อาขยาต กริยานำ ความหมายขับเคลื่อนบท
ธาตุ-ปัจจัย-วิภัตติ รวมกำหนด
กาล-วิธี-บุรุษ ชัดเป็นจรด
ผันให้ตรงใจ ความหมายไม่พร่าพล่า
ธาตุเป็นรากเสียง เช่น กมฺ (ไป), ภู (มี/เป็น)
อาเดสแปลงเสียง ตามกฎให้พอเหมาะเห็น
ต่อปัจจัย ธาตุ + a/ā/i/u แล้วเด่น
ปิดด้วยวิภัตติ บุรุษ-พจน์ครบเป็น
[ท่อน B1 กาลและวิธีโดยย่อ]
ปัจจุบันกาล วตฺตมาน ใช้กำลังกระทำ
อดีตกาล อตีต ใช้สิ่งผ่านไปแล้วจำ
อนาคตกาล อนาคต สิ่งจะทำ
วิธี สมบูรณ์ กฤษฺยาการ ณ บัดนั้นดำ
อาเจกฺข (อาจ/ควร), อาณาติ (จง/อย่า) เติมน้ำหนักคำ
[ท่อนฮุก]
อาขยาต กริยานำ ความหมายขับเคลื่อนบท
ธาตุ-ปัจจัย-วิภัตติ รวมกำหนด
กาล-วิธี-บุรุษ ชัดเป็นจรด
ผันให้ตรงใจ ความหมายไม่พร่าพล่า
[ท่อน A2 บุรุษและพจน์]
เอกพจน์-พหุพจน์ ให้จำแน่
ปุริสที่ 1 ฉัน/พวกเรา แท้
ที่ 2 ท่าน/พวกท่าน แล้
ที่ 3 เขา/พวกเขา แสดงแท้
วิภัตติลงท้าย แปรรูปให้ตรงแก่
[ท่อน B2 ตัวอย่างจาก กมฺ (to go)]
ปัจจุบันกาล
คจฺฉามิ ฉันไป, คจฺฉสิ ท่านไป, คจฺฉติ เขาไป
คจฺฉาม เสียงเราไป, คจฺฉถ พวกท่านไป, คจฺฉนฺติ พวกเขาไป
อาณาติ
คจฺฉ จงไป, มา อาคจฺฉ อย่ามา, มา คโร อย่าทำ ใจ
อนาคต
คามิสฺสามิ ฉันจะไป, คามิสฺสิ ท่านจะไป, คามิสฺสติ เขาจะไป
[ท่อนสะพาน ธาตุภู (to be)]
โหมิ ฉันเป็น, โสสิ ท่านเป็น, โหติ เขาเป็น
โหม เราเป็น, โถ พวกท่านเป็น, โหนฺติ พวกเขาเป็น
อิมฺเปราทิฟ์
โหตุ จงเป็น, มา โหสิ อย่าเป็น, อาวชฺช คงเป็นเช่นนี้เห็น
[ท่อน A3 อาออริสต์และปัจจัยอดีต]
อาออริสต์โดยย่อ ใช้ -ิ หรือ -า
อกจฺฉึ ฉันได้ไปแล้วหนา
อโภวึ ฉันได้เป็นมา
เครื่องหมายอดีต อ- อาคตะพา ความที่แล้วมา
[ท่อน B3 กาลพิเศษในพระสูตร]
ลุทฺทกาล ใช้เล่าเรื่องเห็นบ่อย
อุปปทกาล แสดงเกิด-ดับโดย
วตฺตมานนิยต ใช้ความจริงไม่คล้อย
เช่น พุทฺโธ ภควา โหติ ความจริงที่ใจคอย
[ท่อนฮุกสุดท้าย]
อาขยาต ผันชัด จังหวะคำไม่หลุด
ธาตุถูก-กาลตรง-บุรุษชัด-วิธีสุด
ประโยคสว่างใจ เมื่อกริยานำทางงดงามดุจ
อ่านพุทธวจนะไหลลื่น ปัญญาจึงผ่องผุด
[ท่อนปิด]
ท่องธาตุทีละต้น ใช้สติคุมลมหายใจ
ผันวันละไม่มาก แต่ให้แม่นตรงใจ
เมตตาเป็นพื้นเสียง วาจาไม่แข็งไป
เมื่อกริยาถูกทาง ไวยากรณ์ก็พาใจถึงธรรม
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น