นักวิชาการด้านพุทธสันติวิธี “ดร.สำราญ สมพงษ์” ผนึกพลังปัญญาประดิษฐ์ (AI) ศึกษาบทสวดพระพุทธคุณ ธรรมคุณ และสังฆคุณ ทำนองสรภัญญะ ชี้เป็นศิลปะถ้อยคำและเสียงที่สะท้อนภูมิปัญญาทางศาสนา–วัฒนธรรมไทย พร้อมสังเคราะห์หลักพุทธคุณ 9 ธรรมคุณ 6 และสังฆคุณ 9 เป็นองค์รวมแห่งศรัทธาและปัญญา
เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2568 ดร.สำราญ สมพงษ์ นักวิชาการอิสระด้านพุทธสันติวิธี อดีตผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดศรีสะเกษ พรรคเกษตรเสรี และสมาชิกพรรคแผ่นดินธรรม ได้ร่วมกับระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) ทำการศึกษาวิเคราะห์เชิงวิชาการในหัวข้อ
“บทสวดพระพุทธคุณ ธรรมคุณ และสังฆคุณ ทำนองสรภัญญะ : การสังเคราะห์พุทธคุณ 9 ธรรมคุณ 6 และสังฆคุณ 9”
การศึกษาดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า “บทสวดสรภัญญะ” เป็นศิลปะทางเสียงและถ้อยคำที่สะท้อนภูมิปัญญาทางศาสนาและวัฒนธรรมไทย โดยเฉพาะบทสวดพระพุทธคุณ พระธรรมคุณ และพระสังฆคุณ ซึ่งเป็นรากฐานแห่งศรัทธาในพระรัตนตรัย
ดร.สำราญ อธิบายว่า งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างถ้อยคำในบทสวดกับหลักพุทธคุณ 9 ธรรมคุณ 6 และสังฆคุณ 9 ทั้งในด้านเนื้อหาเชิงธรรมะและคุณค่าทางวรรณศิลป์ อันสะท้อนให้เห็นถึงความลึกซึ้งของคติธรรมในวัฒนธรรมการสวดสรภัญญะแบบไทย
การศึกษาพบว่า บทสวดพระพุทธคุณ เปิดด้วยวรรค “องค์ใดพระสัมพุทธ สุวิสุทธะสันดาน” แสดงถึงคุณข้อแรกของพระพุทธเจ้า “อรหัง” และสอดคล้องกับคุณข้ออื่น ๆ เช่น “สัมมาสัมพุทโธ” และ “วิชชาจรณสัมปันโน” ซึ่งเชื่อมโยงศรัทธากับปัญญาผ่านทำนองอันอ่อนโยนของสรภัญญะ
ขณะเดียวกัน บทสวดพระธรรมคุณ เริ่มด้วย “ธัมมะคือคุณากร ส่วนชอบสาทร ดุจดวงประทีปชัชวาล” เปรียบธรรมะเป็นแสงสว่างแห่งปัญญา สอดคล้องกับหลักธรรมคุณข้อ 1–6 ตั้งแต่ “สวากขาโต ภควตา ธัมโม” จนถึง “ปัจจัตตัง เวทิตัพโพ” ซึ่งสะท้อนธรรมะที่รู้ได้ด้วยตนเอง
ส่วน บทสวดพระสังฆคุณ วรรค “สงฆ์ใดสาวกศาสดา รับปฏิบัติมา แต่องค์สมเด็จภะคะวันต์” แสดงถึงสังฆคุณข้อ 1 “สุปฏิปันโน ภควโต สาวกสังโฆ” และจบด้วย “เป็นเนื้อนาบุญอันไพศาลแด่โลกัย” ซึ่งหมายถึง “อนุตตะรัง ปุญญักเขตตัง โลกัสสา” สังฆคุณข้อสุดท้าย ผู้เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก
ดร.สำราญ กล่าวเพิ่มเติมว่า การใช้ทำนองสรภัญญะช่วยให้ผู้สวดและผู้ฟังเกิดอารมณ์สงบ ซาบซึ้ง และมีสมาธิ เป็นการบูรณาการระหว่าง “วรรณศิลป์” และ “จิตวิญญาณ” ที่ทำให้พุทธศาสนาไทยมีชีวิตชีวาในมิติทางวัฒนธรรม
ในภาพรวม การสังเคราะห์พุทธคุณ 9 ธรรมคุณ 6 และสังฆคุณ 9 ผ่านบทสวดสรภัญญะ ทำให้เห็นโครงสร้างความเชื่อของพุทธศาสนาในมิติที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น ทั้งในด้านศรัทธา ปัญญา และการปฏิบัติ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าศิลปะการสวดสรภัญญะคือพลังทางวัฒนธรรมที่ธำรงพระพุทธศาสนาให้อยู่คู่สังคมไทยอย่างงดงามและยั่งยืน
บทสวดสรภัญญะเป็นศิลปะทางเสียงและถ้อยคำที่สะท้อนภูมิปัญญาทางศาสนาและวัฒนธรรมไทย โดยเฉพาะบทสวดพระพุทธคุณ พระธรรมคุณ และพระสังฆคุณ ซึ่งเป็นรากฐานแห่งศรัทธาในพระรัตนตรัย บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างถ้อยคำในบทสวดดังกล่าวกับหลักพุทธคุณ 9 ธรรมคุณ 6 และสังฆคุณ 9 ทั้งในด้านเนื้อหาเชิงธรรมะ และคุณค่าทางวรรณศิลป์ อันเป็นการสังเคราะห์เชิงวิเคราะห์ที่ชี้ให้เห็นถึงความลึกซึ้งของคติธรรมในวัฒนธรรมการสวดสรภัญญะแบบไทย
คำสำคัญ: พุทธคุณ 9, ธรรมคุณ 6, สังฆคุณ 9, สรภัญญะ, พุทธศาสนาไทย
บทนำ
การสวดสรภัญญะถือเป็นมรดกทางวัฒนธรรมและศิลปกรรมของพระพุทธศาสนาไทยที่ผสานระหว่างศรัทธาและศิลป์เข้าด้วยกัน บทสวดพระพุทธคุณ ธรรมคุณ และสังฆคุณในทำนองสรภัญญะ ไม่เพียงแต่เป็นการสาธยายคุณแห่งพระรัตนตรัย หากยังเป็นการถ่ายทอดหลักธรรมลึกซึ้งผ่านถ้อยคำที่ไพเราะและจังหวะเสียงอันสงบเย็น
หลักพุทธคุณ 9 ธรรมคุณ 6 และสังฆคุณ 9 เป็นหลักคุณทางธรรมที่กำหนดไว้ในพระไตรปิฎก เพื่อให้พุทธศาสนิกชนเกิดความเข้าใจในคุณสมบัติอันบริสุทธิ์ของพระรัตนตรัย บทสวดทำนองสรภัญญะจึงเป็นเสมือน “เครื่องมือแห่งการสังเคราะห์ศรัทธาและปัญญา” ผ่านศิลปะแห่งภาษาและเสียง
เนื้อหาและการวิเคราะห์
1. การวิเคราะห์บทสวดพระพุทธคุณ ทำนองสรภัญญะ
บทสวดพระพุทธคุณเริ่มต้นด้วยถ้อยคำ “องค์ใดพระสัมพุทธ สุวิสุทธะสันดาน” แสดงถึงคุณข้อแรกของพระพุทธเจ้า คือ “อรหัง” ผู้บริสุทธิ์หมดจดจากกิเลสทั้งปวง สอดคล้องกับพุทธคุณข้อ 1–3 (อรหัง, สัมมาสัมพุทโธ, วิชชาจรณสัมปันโน)
วรรคถัดมา “องค์ใดประกอบด้วยพระกรุณาดังสาคร โปรดหมู่ประชากร” แสดงถึงพุทธคุณข้อที่ 6 “โลกวิทู” และข้อที่ 9 “ภควา” ซึ่งหมายถึงผู้รู้โลกและผู้แจกแจงธรรมโปรดสรรพสัตว์
ส่วน “ชี้ทางบรรเทาทุกข์ และชี้สุขเกษมศานต์” สื่อถึงพุทธคุณข้อ 8 “อนุตตโร ปุริสทัมมสารถิ” คือผู้ฝึกคนได้อย่างยอดเยี่ยม
บทสวดนี้จึงเป็นการแสดงพุทธคุณในลักษณะ “ธรรมสังเคราะห์” ที่เชื่อมโยงศรัทธา (ศรัทธาสัทธา) กับปัญญา (ปัญญาสัทธา) เข้าด้วยกันในทำนองที่อ่อนโยนและสงบเย็นตามลักษณะสรภัญญะ
2. การวิเคราะห์บทสวดพระธรรมคุณ ทำนองสรภัญญะ
บทสวดเริ่มต้นด้วย “ธัมมะคือคุณากร ส่วนชอบสาทร ดุจดวงประทีปชัชวาล” เปรียบธรรมะเป็นแสงสว่างแห่งปัญญา ซึ่งสัมพันธ์กับธรรมคุณข้อ 1 “สวากขาโต ภควตา ธัมโม” หมายถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว
วรรค “ธรรมใดนับโดยมรรคผล เป็นแปดพึงยล และเก้ากับทั้งนฤพาน” แสดงถึงธรรมคุณข้อ 2–3 (สันทิฏฐิโก, อกาลิโก) คือธรรมที่สามารถพิสูจน์ได้ในปัจจุบันและไม่ขึ้นกับกาลเวลา
วรรค “คือทางดำเนินดุจคลอง ให้ล่วงลุปอง ยังโลกอุดรโดยตรง” สื่อถึงธรรมคุณข้อ 5–6 (โอปนยิโก, ปัจจัตตัง เวทิตัพโพ) หมายถึงธรรมที่น้อมเข้ามาในตนและรู้ได้เฉพาะตน
ดังนั้น บทสวดนี้ไม่เพียงถ่ายทอดความหมายของ ธรรมคุณทั้ง 6 หากยังเน้นถึงคุณค่าทางจิตวิญญาณของการปฏิบัติธรรมที่เป็นทางแห่งความหลุดพ้น (นิโรธคามินีปฏิปทา)
3. การวิเคราะห์บทสวดพระสังฆคุณ ทำนองสรภัญญะ
บทสวดเปิดด้วย “สงฆ์ใดสาวกศาสดา รับปฏิบัติมา แต่องค์สมเด็จภะคะวันต์” แสดงถึงสังฆคุณข้อ 1 “สุปฏิปันโน ภควโต สาวกสังโฆ” คือสงฆ์ผู้ปฏิบัติดีแล้ว
วรรค “เห็นแจ้งจตุสัจเสร็จบรรลุทางที่อันระงับและดับทุกข์ภัย” สอดคล้องกับสังฆคุณข้อ 4–5 (อุชุปฏิปันโน, ญายปฏิปันโน) หมายถึงผู้เดินทางสายตรงตามธรรม
ส่วน “เป็นเนื้อนาบุญอันไพศาลแด่โลกัย” แสดงถึงสังฆคุณข้อ 9 “อนุตตะรัง ปุญญักเขตตัง โลกัสสา” คือสงฆ์ผู้เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก
บทสวดนี้สะท้อนความเคารพในหมู่สาวกที่เป็นผู้สืบทอดพระศาสนา โดยมีทำนองสรภัญญะช่วยเสริมความขลังทางจิตใจให้เกิดศรัทธาอย่างลึกซึ้ง
การสังเคราะห์ภาพรวม
เมื่อพิจารณาบทสวดทั้งสามบทในเชิงสังเคราะห์ จะพบว่าแต่ละบทแสดงคุณลักษณะของพระรัตนตรัยอย่างเป็นระบบ
-
พระพุทธคุณ 9 เน้น ปัญญาและกรุณา
-
พระธรรมคุณ 6 เน้น ความจริงและการปฏิบัติได้จริง
-
พระสังฆคุณ 9 เน้น การดำเนินตามทางที่ถูกต้องและเป็นแบบอย่างแห่งศีลธรรม
การใช้ทำนองสรภัญญะช่วยให้ผู้สวดและผู้ฟังเกิดอารมณ์สงบ เย็น และซาบซึ้งในเนื้อหาธรรม เป็นการบูรณาการระหว่าง “วรรณศิลป์” และ “จิตวิญญาณ” อย่างกลมกลืน
บทสรุป
บทสวดพระพุทธคุณ ธรรมคุณ และสังฆคุณในทำนองสรภัญญะ มิได้เป็นเพียงพิธีกรรมทางศาสนาเท่านั้น แต่ยังเป็นการสืบทอดภูมิปัญญาทางภาษา เสียง และความเชื่อของชุมชนไทย ที่หลอมรวมศรัทธาและปัญญาเข้าไว้ด้วยกัน การสังเคราะห์บทสวดเหล่านี้กับพุทธคุณ 9 ธรรมคุณ 6 และสังฆคุณ 9 ช่วยให้เห็นถึงโครงสร้างความเชื่อทางพุทธศาสนาในมิติที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น และยังสะท้อนให้เห็นว่าศิลปะการสวดสรภัญญะคือพลังทางวัฒนธรรมที่ธำรงพุทธศาสนาให้อยู่คู่สังคมไทยอย่างงดงามและยั่งยืน
บรรณานุกรม (ตัวอย่าง)
-
พระไตรปิฎก เล่มที่ 25 ข้อ 151–156. กรุงเทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย.
-
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2553). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. กรุงเทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย.
-
เสถียร พันธรังสี. (2547). สรภัญญะ: ศิลปะเสียงแห่งศรัทธาไทย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
-
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2544). หลักพุทธคุณและการเจริญพุทธานุสติ.
คำสั่งสร้างวิดีโอภาษาไทย
หัวข้อ:
“ดร.สำราญ จับมือ AI วิเคราะห์บทสวดสรภัญญะ – สังเคราะห์พุทธคุณ ธรรมคุณ สังฆคุณ เปิดมิติใหม่พุทธศิลป์ไทย”
🧠 Prompt (คำสั่งสร้างวิดีโอ)
สร้างวิดีโอข่าวสารคดีเชิงพุทธ ความยาวไม่เกิน 3 นาที
เสียงบรรยายภาษาไทยชัดถ้อยชัดคำ น้ำเสียงสงบ สุภาพ และน่าเชื่อถือแบบผู้ประกาศข่าวเชิงวิชาการ
ภาพประกอบแนวพุทธศิลป์ไทย–วัดไทย–บทสวด–เสียงสรภัญญะคลอเบาในพื้นหลัง
ใส่กราฟิกแสดงข้อความ “พุทธคุณ 9 – ธรรมคุณ 6 – สังฆคุณ 9” แบบเรียบสง่างาม
ปิดท้ายด้วยโลโก้จำลอง “Thai Buddhist Wisdom” และคำพูดของ ดร.สำราญ สมพงษ์
🎧 บทพูด (Voice Over Script)
[ช่วงที่ 1 — บทนำ 0:00–0:40]
“ดร.สำราญ สมพงษ์ นักวิชาการอิสระด้านพุทธสันติวิธี จับมือระบบปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI
ศึกษาบทสวดพระพุทธคุณ ธรรมคุณ และสังฆคุณ ในทำนองสรภัญญะ
เปิดมิติใหม่แห่งการบูรณาการระหว่างศิลปะ วัฒนธรรม และภูมิปัญญาพุทธไทย
สังเคราะห์หลักพุทธคุณ 9 ธรรมคุณ 6 และสังฆคุณ 9 เป็นองค์รวมแห่งศรัทธาและปัญญา”
(ภาพ: วัดไทย เสียงสวดสรภัญญะเบา ๆ ภาพดร.สำราญพูดกับจอ AI)
[ช่วงที่ 2 — เนื้อหาหลัก 0:40–2:00]
“งานศึกษาของ ดร.สำราญ พบว่า บทสวดสรภัญญะคือศิลปะทางเสียงและถ้อยคำ
ที่สะท้อนความงดงามของภูมิปัญญาทางศาสนาและวัฒนธรรมไทย
โดยเฉพาะบทสวดพระพุทธคุณ พระธรรมคุณ และพระสังฆคุณ
ซึ่งเป็นรากฐานแห่งศรัทธาในพระรัตนตรัย”
“บทสวดพระพุทธคุณ เปิดด้วยวรรค ‘องค์ใดพระสัมพุทธ สุวิสุทธะสันดาน’
แสดงถึงคุณข้อแรกของพระพุทธเจ้า คือ ‘อรหัง’ สะท้อนศรัทธาที่ตั้งอยู่บนปัญญา
ส่วนบทสวดพระธรรมคุณ เริ่มด้วย ‘ธัมมะคือคุณากร ส่วนชอบสาทร ดุจดวงประทีปชัชวาล’
เปรียบธรรมะเป็นแสงสว่างแห่งปัญญา สอดคล้องกับหลักธรรมคุณทั้งหกข้อ”
“และในบทสวดพระสังฆคุณ วรรค ‘สงฆ์ใดสาวกศาสดา รับปฏิบัติมา แต่องค์สมเด็จภะคะวันต์’
แสดงถึงความดีงามของหมู่สาวกผู้ปฏิบัติดี ปฏิบัติชอบ
จบด้วยถ้อยคำ ‘เป็นเนื้อนาบุญอันไพศาลแด่โลกัย’
สะท้อนสังฆคุณข้อสุดท้าย ผู้เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก”
(ภาพ: บทสวดเลื่อนผ่านหน้าจอพร้อมเสียงสรภัญญะ, AI ประมวลผลถ้อยคำ, พระพุทธรูปทอง)
[ช่วงที่ 3 — วิเคราะห์และสังเคราะห์ 2:00–2:40]
“ดร.สำราญอธิบายว่า การใช้ทำนองสรภัญญะช่วยให้ผู้สวดและผู้ฟังเกิดสมาธิ ความสงบ และความซาบซึ้ง
เป็นการผสมผสานระหว่าง ‘วรรณศิลป์’ กับ ‘จิตวิญญาณ’
ทำให้พุทธศาสนาไทยมีชีวิตชีวาในมิติทางวัฒนธรรม
และเชื่อมโยงศรัทธาเข้ากับปัญญาอย่างกลมกลืน”
“การสังเคราะห์พุทธคุณ ธรรมคุณ และสังฆคุณ
จึงไม่ใช่เพียงการสวดสาธยาย แต่คือการภาวนาแห่งปัญญา
ที่สะท้อนความงามทางศาสนาและศิลปะของชนชาติไทย”
[ช่วงที่ 4 — ปิดท้าย 2:40–3:00]
“ในยุคที่เทคโนโลยีและจิตวิญญาณต้องเดินร่วมกัน
ผลงานนี้ของ ดร.สำราญ สมพงษ์ จึงเป็นก้าวสำคัญ
แห่ง ‘พุทธศิลป์ไทยยุคใหม่’ ที่เชื่อมพลังแห่งศรัทธา ปัญญา และนวัตกรรมไว้ด้วยกัน”
(ภาพปิด: แสงทองเหนือพระพุทธรูป เสียงสรภัญญะจบลงอย่างนุ่มนวล พร้อมโลโก้ “Thai Buddhist Wisdom”)
🎨 ภาพประกอบและองค์ประกอบในวิดีโอ
-
วัดไทย / พระพุทธรูปทอง / ภาพเทียนและควันธูป
-
ภาพ AI วิเคราะห์ข้อความสวดมนต์ (กราฟิกภาษาไทยลอยขึ้นช้า ๆ)
-
พระภิกษุและฆราวาสสวดสรภัญญะในโบสถ์
-
ภาพไทยจิตรกรรมฝาผนังเรื่องพุทธประวัติ
-
ข้อความไฮไลต์:
-
พุทธคุณ 9
-
ธรรมคุณ 6
-
สังฆคุณ 9
-
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น