บทคัดย่อ
บทความนี้วิเคราะห์ นวัฒนธรรม (Neoculture) ในสังคมจีนยุคใหม่ โดยมุ่งเน้นการศึกษาลักษณะเฉพาะ ปัจจัยขับเคลื่อน อิทธิพลทางเศรษฐกิจและสังคม รวมถึงบทบาทของเทคโนโลยีดิจิทัลและยุทธศาสตร์ “Soft Power” ของรัฐจีน ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่า จีนได้สร้างรูปแบบนวัฒนธรรมที่ผสมผสานมรดกดั้งเดิมกับการพัฒนาเทคโนโลยีและโลกาภิวัตน์ ทั้งนี้ยังเผชิญความท้าทายสำคัญด้านอัตลักษณ์ ความเหลื่อมล้ำ และการกำกับควบคุมทางวัฒนธรรม
1. ความนำ
จีนมีประวัติศาสตร์วัฒนธรรมกว่า 5,000 ปี ผ่านยุคราชวงศ์ สังคมนิยม และยุคปฏิรูปเปิดประเทศ ยุคปัจจุบันเป็นช่วงที่วัฒนธรรมจีนถูก “รีแบรนด์” ให้เข้ากับความเป็นสมัยใหม่และบริบทโลกาภิวัตน์ พร้อมทั้งถูกใช้เป็นยุทธศาสตร์เชิงเศรษฐกิจและการทูตวัฒนธรรม (Cultural Diplomacy) การเกิดขึ้นของ นวัฒนธรรม จึงเป็นทั้งโอกาสและความท้าทายต่อโครงสร้างสังคมและอัตลักษณ์ชาติ
2. ความหมายและกรอบแนวคิด
นวัฒนธรรม (Neoculture) ในจีน หมายถึง
“วัฒนธรรมใหม่ที่ประกอบด้วยการผสมผสานระหว่างมรดกวัฒนธรรมจีนโบราณ อิทธิพลต่างชาติ เทคโนโลยีดิจิทัล และค่านิยมสังคมนิยมสมัยใหม่”
กรอบแนวคิดสำคัญ:
-
Hybridization: การผสมผสานวัฒนธรรมดั้งเดิมกับโลกาภิวัตน์
-
Soft Power: การใช้วัฒนธรรมสร้างอิทธิพลระหว่างประเทศ
-
Network Society: การขยายตัวของอัตลักษณ์และพฤติกรรมบนโลกดิจิทัล
-
Cultural Governance: การกำกับควบคุมทางวัฒนธรรมของรัฐ
3. ลักษณะสำคัญของนวัฒนธรรมจีนร่วมสมัย
-
อุตสาหกรรมวัฒนธรรมดิจิทัล
อาทิ เกมออนไลน์ แพลตฟอร์มวิดีโอสั้น (Douyin) และ E-commerce -
วัฒนธรรมบริโภคแบบใหม่
ความนิยมแบรนด์ท้องถิ่นผสมผสานความเป็นจีน (Guochao: กระแส “ชาตินิยมสินค้า”) -
การคืนชีพของมรดกวัฒนธรรม
เช่น การแต่งกาย Hanfu พิธีกรรมดั้งเดิม -
การสร้างวัฒนธรรม Soft Power
ผ่านการเผยแพร่สื่อ เช่น ภาพยนตร์ จีนโบราณ (Historical Drama) และดนตรีจีน -
วัฒนธรรมความบันเทิงระดับโลก
เช่น TikTok (Douyin International), Tencent Video
4. ปัจจัยขับเคลื่อนนวัฒนธรรม
✅ นโยบายของรัฐ
-
ยุทธศาสตร์ Soft Power (Zhonghua Culture Going Out)
-
การสนับสนุนอุตสาหกรรมครีเอทีฟและเทคโนโลยี
✅ เศรษฐกิจดิจิทัล
-
จีนเป็นตลาด Internet Economy ใหญ่ที่สุดในโลก
-
การใช้แอปจีนในชีวิตประจำวัน เช่น WeChat, Taobao
✅ กระแสชาตินิยม
-
ความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์จีนสมัยใหม่
✅ ความต้องการบริโภควัฒนธรรมร่วมสมัย
-
คนรุ่นใหม่ต้องการประสบการณ์ดิจิทัลและวัฒนธรรม Pop
5. บทบาทและผลกระทบ
5.1 ผลเชิงบวก
✅ สร้างเศรษฐกิจสร้างสรรค์และการจ้างงาน
✅ เสริมความภาคภูมิใจในวัฒนธรรมชาติ
✅ ขยาย Soft Power จีนไปทั่วโลก
✅ ยกระดับคุณภาพชีวิตด้วยเทคโนโลยี
5.2 ผลกระทบเชิงลบ
⚠️ ความเหลื่อมล้ำระหว่างเมืองกับชนบท
⚠️ การกำกับดูแลเนื้อหาที่เข้มงวด
⚠️ การเสพติดเทคโนโลยีและโลกเสมือน
⚠️ ความตึงเครียดระหว่างค่านิยมดั้งเดิมกับความทันสมัย
6. กรณีศึกษาสำคัญ
| ด้าน | กรณีศึกษา |
|---|---|
| วัฒนธรรมดิจิทัล | TikTok (Douyin), Bilibili, WeChat เป็นแพลตฟอร์มที่เปลี่ยนวิถีชีวิต |
| กระแส Guochao | Li-Ning, Anta Sports ใช้ดีไซน์ “จีนร่วมสมัย” |
| อุตสาหกรรมเกม | Honor of Kings, Genshin Impact ครองตลาดเกมโลก |
| สื่อบันเทิง | The Untamed, Wolf Warrior สะท้อน Soft Power |
| การคืนชีพ Hanfu | เยาวชนสวมใส่ชุดจีนโบราณในชีวิตประจำวัน |
7. บทสรุป
นวัฒนธรรมในสังคมจีนร่วมสมัยสะท้อนศักยภาพของการประสานรากเหง้า มรดก และเทคโนโลยี เพื่อสร้างอัตลักษณ์ใหม่ที่เชื่อมต่อทั้งภายในประเทศและต่างชาติ จีนประสบความสำเร็จในการใช้ Soft Power และเศรษฐกิจดิจิทัลขับเคลื่อนอิทธิพลวัฒนธรรม อย่างไรก็ตาม ความท้าทายเรื่องการควบคุม การจัดสมดุลระหว่าง “ความดั้งเดิม” กับ “ความทันสมัย” และความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล ยังคงเป็นโจทย์สำคัญที่ต้องจัดการ
บรรณานุกรม
-
Keane, M. (2013). Creative Industries in China. Polity Press.
-
Nye, J. (2004). Soft Power: The Means to Success in World Politics. Public Affairs.
-
McDonald, K. (2016). Social Media in China: The Digital Spaces of Chinese Cultural Citizenship. Routledge.
-
Castells, M. (2010). The Rise of the Network Society. Wiley-Blackwell.
-
Ministry of Culture and Tourism of China. (2020). Cultural Development Reports.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น