพื่อสร้างสมดุลระหว่าง “ความฉลาดเชิงกล” กับ “ความฉลาดเชิงจิต” อันเป็นหัวใจของการนำเทคโนโลยีมาใช้เพื่อมนุษย์
ดังนั้น การวิเคราะห์ทักษะ AI ของนักการเมืองไทยบนฐานภูมิปัญญาไทย จึงเป็นการเปิดพื้นที่ใหม่ให้กับแนวคิด “เทคโนโลยีเชิงธรรม” (Ethical Tech) และ “การเมืองเชิงเมตตา” (Compassionate Politics) ที่สอดคล้องกับอัตลักษณ์ของสังคมไทย
2. กรอบแนวคิดเชิงทฤษฎี
การศึกษานี้ตั้งอยู่บนการบูรณาการสามกรอบแนวคิดหลัก ได้แก่
-
แนวคิดทักษะ AI ของผู้บริหารสมัยใหม่ (AI Leadership Competencies)
ประกอบด้วยการเข้าใจข้อมูล (Data Literacy), การคิดเชิงระบบ (System Thinking), และความสามารถในการใช้ AI เพื่อสร้างคุณค่าให้สังคม (AI for Public Value Creation) -
แนวคิดภูมิปัญญาไทย (Thai Wisdom Framework)
มีรากฐานในคุณค่าหลักของวัฒนธรรมไทย เช่น-
ความพอเพียง (Moderation)
-
ความเมตตา (Compassion)
-
ความรอบรู้และการใคร่ครวญ (Paññā – Wisdom)
-
การอยู่ร่วมอย่างกลมกลืน (Harmony)
-
-
แนวคิดจริยธรรมทางเทคโนโลยี (Ethical Technology Paradigm)
มุ่งเน้นให้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิต ไม่ใช่เพื่อครอบงำสังคม
3. การวิเคราะห์ทักษะ AI กับนักการเมืองไทย
3.1 ทักษะเชิงข้อมูลและการคิดเชิงระบบ (AI–Data Literacy)
นักการเมืองยุคใหม่จำเป็นต้องมีทักษะการอ่าน–เข้าใจ–ตีความข้อมูลจากระบบ AI เช่น การวิเคราะห์แนวโน้มความคิดเห็นของประชาชน (Sentiment Analysis) การใช้โมเดลพยากรณ์นโยบาย หรือการตรวจจับข่าวปลอม (Fake News Detection)
อย่างไรก็ตาม ความสามารถเหล่านี้ต้องถูกกำกับด้วยภูมิปัญญาไทย เช่น “หลักอปริหานิยธรรม” (ธรรมที่ไม่ให้เสื่อม) ที่สอนให้ใช้ข้อมูลอย่างไม่ลำเอียงและไม่หลงในอำนาจตัวเลข เพื่อให้ AI เป็น “ผู้ช่วยแห่งปัญญา” มิใช่ “เครื่องมือแห่งอำนาจ”
3.2 สมรรถนะทางจริยธรรมดิจิทัล (Digital Ethical Competence)
การใช้ AI ในการเมืองมีความเสี่ยงด้านจริยธรรม เช่น การละเมิดความเป็นส่วนตัว การชี้นำข้อมูล หรือการสร้างภาพลวงตาทางสื่อ การยึดหลักภูมิปัญญาไทย เช่น “อัตตัญญุตา” (รู้จักตนเอง) และ “สัปปุริสธรรม” (หลักแห่งคนดี) จะช่วยให้นักการเมืองรู้เท่าทันอิทธิพลของเทคโนโลยี และใช้ AI อย่างโปร่งใสและรับผิดชอบต่อสังคม
3.3 การประยุกต์ภูมิปัญญาไทยสู่ยุทธศาสตร์นโยบาย AI
ประเทศไทยสามารถใช้ภูมิปัญญาไทยเป็นฐานในการออกแบบนโยบาย AI เช่น
-
นโยบาย “AI พอเพียง” เน้นการใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสมกับบริบทท้องถิ่น
-
การสร้าง “ระบบปัญญาเมตตา (Compassionate AI)” ที่เคารพศักดิ์ศรีมนุษย์
-
การส่งเสริม “AI เพื่อสังคม” (AI for Social Good) ที่สอดคล้องกับหลักพุทธธรรม เช่น อิทธิบาท 4 และพรหมวิหาร 4
นักการเมืองที่เข้าใจมิติทางจิตวิญญาณของภูมิปัญญาไทย จะสามารถออกแบบนโยบายเทคโนโลยีที่ยกระดับทั้งเศรษฐกิจและจิตใจของประชาชน
4. บทสรุปและข้อเสนอแนะ
การพัฒนาทักษะ AI สำหรับนักการเมืองไทยควรเป็นมากกว่าการเรียนรู้ด้านเทคนิค หากต้องเป็น “การพัฒนาองค์รวม” ที่บูรณาการความรู้ เทคโนโลยี และภูมิปัญญาไทย เพื่อให้การเมืองไทยก้าวสู่ “ยุคของปัญญาและคุณธรรม”
ข้อเสนอแนะหลัก:
-
สร้างหลักสูตรอบรม “AI กับภูมิปัญญาไทยเพื่อผู้นำการเมือง”
โดยผสมผสานเทคโนโลยีดิจิทัลกับจริยธรรมไทย–พุทธ -
จัดตั้งศูนย์นวัตกรรม AI เชิงคุณธรรมของคณะสงฆ์และภาครัฐ
เพื่อเป็นต้นแบบการพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อสันติสุข -
ส่งเสริมวัฒนธรรมการเมืองแบบมีสติ (Mindful Politics)
ให้นักการเมืองใช้ AI เป็นเครื่องมือแห่งการตื่นรู้ มิใช่เครื่องมือในการครอบงำ
เอกสารอ้างอิง (ตัวอย่าง)
-
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2542). พุทธธรรม. กรุงเทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย.
-
กาญจนา แก้วเทพ. (2565). ภูมิปัญญาไทยในยุคดิจิทัล. กรุงเทพฯ: สถาบันไทยศึกษา.
-
Floridi, L. (2021). Ethics of Artificial Intelligence. Oxford University Press.
-
OECD. (2020). AI Principles: Recommendations of the Council on Artificial Intelligence. Paris: OECD Publishing.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น