บทคัดย่อ
บทความนี้นำเสนอการศึกษาเชิงเปรียบเทียบ นวัฒนธรรม (Neoculture) ในสังคมไทยและกัมพูชายุคปัจจุบัน โดยวิเคราะห์ความหมาย ลักษณะ ปัจจัยขับเคลื่อน บทบาท และผลกระทบต่อวิถีชีวิตและโครงสร้างสังคม ผลการศึกษาพบว่าทั้งสองประเทศมีพลวัตทางวัฒนธรรมร่วมกันหลายประการ เช่น การผสมผสานมรดกทางวัฒนธรรมกับเทคโนโลยีดิจิทัล แต่ก็มีความแตกต่างสำคัญในเรื่องอิทธิพลทางประวัติศาสตร์ ระดับการเข้าถึงเทคโนโลยี และบทบาทของเศรษฐกิจสร้างสรรค์ บทความชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการพัฒนานโยบายวัฒนธรรมที่สมดุลระหว่างการอนุรักษ์และนวัตกรรม
1. ความนำ
ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ไทยและกัมพูชามีมรดกทางวัฒนธรรมที่ยาวนานและทรงคุณค่า ยุคปัจจุบันซึ่งเป็นยุคของโลกาภิวัตน์และเทคโนโลยีดิจิทัล ได้ทำให้เกิด นวัฒนธรรม ซึ่งสะท้อนการปรับตัวและความเคลื่อนไหวทางอัตลักษณ์อย่างชัดเจน การศึกษานี้จึงเปรียบเทียบพลวัตทางวัฒนธรรมทั้งสองประเทศในมิติต่างๆ
2. กรอบแนวคิดเชิงทฤษฎี
-
Cultural Hybridization: กระบวนการหลอมรวมวัฒนธรรมดั้งเดิมกับวัฒนธรรมใหม่
-
Soft Power Influence: อิทธิพลของวัฒนธรรมข้ามชาติ เช่น K-Pop หรือสื่อดิจิทัลตะวันตก
-
Network Society: การสร้างอัตลักษณ์และชุมชนบนโลกออนไลน์
3. ลักษณะนวัฒนธรรมร่วมสมัย
| มิติ | ไทย | กัมพูชา |
|---|---|---|
| มรดกทางวัฒนธรรม | วัฒนธรรมไทยมีโครงสร้างราชสำนักและพุทธศาสนาเป็นแกนหลัก | วัฒนธรรมขอมและประสบการณ์สงครามกลางเมืองหล่อหลอมอัตลักษณ์ |
| อิทธิพลต่างชาติ | รับอิทธิพลจากตะวันตก เกาหลี ญี่ปุ่น อย่างเข้มข้น | รับอิทธิพลไทย เวียดนาม จีน เกาหลี |
| บทบาทเทคโนโลยี | การใช้ Social Media แพร่หลายในทุกวัย | Facebook ครองตลาดแต่การเข้าถึงยังจำกัดในชนบทบางพื้นที่ |
| เศรษฐกิจสร้างสรรค์ | เติบโตต่อเนื่อง เช่น T-Pop, แพลตฟอร์มออนไลน์ | เพิ่งเริ่มเติบโต เช่น Khmer Pop, E-commerce |
| ความตึงเครียดระหว่างรุ่น | ชัดเจนระหว่างค่านิยมรุ่นเก่ากับรุ่นใหม่ | เด่นชัดเช่นกัน แต่มีมิติความเจ็บปวดจากประวัติศาสตร์ |
4. ปัจจัยขับเคลื่อนนวัฒนธรรม
4.1 ไทย
✅ เทคโนโลยีดิจิทัลความเร็วสูง
✅ เศรษฐกิจสร้างสรรค์และการสนับสนุนจากรัฐ
✅ การค้าชายแดนและการเคลื่อนย้ายแรงงาน
✅ อิทธิพล Soft Power เกาหลีและตะวันตก
4.2 กัมพูชา
✅ การฟื้นฟูหลังสงครามกลางเมือง
✅ การลงทุนจากต่างชาติ
✅ การพึ่งพา Facebook เป็นหลัก
✅ ความนิยมวัฒนธรรมไทยและเกาหลี
5. บทบาทและผลกระทบทางสังคม
| มิติ | ไทย | กัมพูชา |
|---|---|---|
| บวก | เปิดโอกาสทางเศรษฐกิจและอัตลักษณ์ใหม่ | สร้างความมั่นใจในวัฒนธรรมร่วมสมัย |
| ลบ | กระแสบริโภคนิยม ขัดแย้งทางค่านิยม | เสี่ยงลดทอนวัฒนธรรมขอมและความเหลื่อมล้ำดิจิทัล |
| ความขัดแย้ง | รุ่นใหม่ท้าทายอำนาจรัฐและโครงสร้างอนุรักษ์นิยม | รุ่นใหม่ตั้งคำถามต่อมรดกอำนาจและค่านิยมดั้งเดิม |
6. กรณีศึกษาเปรียบเทียบ
| ด้าน | ไทย | กัมพูชา |
|---|---|---|
| ดนตรีร่วมสมัย | T-Pop ผสมผสาน K-Pop และความเป็นไทย | Khmer Pop ฟื้นเพลงพื้นบ้านผสมป๊อปตะวันตก |
| โซเชียลมีเดีย | TikTok, YouTube, Facebook ใช้ทุกกลุ่มอายุ | Facebook เป็นแพลตฟอร์มหลัก |
| แฟชั่น | ดีไซน์ไทยใช้ลายผ้าไทยในเวทีสากล | แฟชั่นขอมร่วมสมัยเริ่มได้รับความนิยม |
| Meme & การเมือง | Meme เป็นเครื่องมือวิพากษ์และรณรงค์ | Meme ใช้สื่อสารแต่จำกัดวงกว้างกว่า |
7. สรุปเชิงเปรียบเทียบ
-
ทั้งสองประเทศเผชิญ ความตึงเครียดระหว่างความเป็นดั้งเดิมกับความใหม่
-
ไทยมีความพร้อมด้านเทคโนโลยีและเศรษฐกิจสร้างสรรค์มากกว่า
-
กัมพูชามีแรงขับจากการฟื้นฟูหลังสงครามและ Soft Power เพื่อนบ้าน
-
การพัฒนานโยบายวัฒนธรรมจำเป็นต้องสร้างสมดุลระหว่าง การรักษามรดก และ นวัตกรรมร่วมสมัย
8. ข้อเสนอเชิงนโยบาย
✅ ส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ที่เคารพรากเหง้าวัฒนธรรม
✅ ลดความเหลื่อมล้ำดิจิทัล โดยเฉพาะในกัมพูชา
✅ พัฒนากลไกกำกับดูแลเนื้อหาดิจิทัลอย่างสร้างสรรค์
✅ สนับสนุนการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมระหว่างไทย-กัมพูชา
บรรณานุกรม
-
Appadurai, A. (1996). Modernity at Large. University of Minnesota Press.
-
Castells, M. (2010). The Rise of the Network Society. Wiley-Blackwell.
-
UNESCO. (2013). Safeguarding Intangible Cultural Heritage in Cambodia.
-
ธเนศ วงศ์ยานนาวา. (2557). ความรู้-วัฒนธรรม-อำนาจ. สำนักพิมพ์ฟ้าเดียวกัน.
-
สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์. (2565). รายงานเศรษฐกิจสร้างสรรค์ไทย.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น