“ปชาบดีโคตมี วิถีธรรมทูตคฤหัสถ์” เป็นหมุดหมายยกระดับบทบาทสตรี–พุทธบริษัทยุคใหม่

ดร.สำราญจับมือ AI วิเคราะห์โครงการ “ปชาบดีโคตมี วิถีธรรมทูตคฤหัสถ์” ชี้เป็นหมุดหมายยกระดับบทบาทสตรี–พุทธบริษัทยุคใหม่

เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2568 ดร.สำราญ สมพงษ์ ผู้สื่อข่าวอาวุโส นักวิชาการอิสระด้านพุทธสันติวิธี และอดีตผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จังหวัดศรีสะเกษ พรรคเกษตรเสรี เปิดเผยผลการวิเคราะห์ร่วมกับระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) เกี่ยวกับ “การส่งเสริมศักยภาพพุทธบริษัทด้วยโครงการปชาบดีโคตมีวิถีธรรมทูตคฤหัสถ์” ซึ่งจัดขึ้นครั้งแรกในประเทศไทย โดยระบุว่าโครงการนี้เป็นก้าวสำคัญของการพัฒนาบทบาทสตรีในพระพุทธศาสนาไทย และเป็นตัวอย่างของ “งานธรรมทูตคฤหัสถ์ยุคใหม่” ที่ผสานหลักพุทธธรรมกับภูมิปัญญาไทยอย่างสมดุล

ดร.สำราญระบุว่า การวิเคราะห์ครั้งนี้ใช้กรอบหลักไตรสิกขา สติปัฏฐาน 4 ภูมิปัญญาเถรวาท และแนวคิดพุทธสันติวิธีร่วมสมัย พบว่าโครงการสามารถเสริมสร้างทักษะจิตใจ ความรู้เชิงจริยธรรม ภาวะผู้นำชุมชน และสร้างเครือข่ายพุทธบริษัทระดับชาติเกี่ยวเนื่องถึงระดับนานาชาติ ซึ่งสอดรับความจำเป็นของสังคมไทยในปัจจุบัน

---

พิธีบวชสุภาพสตรีครั้งแรกของไทย — หมุดหมายสำคัญในประวัติศาสตร์พุทธศาสนาไทย

โครงการ “ปชาบดีโคตมี วิถีธรรมทูตคฤหัสถ์” จัดขึ้นวันที่ 8 ตุลาคม – 22 พฤศจิกายน 2568 ณ สถานปฏิบัติธรรมสวนธรรมิกราช จังหวัดพิษณุโลก โดยมี พระราชวชิรศาสนวิเทศ เจ้าอาวาสวัดไทยนอร์เวย์ ประธานสหภาพพระธรรมทูตไทยในทวีปยุโรป เป็นประธานในพิธีบวช ซึ่งถือเป็น ครั้งแรกในประเทศไทยที่สุภาพสตรีได้รับการบวชในรูปแบบธรรมทูตคฤหัสถ์ตามประเพณีไทย

บรรยากาศพิธีเต็มไปด้วยพลังศรัทธา ตั้งแต่การปลงผม ขอบวช ไปจนถึงการเข้าพิธีกรรมตามหลักพระพุทธศาสนา โดยมีพระสงฆ์ นักวิชาการจากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร) และพุทธศาสนิกชนร่วมงานจำนวนมาก

---

กรอบคิด 4 มิติสู่การเสริมสร้างศักยภาพพุทธบริษัท

ดร.สำราญและ AI ชี้ว่าโครงการมีความโดดเด่นตามหลักพุทธธรรมและภูมิปัญญาไทยใน 4 มิติสำคัญ ได้แก่

1. ไตรสิกขา (ศีล–สมาธิ–ปัญญา)

ผู้เข้ารับการอบรมได้รับการฝึกวินัยสิกขาอย่างเข้มข้น ตั้งมั่นจิตด้วยสมาธิ และพัฒนาปัญญาในการเห็นความจริงตามหลักธรรม ซึ่งเป็นแกนหลักของหลักสูตร โดยพระสิทธิวัชรบัณฑิต รองอธิการบดีฝ่ายกิจการต่างประเทศ มจร เป็นผู้บรรยายพิเศษ

2. สติปัฏฐาน 4

การเจริญสติในกาย เวทนา จิต และธรรม ช่วยยกระดับความมั่นคงทางใจ ทำให้ผู้เข้าบวชมีศักยภาพเป็นผู้นำกิจกรรมทางศาสนาและเป็นธรรมทูตคฤหัสถ์ได้จริง

3. ต้นแบบ “พระมหาปชาบดีโคตมี”

โครงการใช้ชื่อจากภิกษุณีองค์แรกในพระพุทธศาสนา ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของการเปิดพื้นที่ให้สตรีเข้าถึงการศึกษาธรรมะเชิงลึกและอุทิศตนเพื่อพระศาสนา

4. พุทธสันติวิธีและภูมิปัญญาไทย

กิจกรรมต่าง ๆ เน้นสาราณียธรรม ความสามัคคี และเมตตากรุณา เป็นรากฐานร่วมของพุทธธรรมและวัฒนธรรมไทย ช่วยสร้างความกลมกลืนในการอยู่ร่วมกันของพุทธบริษัท

---

ความร่วมมือเชิงสถาบันเข้มแข็ง – วางรากฐานคุณภาพระดับชาติและนานาชาติ

โครงการจัดโดย

• วิทยาลัยพระธรรมทูต

• กองวิเทศสัมพันธ์

• ศูนย์อาเซียนศึกษา มจร

• สหภาพพระธรรมทูตไทยในทวีปยุโรป

มีวัตถุประสงค์สำคัญตั้งแต่การทูลเกล้าฯ ถวายพระราชกุศล การถวายพระพรชัยมงคล การพัฒนาศักยภาพสตรี ไปจนถึงการเสริมสร้างสาราณียธรรมในพุทธบริษัท ถือเป็นการบูรณาการพิธีกรรม วิชาการ และการเผยแผ่ธรรมะอย่างสมบูรณ์

ความร่วมมือของพระสงฆ์จากภูฏานและวัดไทยในยุโรป ช่วยให้โครงการมีมิติระหว่างประเทศอย่างเด่นชัด

---

ผลการวิเคราะห์: ยกระดับพุทธบริษัทให้เข้มแข็งใน 4 ด้าน

1. ยกระดับบทบาทสตรีในพระศาสนาไทย

เปิดพื้นที่ให้สุภาพสตรีบวชตามประเพณีไทยและฝึกศีลถึงระดับภิกษุณี เป็นการพัฒนาเชิงโครงสร้างที่สะท้อนความเท่าเทียมทางศาสนาวัฒนธรรม

2. สร้างผู้นำจิตวิญญาณระดับชุมชน

ผู้เข้ารับอบรมมีความมั่นคงทางใจ มีความรู้ธรรมะอย่างเป็นระบบ สามารถนำกิจกรรมทางศาสนาในชุมชนได้

3. ขยายเครือข่ายพุทธบริษัทสู่สากล

การมีส่วนร่วมจากพระสงฆ์ในภูฏานและเครือข่ายยุโรป ส่งผลให้เกิดช่องทางเผยแผ่ธรรมะเชิงนานาชาติ

4. ส่งเสริมสันติวิธีและสามัคคีธรรมในสังคมไทย

กิจกรรมตั้งแต่การขอขมา ปลงผม ไปจนถึงการภาวนา เสริมสร้างวัฒนธรรมสันติร่วมกันในพุทธบริษัท

---

สรุปและข้อเสนอแนะจากการวิเคราะห์ร่วม AI

โครงการ “ปชาบดีโคตมี วิถีธรรมทูตคฤหัสถ์” เป็นนวัตกรรมศาสนศึกษาและธรรมทูตคฤหัสถ์ที่สำคัญของศตวรรษที่ 21 สามารถผสานหลักธรรมเถรวาทกับภูมิปัญญาไทย สร้างพลังทางสังคม จิตใจ และจริยธรรมแก่สตรีและพุทธบริษัททั้งไทยและนานาชาติ

ข้อเสนอแนะ

• ขยายโครงการไปสู่ภูมิภาคต่าง ๆ ทั่วประเทศ

• จัดหลักสูตรธรรมทูตคฤหัสถ์สตรีร่วมกับ มจร

• พัฒนาเครือข่ายธรรมทูตสตรีในระดับอาเซียนและยุโรป

• เพิ่มเนื้อหาสมัยใหม่ เช่น พุทธจิตวิทยา–สันติวิธี–ทักษะสื่อสารยุคดิจิทัล

• ส่งเสริมงานวิจัยเพื่อยืนยันผลกระทบทางสังคมและศาสนาในระยะยาว

วิเคราะห์การส่งเสริมศักยภาพพุทธบริษัทด้วยโครงการปชาบดีโคตมีวิถีธรรมทูตคฤหัสถ์

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การเสริมสร้างศักยภาพพุทธบริษัท โดยเฉพาะสตรี ตามแนวทางโครงการ “ปชาบดีโคตมี วิถีธรรมทูตคฤหัสถ์” ซึ่งจัดขึ้นครั้งแรกในประเทศไทย ภายใต้ความร่วมมือของวิทยาลัยพระธรรมทูต กองวิเทศสัมพันธ์ ศูนย์อาเซียนศึกษา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร) และสหภาพพระธรรมทูตไทยในทวีปยุโรป โดยใช้กรอบคิดจากหลักไตรสิกขา สติปัฏฐาน ภูมิปัญญาเถรวาท และแนวคิดพุทธสันติวิธีร่วมสมัย ผลการวิเคราะห์พบว่าโครงการดังกล่าวช่วยยกระดับบทบาทสตรีในพุทธบริษัท เสริมสร้างทักษะจิตใจ การเรียนรู้เชิงจริยธรรม และสร้างเครือข่ายพุทธบริษัทฐานชุมชนและนานาชาติ เป็นรูปธรรมของการพัฒนาธรรมทูตคฤหัสถ์ยุคใหม่ที่ตั้งอยู่บนภูมิปัญญาดั้งเดิมและความจำเป็นทางสังคมร่วมสมัย

---

1. บทนำ

บทบาทของพุทธบริษัท โดยเฉพาะฝ่ายคฤหัสถ์ ถือเป็นฐานสำคัญในการธำรงพระพุทธศาสนาในระดับชุมชนและระดับโลก การส่งเสริมศักยภาพฝ่ายสตรีถือเป็นประเด็นสำคัญในหลายทศวรรษที่ผ่านมา โดยเฉพาะเมื่อการบวชภิกษุณียังคงเป็นประเด็นอภิปรายในบริบทไทย การริเริ่มโครงการ “ปชาบดีโคตมี วิถีธรรมทูตคฤหัสถ์” จึงเป็นกรณีศึกษาสำคัญของการพัฒนาศักยภาพสตรีภายใต้กรอบพระพุทธศาสนาไทย

พิธีบวชสุภาพสตรีครั้งแรกในประเทศไทย จัดขึ้นเมื่อวันที่ 8 ตุลาคม – 22 พฤศจิกายน 2568 ณ สถานปฏิบัติธรรมสวนธรรมิกราช จังหวัดพิษณุโลก โดยมีพระราชวชิรศาสนวิเทศ เจ้าอาวาสวัดไทยนอร์เวย์ เป็นประธานในพิธี นับเป็นหมุดหมายทางสังคม-ศาสนาที่ชี้ให้เห็นการพัฒนา “ธรรมทูตคฤหัสถ์” ที่ครอบคลุมมิติศาสนา วัฒนธรรม และบทบาทสตรีในพุทธศาสนาไทยร่วมสมัย

---

2. กรอบแนวคิดและภูมิปัญญาที่เกี่ยวข้อง

2.1 หลักไตรสิกขา

โครงการอาศัยกรอบไตรสิกขา ได้แก่

1. ศีล – การฝึกวินัยและการควบคุมตน

2. สมาธิ – การฝึกสติและการตั้งมั่นของจิต

3. ปัญญา – การเห็นความจริงตามหลักพุทธธรรม

พระสิทธิวัชรบัณฑิตได้บรรยายหัวข้อ “ไตรสิกขา : ปชาบดีโคตมี วิถีธรรมทูตคฤหัสถ์” เพื่อเป็นแกนการพัฒนาผู้เข้าอบรมให้เติบโตทั้งจิตใจ ความรู้ และพฤติกรรม

2.2 สติปัฏฐาน 4

เป็นฐานการปฏิบัติธรรมที่ผู้เข้าบวชได้รับการฝึกอย่างเข้มข้น ช่วยให้เกิดการรู้เท่าทันกาย เวทนา จิต และธรรม เป็นภูมิปัญญาพื้นฐานของการฝึกอบรมธรรมทูต

2.3 มหาปชาบดีโคตมีในฐานะต้นแบบ

“ปชาบดีโคตมี” คือภิกษุณีองค์แรกในพระพุทธศาสนา เป็นสัญลักษณ์ของการเปิดพื้นที่ให้สตรีได้ศึกษาธรรมะและอุทิศตนเพื่อพระศาสนา ต้นแบบนี้กลายเป็นกรอบคิดในการขับเคลื่อนบทบาทสตรีในโครงการ

2.4 พุทธสันติวิธีและภูมิปัญญาไทย

การอบรมเน้นความสามัคคี สาราณียธรรม เมตตากรุณา และการอยู่ร่วมอย่างสันติ ซึ่งเป็นคุณค่าร่วมของภูมิปัญญาไทยและหลักธรรมเถรวาท

---

3. รายละเอียดโครงการและความร่วมมือเชิงสถาบัน

โครงการ “ปชาบดีโคตมี วิถีธรรมทูตคฤหัสถ์” ดำเนินงานโดย

• วิทยาลัยพระธรรมทูต

• กองวิเทศสัมพันธ์

• ศูนย์อาเซียนศึกษา มจร

• สหภาพพระธรรมทูตไทยในทวีปยุโรป

มีวัตถุประสงค์สำคัญ 5 ประการ คือ

1. ทูลเกล้าฯ ถวายพระราชกุศลแด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ

2. ถวายพระพรชัยมงคลแด่พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าฯ

3. พัฒนาศักยภาพสตรีให้มีความรู้และทักษะปฏิบัติธรรม

4. สนองนโยบายบริการวิชาการแก่สังคมของ มจร

5. สร้างสามัคคีธรรมในพุทธบริษัท

ความร่วมมือนี้ทำให้โครงการมีทั้งความถูกต้องทางพิธีกรรม ความเข้มแข็งทางวิชาการ และการยอมรับในระดับนานาชาติ

---

4. การวิเคราะห์ผลต่อการพัฒนาศักยภาพพุทธบริษัท

4.1 การยกระดับบทบาทสตรีในพระพุทธศาสนาไทย

โครงการเป็นการเปิดพื้นที่ให้สตรีบวชตามประเพณีไทยอย่างมีเกียรติ และสามารถฝึกศีลได้ถึงระดับภิกษุณี ส่งผลให้

• สตรีเข้าถึงการศึกษาและการปฏิบัติธรรมเชิงลึก

• สร้างต้นแบบธรรมทูตสตรีที่มีศรัทธาและความรู้

• ส่งเสริมความเท่าเทียมทางศาสนาวัฒนธรรมในสังคม

4.2 การพัฒนาศักยภาพด้านจิตวิญญาณและการเป็นผู้นำชุมชน

การฝึกสติปัฏฐานและไตรสิกขาทำให้ผู้เข้ารับการอบรมมี

• ความมั่นคงทางจิตใจ

• ความสามารถในการเป็นผู้นำกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาในชุมชน

• ศักยภาพในการเผยแผ่ธรรมะในรูปแบบคฤหัสถ์

4.3 การสร้างเครือข่ายพุทธบริษัทระดับนานาชาติ

การเข้าร่วมของพระสงฆ์จากภูฏานและพระธรรมทูตไทยในต่างประเทศ ทำให้โครงการมีลักษณะ

• เครือข่ายพหุวัฒนธรรม

• ช่องทางเผยแผ่ธรรมะนอกประเทศ

• ความร่วมมือระหว่างวัดไทยในยุโรปและสถาบันการศึกษาของไทย

4.4 การเสริมสร้างสาราณียธรรมและสันติวิธีในสังคมไทย

กิจกรรมตลอดโครงการ เช่น การปลงผม การขอขมา การบรรยายธรรม และการปฏิบัติภาวนา เสริมสร้าง

• ความสามัคคีในพุทธบริษัท

• ความเคารพซึ่งกันและกัน

• การอยู่ร่วมกันอย่างสันติในชุมชน

---

5. บทสรุปและข้อเสนอแนะ

บทสรุป

โครงการ “ปชาบดีโคตมี วิถีธรรมทูตคฤหัสถ์” เป็นตัวอย่างที่โดดเด่นของการส่งเสริมศักยภาพพุทธบริษัทสตรี โดยใช้หลักพุทธธรรมร่วมกับภูมิปัญญาไทยอย่างสมดุล สามารถสร้างผลลัพธ์เชิงจิตวิญญาณ การศึกษา และสังคม ทำให้พุทธบริษัทมีความเข้มแข็งยิ่งขึ้นทั้งในประเทศและระดับนานาชาติ ถือเป็นนวัตกรรมทางศาสนศึกษาและงานธรรมทูตคฤหัสถ์ในศตวรรษที่ 21

ข้อเสนอแนะ

1. ขยายผลโครงการ สู่ระดับภูมิภาคเพื่อให้สตรีในชุมชนต่าง ๆ เข้าถึงโอกาสในการบวชและฝึกปฏิบัติ

2. จัดทำหลักสูตรธรรมทูตคฤหัสถ์สตรี ระดับประกาศนียบัตรร่วมกับ มจร เพื่อพัฒนาองค์ความรู้ระยะยาว

3. สร้างเครือข่ายธรรมทูตสตรีนานาชาติ ระหว่างวัดไทยในยุโรป เอเชีย และอาเซียน

4. พัฒนาพิธีกรรมและการอบรมให้สอดคล้องสังคมยุคใหม่ เช่น เพิ่มทักษะสันติวิธี พุทธจิตวิทยา และการสื่อสารทางสังคมออนไลน์อย่างถูกต้องตามหลักธรรม

5. สนับสนุนงานวิจัยเชิงวิชาการ เพื่อทำความเข้าใจผลกระทบต่อพุทธบริษัทและการพัฒนาสตรีในพระพุทธศาสนา