[ท่อนฮุค]
สมาสรวมคำ ให้ความหมายเดียวกัน
ตัดวิภัตติออก แล้วพาจับใจกัน
คำหน้าอธิบาย คำหลังเป็นสำคัญ
บาลีงามนั้น อยู่ที่รู้สัมพันธ์
[ท่อนที่ 1: รู้จักสมาส]
สมาสคือการรวมคำ ความหมายไม่หล่นหาย
ตัดปัจจัยวิภัตติ ให้เหลือแก่นความหมาย
คำแรกนำบทหน้า คำหลังเป็นหัวใจ
อ่านช้าๆ ให้คล่องปาก ความรู้จะโลดไกล
[ท่อนที่ 2: ชนิดของสมาส (ยกตัวอย่างจำง่าย)]
ตัพปุริสา เมื่อคำหน้า ขยายคำหลัง
ปุริสสโส ภิกฺขุสส โยคะของความหวัง
กัมมธารยะ เหมือนชื่อ-นามตรงกัน
สีลวนฺตภิกฺขุ ผู้ทรงศีลเด่นนั้น
พหุพฺริหิ ชี้นอกคำ รวมแล้วไปขยายอื่น
มัตถเกสิ ผมหัวงาม ไม่ใช่หัวของผืน
อัพยยีภาวะ คำหน้าเป็นนิบาต
สุ-ทุ-อุ อนิจจา ชี้คุณ-โทษกระจ่างฉาด
ทฺวกฺย สมาสคู่ สองคำมาประกบ
มหา–จุล–ผูกกัน ความหมายร่วมประสบบท
[ท่อนฮุค:]
สมาสรวมคำ ให้ความหมายเดียวกัน
ตัดวิภัตติออก แล้วพาจับใจกัน
คำหน้าอธิบาย คำหลังเป็นสำคัญ
บาลีงามนั้น อยู่ที่รู้สัมพันธ์
[ท่อนที่ 3: เคล็ดจำการอ่าน]
อ่านจากท้ายไปหน้า ให้รู้หัวเรื่องก่อน
หาธาตุใจกลางคำ แล้วค่อยไล่คำซ้อน
แยกสมาสกับตัทธิตะ อย่าสับสนทาง
ตัทธิตะมีปัจจัย สมาสรวมใจความ
[ท่อนที่ 4: ตัวอย่างเพลินหู]
พุทฺธสาสนํ คำสอนแห่งพระพุทธ
อาตมาภาวะ ตัวตนเพียงสมมุติ
สามคฺคีปริภาโว พลังแห่งความพร้อม
ธรรมจักรหมุนต่อ เมื่อเข้าใจน้อมยอม
[สะพานจำ (บริดจ์):]
เมื่อคำหน้าชี้บอกเวลา สถานที่ หรือการกระทำ
ตัพปุริสาชัดนำ แจกหน้าที่ไม่คล้ำ
เมื่อสองคำเท่ากัน คล้องจองร่วมกันไป
ทฺวกฺยรวมใจไว้ ให้ความหมายกว้างไกล
[ท่อนฮุคปิดท้าย:]
สมาสรวมคำ แต่ใจอย่ารวมผิด
รู้หน้าที่คำก่อน ความหมายจะสนิท
บาลีไม่ไกล หากฝึกไปวันละนิด
แยก-รวมให้ถูกจริต ปัญญาย่อมสถิตใจ
เชิงอธิบายสั้น:
- สมาส: การรวมคำในบาลี โดยตัดวิภัตติ (เครื่องหมายการก์/พจน์/วาจก) แล้วให้คำหน้าไปขยายคำหลัง
- ชนิดที่กล่าว: ตัพปุริสา, กัมมธารยะ, พหุพฺริหิ, อัพยยีภาวะ, ทฺวกฺย
- หลักปฏิบัติ: อ่านจากท้ายไปหน้า ระวังไม่สับสนกับตัทธิตะ (คำที่เติมปัจจัย)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น