วันเสาร์ที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568

"ดร.สำราญ สมพงษ์" ร่วม AI วิเคราะห์ "อาจารย์ป๋วย อึ๊งภากรณ์ กับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์” ชี้ป๋วยคือแบบอย่างนักเศรษฐศาสตร์เชิงคุณธรรม ผสานภูมิปัญญาไทยกับโลกสมัยใหม่

เมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายน 2568 ที่ผ่านมา ดร.สำราญ สมพงษ์ นักวิชาการอิสระด้านพุทธสันติวิธี และอดีตผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดศรีสะเกษ พรรคเกษตรเสรี ได้ร่วมกับ ระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) ทำการศึกษาวิเคราะห์หัวข้อ “อาจารย์ป๋วย อึ๊งภากรณ์ กับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์: แนวคิดทางเศรษฐกิจ สังคม การเมือง และการบูรณาการภูมิปัญญาไทย” ผลการวิเคราะห์พบว่า แนวคิดของศาสตราจารย์ ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ เป็นตัวอย่างสำคัญของ “นักเศรษฐศาสตร์เชิงคุณธรรม (Moral Economist)” ที่สามารถผสานองค์ความรู้สมัยใหม่กับรากฐานทางจิตวิญญาณและภูมิปัญญาไทยอย่างลึกซึ้ง โดยเฉพาะหลัก “ความพอประมาณ ความซื่อสัตย์สุจริต และเมตตาธรรม” ซึ่งเป็นฐานเดียวกับแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงในพระราชดำริของ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9

วิเคราะห์แนวคิด “ป๋วย” ผ่าน 3 มิติหลัก: เศรษฐกิจ สังคม การเมือง

การศึกษาครั้งนี้แบ่งการวิเคราะห์ออกเป็นสามมิติหลัก ได้แก่

1. ด้านเศรษฐกิจ: การพัฒนาอย่างมีธรรม

อาจารย์ป๋วยเสนอแนวคิด “From Womb to Tomb” หรือการพัฒนาคุณภาพชีวิตตั้งแต่เกิดจนตาย โดยมองว่าเศรษฐกิจต้องรับใช้มนุษย์ มิใช่มนุษย์รับใช้เศรษฐกิจ แนวคิดดังกล่าวสะท้อนหลัก “เศรษฐกิจเพื่อชีวิต” และ “พอประมาณ” อันสอดคล้องกับภูมิปัญญาไทยว่าด้วย ทางสายกลาง และ การอยู่เย็นเป็นสุข

2. ด้านสังคม: การศึกษาเพื่อชีวิตและความเป็นธรรม

ในฐานะอธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ป๋วยเชื่อว่า “การศึกษาที่แท้คือการฝึกให้คนเป็นมนุษย์ที่มีคุณค่าและจิตสำนึกเพื่อส่วนรวม” ซึ่งเป็นแนวคิดเดียวกับคำสอนพุทธศาสนา อตฺตานํ ทมยนฺติ ปณฺฑิตา — “บัณฑิตย่อมฝึกตน”
ธรรมศาสตร์ในยุคของป๋วยจึงเป็น “มหาวิทยาลัยเพื่อประชาชน” ที่มุ่งสร้างบัณฑิตอาสาและพลเมืองผู้มีปัญญา

3. ด้านการเมือง: ประชาธิปไตยเชิงคุณธรรม

ป๋วยยึดมั่นใน “ธรรมาธิปไตย” หรือการปกครองโดยธรรม เห็นว่าการเมืองต้องตั้งอยู่บน หิริโอตตัปปะ — ความละอายและเกรงกลัวต่อบาป
ท่านเน้นว่า “ประชาธิปไตยที่แท้ ต้องเกิดจากประชาชนที่มีศีลธรรม” ไม่ใช่เพียงจากระบบเลือกตั้งที่ปราศจากคุณธรรม

ป๋วยกับธรรมศาสตร์: บ่มเพาะภูมิปัญญาไทยสมัยใหม่

บทวิเคราะห์ชี้ว่า อาจารย์ป๋วยทำให้มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์กลายเป็นพื้นที่แห่ง “การเรียนรู้เพื่อสังคม” ที่เชื่อมโยงวิทยาการตะวันตกเข้ากับภูมิปัญญาไทยผ่านการลงมือทำจริง เช่น โครงการ “บัณฑิตอาสา” ซึ่งเปิดโอกาสให้นิสิตนักศึกษาได้เรียนรู้จากชาวบ้าน และใช้ความรู้สร้างประโยชน์กลับคืนสู่ชุมชน

แนวทางดังกล่าวสะท้อนว่า “มหาวิทยาลัยต้องเรียนรู้จากชุมชน ไม่ใช่เพียงสอนชุมชน” ซึ่งเป็นหัวใจของการพัฒนาแบบยั่งยืนและมีมนุษยธรรม

สรุปผล: ป๋วยคือสะพานเชื่อมภูมิปัญญาไทยกับเศรษฐศาสตร์สมัยใหม่

ดร.สำราญสรุปว่า การบูรณาการแนวคิดของอาจารย์ป๋วยกับหลักภูมิปัญญาไทย ทำให้เกิดภาพใหม่ของ “การพัฒนาเพื่อคุณภาพชีวิต” ที่เชื่อมโยงเศรษฐกิจ จิตใจ และสังคมอย่างสมดุล

“แนวคิดของป๋วยคือสะพานเชื่อมระหว่างเศรษฐศาสตร์สมัยใหม่กับภูมิปัญญาไทยดั้งเดิม เพื่อให้การพัฒนาไม่เพียงสร้างความมั่งคั่ง แต่ยังสร้างความดีงามและสันติสุขในสังคม” — ดร.สำราญ สมพงษ์ กล่าว

วิเคราะห์อาจารย์ป๋วย อึ๊งภากรณ์ กับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ : แนวคิดทางเศรษฐกิจ สังคม การเมือง บูรณาการภูมิปัญญาไทย

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งวิเคราะห์แนวคิดทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองของศาสตราจารย์ ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ โดยเชื่อมโยงกับบทบาทของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อันเป็นสถาบันที่สะท้อนอุดมการณ์ “เพื่อประชาชน” อันเป็นหัวใจของภูมิปัญญาไทย บทความเสนอว่าป๋วยเป็นนักเศรษฐศาสตร์เชิงคุณธรรม (Moral Economist) ที่ผสานความรู้สมัยใหม่กับจิตสำนึกแห่งความเป็นไทย ได้แก่ ความพอประมาณ ความซื่อสัตย์สุจริต และเมตตาธรรม ซึ่งเป็นรากฐานเดียวกับแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงในพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9
การบูรณาการแนวคิดของป๋วยเข้ากับภูมิปัญญาไทยทำให้เห็นภาพใหม่ของ “การพัฒนาเพื่อคุณภาพชีวิต” ที่เชื่อมโยงเศรษฐกิจ จิตใจ และสังคมบนฐานความเป็นธรรมและความสมดุล

คำสำคัญ: ป๋วย อึ๊งภากรณ์, ธรรมศาสตร์, เศรษฐกิจพอเพียง, ภูมิปัญญาไทย, สังคมประชาธิปไตย

1. บทนำ

อาจารย์ป๋วย อึ๊งภากรณ์ เป็นนักเศรษฐศาสตร์ผู้มีบทบาททั้งในเชิงเทคนิคของรัฐและเชิงคุณธรรมของสังคม ท่านเป็นผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทยในช่วงที่ประเทศอยู่ในยุคพัฒนาอุตสาหกรรม และต่อมาเป็นอธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของอุดมการณ์ประชาธิปไตยไทย
แนวคิดของท่านมิได้จำกัดอยู่ในกรอบเศรษฐศาสตร์ตะวันตก หากแต่ผสานกับ ภูมิปัญญาไทย ที่เน้น “ความพอดี ความไม่เบียดเบียน และการเสียสละเพื่อส่วนรวม” ซึ่งเป็นหัวใจของสังคมไทยมาแต่โบราณ

ดังนั้น การศึกษานี้จึงมุ่งวิเคราะห์แนวคิดของอาจารย์ป๋วยในมิติ

เศรษฐกิจ: พัฒนาอย่างมีธรรม
สังคม: สร้างโอกาสอย่างเท่าเทียม
การเมือง: เคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์
พร้อมทั้งบูรณาการเข้ากับหลักภูมิปัญญาไทยและแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง

2. แนวคิดทางเศรษฐกิจ: การพัฒนาอย่างมีธรรม

2.1 เศรษฐกิจเพื่อคุณภาพชีวิต

อาจารย์ป๋วยเสนอแนวคิด “From Womb to Tomb” — การพัฒนาคุณภาพชีวิตตั้งแต่เกิดจนตาย
ซึ่งสอดคล้องกับภูมิปัญญาไทยเรื่อง “อยู่เย็นเป็นสุข” ที่ถือว่าเศรษฐกิจมิใช่เรื่องของตัวเลขการเติบโตเท่านั้น แต่ต้องหมายถึงความพอเพียงทางใจและความมั่นคงของชุมชน

ท่านเน้นว่า “เศรษฐกิจต้องรับใช้มนุษย์ มิใช่มนุษย์รับใช้เศรษฐกิจ”
หลักคิดนี้สะท้อนแนวทางเดียวกับ “เศรษฐกิจพอเพียง” ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 ทรงพระราชทานไว้ภายหลัง — คือการพัฒนาอย่างมีสติ ปัญญา และไม่ประมาท

2.2 ความพอประมาณและความยั่งยืน

ในฐานะผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย ป๋วยบริหารการเงินโดยยึดหลัก “ความพอประมาณ”
เน้นเสถียรภาพ ไม่ใช่การขยายตัวเกินจริง
หลักนี้สอดคล้องกับภูมิปัญญาไทยในพุทธธรรม เช่น มัชฌิมาปฏิปทา หรือ “ทางสายกลาง”
เป็นการพัฒนาเศรษฐกิจโดยไม่ตกสุดโต่งทั้งฝั่งทุนนิยมและสังคมนิยม

3. แนวคิดทางสังคม: การพัฒนาเพื่อมนุษย์

3.1 การศึกษาเพื่อชีวิต

ในฐานะอาจารย์และอธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ป๋วยย้ำว่า

“การศึกษาที่แท้ คือการฝึกให้คนเป็นมนุษย์ที่มีคุณค่า มีเหตุผล และมีจิตสำนึกต่อส่วนรวม”

แนวคิดนี้เชื่อมโยงกับภูมิปัญญาไทยในคำสอนของพุทธศาสนาเรื่อง “การฝึกตน” (อตฺตานํ ทมยนฺติ ปณฺฑิตา) — ผู้มีปัญญาย่อมฝึกตนก่อนฝึกคนอื่น
ธรรมศาสตร์ในยุคของป๋วยจึงเป็น “มหาวิทยาลัยแห่งปัญญาเพื่อประชาชน” มิใช่เพียงสถาบันมอบปริญญา

3.2 ความเป็นธรรมและเมตตา

ป๋วยยึดมั่นในหลัก “ความเป็นธรรมทางสังคม” (social justice) ซึ่งเป็นหัวใจของพุทธธรรมเช่นกัน
ในพระไตรปิฎก หลัก ธรรมาภิบาลของพระราชา (ทศพิธราชธรรม)
ได้แก่ ทาน ศีล ปริจาคะ อาชชวะ ฯลฯ
ท่านมองว่าผู้นำและข้าราชการควรมีคุณธรรมเหล่านี้ ไม่ใช่แค่ความรู้

4. แนวคิดทางการเมือง: ประชาธิปไตยเชิงคุณธรรม

4.1 การเมืองแห่งความรับผิดชอบ

ป๋วยมองว่าการเมืองไทยควรตั้งอยู่บน “ความรับผิดชอบและความโปร่งใส”
ไม่ต่างจากหลักธรรม “หิริโอตตัปปะ” — ความละอายและเกรงกลัวต่อบาป
ประชาธิปไตยที่ดีต้องเกิดจากพลเมืองที่มีศีลธรรม มิใช่เพียงระบบเลือกตั้ง

4.2 การพัฒนาอย่างมีศีลธรรม

ป๋วยเชื่อใน “ธรรมาธิปไตย” — การปกครองโดยธรรม
ซึ่งเป็นแก่นเดียวกับภูมิปัญญาไทยในคัมภีร์โบราณ เช่น มหาชาติคำหลวง และ สุภาษิตพระร่วง
ที่เน้นว่า “ความดีเป็นที่พึ่งแห่งโลก”
ดังนั้น การพัฒนาเศรษฐกิจที่ละเลยศีลธรรมย่อมนำสังคมไปสู่ความวิบัติ ไม่ใช่ความเจริญ

5. การบูรณาการแนวคิดของป๋วยกับภูมิปัญญาไทย

มิติ	แนวคิดของป๋วย	ภูมิปัญญาไทยที่สัมพันธ์
เศรษฐกิจ	การพัฒนาเพื่อคุณภาพชีวิต	เศรษฐกิจพอเพียง, ทางสายกลาง
สังคม	การศึกษาเพื่อชีวิตและความเท่าเทียม	พุทธธรรม, การฝึกตน
การเมือง	ประชาธิปไตยที่มีศีลธรรม	ทศพิธราชธรรม, หิริโอตตัปปะ
การบริหาร	สถาบันอิสระ โปร่งใส	ธรรมาภิบาล, สัปปุริสธรรม
ปรัชญาชีวิต	ความซื่อสัตย์ เมตตา ไม่โลภ	“อัตตาหิ อัตตโน นาโถ” – ตนแลเป็นที่พึ่งแห่งตน

6. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์: พื้นที่แห่งการบ่มเพาะภูมิปัญญาไทยสมัยใหม่

ป๋วยทำให้ธรรมศาสตร์กลายเป็น “มหาวิทยาลัยแห่งสังคม” ที่รวมทั้งศาสตร์ตะวันตกและภูมิปัญญาไทยเข้าด้วยกัน
โดยเปิดพื้นที่ให้เยาวชนตระหนักถึงหน้าที่พลเมือง ความเป็นธรรม และจิตอาสา
กิจกรรมอย่าง “บัณฑิตอาสา” ที่ท่านริเริ่ม เป็นตัวอย่างการใช้ภูมิปัญญาชาวบ้านเป็นฐานการเรียนรู้
สะท้อนแนวคิดว่า “มหาวิทยาลัยต้องเรียนรู้จากชุมชน ไม่ใช่แค่สอนชุมชน”

7. บทสรุป

อาจารย์ป๋วย อึ๊งภากรณ์ เป็นแบบอย่างของนักเศรษฐศาสตร์ผู้มีหัวใจแห่งพุทธธรรม
ท่านผสานวิทยาศาสตร์ตะวันตกเข้ากับภูมิปัญญาไทย
สร้างแนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจที่มีคุณธรรม การศึกษาเพื่อชีวิต และการเมืองแห่งความรับผิดชอบ

กล่าวโดยสรุป

“แนวคิดของป๋วยคือสะพานเชื่อมระหว่างเศรษฐศาสตร์สมัยใหม่กับภูมิปัญญาไทยดั้งเดิม”
เพื่อให้การพัฒนาไม่เพียงสร้างความมั่งคั่ง แต่ยังสร้างความดีงามและสันติสุขในสังคม

บรรณานุกรมคัดเลือก

ป๋วย อึ๊งภากรณ์. จากครรภ์มารดาถึงเชิงตะกอน (From Womb to Tomb).
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). เศรษฐศาสตร์กับพุทธธรรม.
พระราชดำรัสเรื่อง เศรษฐกิจพอเพียง, รัชกาลที่ 9.
สมภาร พรมทา. พระพุทธศาสนาในฐานะระบบความคิด. มจร, 2561.
Puey Ungphakorn Institute for Economic Research (PIER). Legacy and Thought of Dr. Puey.
พระไตรปิฎก เล่มที่ 23: ทศพิธราชธรรม.

วิเคราะห์อาจารย์ป๋วย อึ๊งภากรณ์ กับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ : แนวคิดทางเศรษฐกิจ สังคม การเมือง

บทคัดย่อ (Abstract)
บทความนี้ศึกษาชีวประวัติและแนวคิดของ ศ.ดร. ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ต่อเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง โดยเฉพาะความสัมพันธ์ระหว่างบทบาทของท่านในฐานะนักเศรษฐศาสตร์ ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย และอธิการบดี/อาจารย์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ งานวิเคราะห์มุ่งชี้ให้เห็นว่า แนวคิดของป๋วยผสานการวิเคราะห์เชิงเศรษฐกิจเข้ากับค่านิยมด้านความเป็นธรรมทางสังคมและประชาธิปไตย ผลงานของท่านมีทั้งมิติเทคนิคเชิงนโยบายสาธารณะ (monetary, fiscal, institution-building) และมิติการขับเคลื่อนสังคม–การศึกษา เพื่อสร้างฐานความคิดทางปัญญาที่สนับสนุนสังคมประชาธิปไตยและการพัฒนาอย่างครอบคลุม (inclusive development) ซึ่งสะท้อนร่องรอยสำคัญในการพัฒนามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ในช่วงกลางศตวรรษที่ 20 จนถึงเหตุการณ์ทางการเมืองในทศวรรษ 2519–2519 ต่อมา (สรุป) แนวคิดของป๋วยยังคงมีคุณค่าต่อการรื้อฟื้นนโยบายสาธารณะที่คำนึงถึงคุณภาพชีวิตและสถาบันอิสระของรัฐในบริบทสังคมไทยปัจจุบัน. วิกิพีเดีย+1

คำสำคัญ (Keywords): ป๋วย อึ๊งภากรณ์, ธนาคารแห่งประเทศไทย, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, นโยบายเศรษฐกิจ, สังคมประชาธิปไตย, สถาบันอิสระ.

1. บทนำและเหตุผลการศึกษา

ป๋วย อึ๊งภากรณ์ (1916–1999) เป็นหนึ่งในนักคิดทางเศรษฐศาสตร์และสาธารณบุคคลที่มีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจ สถาบันการเงินสาธารณะ และการพัฒนาการศึกษาในประเทศไทย ท่านดำรงตำแหน่งผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทยเป็นระยะยาวและต่อมาเป็นคณบดี/อธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ทั้งสองบทบาททำให้แนวคิดของท่านแสดงออกทั้งในนโยบายเศรษฐกิจมหภาคและงานสถาบันการศึกษา ซึ่งมีผลต่อทิศทางการพัฒนาและการเมืองสังคมของไทยในช่วงกลางศตวรรษที่ 20 ถึงทศวรรษ 2520–2530. วิกิพีเดีย+1

การศึกษานี้ตั้งคำถามสำคัญว่า แนวคิดของป๋วยเชื่อมโยงการวิเคราะห์เศรษฐกิจกับค่านิยมทางสังคมและการเมืองอย่างไร และบทบาทที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์มีต่อการขับเคลื่อนแนวคิดเหล่านี้เป็นอย่างไร — คำถามซึ่งมีความสำคัญทั้งเชิงประวัติศาสตร์และเชิงนโยบายสาธารณะในปัจจุบัน.

2. ภูมิหลังชีวประวัติ (สังเขป)

ป๋วยสำเร็จการศึกษากฎหมายจากธรรมศาสตร์ ก่อนจะได้รับทุนไปศึกษาต่อด้านเศรษฐศาสตร์ที่ London School of Economics (ป.ตรี ปริญญาโท และปริญญาเอก) หลังกลับมาทำงานในกระทรวงการคลังและธนาคารแห่งประเทศไทย ท่านได้รับแต่งตั้งเป็นผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทยในปี พ.ศ. 2502 ดำรงตำแหน่งยาวนานจนถึง พ.ศ. 2514 และภายหลังเปลี่ยนบทบาทกลับสู่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ทั้งในฐานะคณาจารย์ คณบดีและอธิการบดี ซึ่งสะท้อนการเคลื่อนจากงานด้านเทคนิคสู่บทบาทสาธารณะเชิงการศึกษาและสังคม. bot.or.th+1

3. แนวคิดทางเศรษฐกิจของป๋วย

3.1 บริหารจัดการสถาบันการเงินและนโยบายการเงิน

ในฐานะผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย ป๋วยเน้นการสร้างสถาบันการเงินที่เข้มแข็งและมีความเป็นอิสระทางเทคนิค (central bank independence) เพื่อสร้างเสถียรภาพทางการเงินและความเชื่อมั่นของตลาด การวางกฎระเบียบและการพัฒนาระบบธนาคารรวมทั้งการเปิดเสรีเชิงค่อยเป็นค่อยไป (liberalisation under macroprudential care) เป็นลักษณะเด่นของแนวปฏิบัติซึ่งช่วยวางรากฐานการเติบโตของเศรษฐกิจไทยในทศวรรษ 2500–2510. วิกิพีเดีย+1

3.2 การพัฒนาและความเป็นธรรมทางสังคม (Development with equity)

นอกจากมิติเทคนิคนโยบายการเงิน ป๋วยให้ความสำคัญกับ “คุณภาพชีวิต” (quality of life) และสวัสดิการสังคม ท่านเขียนและเรียกร้องแนวทางการพัฒนาเชิงรวม (inclusive development) ที่ไม่ทิ้งผู้ด้อยโอกาส เช่น แนวคิดการคุ้มครองสังคมและการพัฒนามนุษย์ ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นฐานคิดสำคัญของงานสาธารณะและสถาบันวิจัยที่ตั้งชื่อตามท่าน. วิกิพีเดีย+1

3.3 วิธีคิดเชิงระบบและเชิงสหวิทยาการ

ป๋วยเป็นนักวิเคราะห์ที่ผสมผสานมุมมองเศรษฐศาสตร์กับสังคมศาสตร์และการเมือง (interdisciplinary approach) ท่านเน้นการวางนโยบายที่มีกรอบข้อมูลและการวิเคราะห์ทางเศรษฐกิจควบคู่กับการเข้าใจโครงสร้างสังคม — แนวทางนี้ทำให้การออกแบบนโยบายมีความเป็นระบบและพิจารณาถึงข้อจำกัดทางสถาบัน.

4. แนวคิดทางสังคมและการศึกษา: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ในสายตาป๋วย

4.1 มหาวิทยาลัยเป็นพื้นที่สร้างความคิดสาธารณะ

ในฐานะอาจารย์และอธิการบดีของธรรมศาสตร์ ป๋วยมองมหาวิทยาลัยว่าเป็น “พื้นที่สาธารณะ” (public intellectual space) ที่ต้องผลิตทั้งความรู้และพลเมืองให้มีความรับผิดชอบต่อสังคม ท่านส่งเสริมการเรียนการสอนที่เชื่อมโยงกับปัญหาสังคมจริง และสนับสนุนกิจกรรมบัณฑิตอาสา/พัฒนาชนบทที่ทำให้ความรู้สัมพันธ์กับการแก้ปัญหาในระดับชุมชน — ตัวอย่างคือแนวคิดการก่อร่างสถาบันอาสาพัฒนา ซึ่งต่อมาเป็นพื้นฐานของวิทยาลัย/สถาบันที่ตั้งชื่อตามท่าน. psds.tu.ac.th+1

4.2 คุณธรรมสาธารณะและการศึกษาร่วมสมัย

ป๋วยย้ำคุณค่าด้านความซื่อสัตย์ ความรับผิดชอบสาธารณะ และการวิจารณ์เชิงสร้างสรรค์ในสถาบันการศึกษา ซึ่งสอดรับกับแนวคิดว่ามหาวิทยาลัยต้องเป็นแหล่งผลิต “ผู้นำทางความคิด” ที่สามารถตรวจสอบอำนาจและผลักดันนโยบายสาธารณะ.

5. แนวคิดทางการเมือง: ประชาธิปไตย สถาบัน และความรับผิดชอบของชนชั้นนำทางปัญญา

5.1 สถาบันอิสระและการตรวจสอบอำนาจ

ป๋วยสนับสนุนการมีสถาบันสาธารณะที่เข้มแข็งและมีความเป็นกลางทางเทคนิค เช่น ธนาคารกลางที่ไม่ถูกแทรกแซงทางการเมืองอย่างไม่เป็นเหตุเป็นผล รวมทั้งการสร้างหน่วยงานที่ชัดเจนด้านงบประมาณและการแผนกลาง ซึ่งสะท้อนวิสัยทัศน์ว่า การมีสถาบันอิสระเป็นเงื่อนไขสำคัญของประชาธิปไตยที่มีคุณภาพ. nationthailand+1

5.2 ความรับผิดชอบของชนชั้นนำทางปัญญา (Intellectual elites)

ท่านเห็นว่าชนชั้นนำทางปัญญาต้องรับผิดชอบต่อสังคม ไม่ใช่แค่ทำงานเชิงวิชาการ แต่ต้องมีการสื่อสารกับสาธารณะและมีบทบาทในการสร้างนโยบายสาธารณะที่เป็นธรรม ป๋วยจึงลงมือทั้งในตำแหน่งราชการและการศึกษาเพื่อเชื่อมระหว่างความรู้กับการปฏิบัติ.

6. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์กับการเมืองสังคมในยุคของป๋วย

บทบาทของป๋วยในธรรมศาสตร์ไม่ได้จำกัดเพียงการบริหารงานมหาวิทยาลัย แต่รวมถึงการพัฒนาหลักสูตร การส่งเสริมงานวิจัยสังคมและการกระตุ้นให้นักศึกษาเป็นพลเมืองที่ตื่นตัวทางสังคม จนถึงช่วงวิกฤตการเมืองกลางทศวรรษ 2519–2519 ซึ่งสถานะของธรรมศาสตร์ในฐานะศูนย์กลางการเคลื่อนไหวทางการเมืองทำให้บทบาทอุดมการณ์และความรับผิดชอบของอาจารย์ถูกทดสอบอย่างเข้มข้น (เช่น เหตุการณ์ตุลาคม 2516 และเหตุการณ์ต่อเนื่องจนถึง 6 ตุลาคม 2519) — บริบทนี้ชี้ให้เห็นความตึงเครียดระหว่างอุดมคติทางการศึกษาและแรงกดดันทางการเมืองภายนอก. วิกิพีเดีย+1

7. บทวิเคราะห์สังเขป: การผสานเศรษฐกิจ–สังคม–การเมืองในงานของป๋วย

ผสานทฤษฎีเชิงเทคนิคกับค่านิยมสังคม — ป๋วยไม่ใช่เพียงนักเทคนิคการเงิน แต่เป็นนักนโยบายที่ตั้งคำถามว่าการเติบโตเศรษฐกิจ “หมายถึงอะไร” หากไม่ยกระดับคุณภาพชีวิตของปวงชน. วิกิพีเดีย
สร้างสถาบันและกำกับเชิงกฎเกณฑ์ — การให้ความสำคัญกับสถาบันอิสระ เช่น ธนาคารกลาง และการวางระบบงบประมาณ เป็นการสร้างภูมิคุ้มกันต่อการใช้อำนาจโดยขาดความรับผิดชอบ. nationthailand
มหาวิทยาลัยเป็นพื้นที่เปลี่ยนแปลงสังคม — ทัศนะของป๋วยทำให้ธรรมศาสตร์มีบทบาทไม่เพียงผลิตบัณฑิต แต่เป็นแหล่งกำเนิดแนวคิดและการเคลื่อนไหวเชิงสังคม–การเมือง. psds.tu.ac.th

8. มรดกเชิงนโยบายและสถาบัน (Legacy)

แนวคิดและการปฏิบัติของป๋วยยังถูกสืบทอดผ่านสถาบันวิจัยและการเคลื่อนไหวด้านนโยบายสาธารณะ เช่น สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ (PIER) และวิทยาลัยพัฒนศาสตร์ที่ชื่อนำเกียรติยศของท่าน — ทั้งสองเป็นตัวอย่างของการทำงานเชิงสถาบันที่สะท้อนความตั้งใจของท่านในการรวมความรู้กับการพัฒนาเชิงปฏิบัติ. pier.or.th+1

9. ข้อเสนอในการวิจัยต่อ (Further research)

การศึกษาลึกเชิงเปรียบเทียบระหว่างนโยบายการเงินในยุคป๋วยกับยุคต่อมา เพื่อชี้ผลกระทบระยะยาวต่อโครงสร้างเศรษฐกิจไทย
การวิเคราะห์บทบาทธรรมศาสตร์ภายใต้การนำของป๋วยต่อการพัฒนาประชาธิปไตยเชิงสถาบันในไทย
การสำรวจมรดกทางความคิดของป๋วยต่อแนวปฏิบัติทางสังคมสมัยใหม่ เช่น ระบบคุ้มครองสังคมและนโยบายความเป็นอยู่.

10. บทสรุป

ป๋วย อึ๊งภากรณ์ เป็นนักเศรษฐศาสตร์–นักสถาบันที่ผสานงานเชิงเทคนิคกับค่านิยมความเป็นธรรมทางสังคมและการเมือง งานของท่านที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และธนาคารแห่งประเทศไทยแสดงให้เห็นความพยายามในการสร้างสถาบันที่เข้มแข็งและพัฒนานโยบายที่มุ่งยกระดับคุณภาพชีวิต ประเด็นสำคัญคือการเห็นว่าการพัฒนาเศรษฐกิจต้องไม่แยกจากเป้าหมายทางสังคมและความรับผิดชอบของสถาบันประชาธิปไตย — ข้อสังเกตที่ยังมีความเกี่ยวข้องและให้บทเรียนสำคัญต่อการกำหนดนโยบายปัจจุบัน.

บรรณานุกรมคัดเลือก (Selected references)

Puey Ungphakorn. From Womb to Tomb: The Quality of Life of a South-East Asian. (งานเขียนและการบันทึกแนวคิดของป๋วย). วิกิพีเดีย
Bank of Thailand. “Dr. Puey Ungphakorn” (biography and tenure as Governor). bot.or.th+1
บทความและนิทรรศการที่ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ / PSDS เกี่ยวกับ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ (บทบาทการศึกษาและการก่อตั้งสำนัก/วิทยาลัยพัฒนศาสตร์). psds.tu.ac.th
บทวิเคราะห์และบทความระลึกถึง ป๋วย (Bangkok Post, The Nation และสถาบันวิจัยต่าง ๆ) เกี่ยวกับผลงานเชิงนโยบายและมรดกทางสังคม. Bangkok Post+1
PIER (Puey Ungphakorn Institute for Economic Research) — งานวิจัยต่อยอดและสถาบันที่ใช้ชื่อท่าน. pier.or.th