ชะตากรรมพรรคพุทธไทย เพียงมโนธรรมสำนึก สนามการเลือกตั้ง 2569

เปิดสังเวียนเลือกตั้ง 2569 : วิเคราะห์ชะตา “พรรคพุทธ” จากอุดมการณ์สู่ความจริงในสนามการเมือง

การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป วันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ถูกจับตามองในฐานะจุดเปลี่ยนสำคัญของการเมืองไทย ท่ามกลางวิกฤตเศรษฐกิจ ความเหลื่อมล้ำ และความเสื่อมศรัทธาต่อการเมืองแบบเดิม การที่มีพรรคการเมืองลงสนามถึง 57 พรรค สะท้อนการแข่งขันทางอุดมการณ์อย่างเข้มข้น หนึ่งในกลุ่มที่น่าสนใจคือ พรรคการเมืองที่ชู “พุทธธรรม” เป็นแกนกลางของนโยบายหาเสียง หรือที่สื่อเรียกกันว่า “พรรคพุทธ”

อย่างไรก็ตาม งานวิเคราะห์เชิงลึกภายใต้กรอบแนวคิดของบทความ “พรรคพุทธ : ทำไมถึงเป็นพรรคเล็ก?” โดย Naga King ชี้ให้เห็นว่า แม้ประเทศไทยจะมีประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ แต่พรรคพุทธกลับยังคงมีสถานะเป็นเพียง “พรรคเล็ก” หรือพรรคเฉพาะกลุ่ม (Niche Party) ที่ไม่สามารถเติบโตเป็นพรรคมหาชนได้ในบริบทการเลือกตั้งปี 2569

พรรคพุทธ 3 แบบ กับชะตาที่ต่างกัน

การจำแนกพรรคพุทธในการเลือกตั้งครั้งนี้ สามารถแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ได้แก่

1. พรรคพุทธอุดมการณ์ เช่น พรรคแผ่นดินธรรม (หมายเลข 41) ที่ผลักดันแนวคิดธรรมาธิปไตยและการปฏิรูปสังคมด้วยศีลธรรม

2. พรรคพุทธสืบทอด เช่น พรรคพลังธรรมใหม่ (หมายเลข 38) ที่พยายามฟื้นภาพการเมืองสีขาวจากยุคอดีต

3. พรรคพุทธประชานิยม เช่น พรรคกล้าธรรม (หมายเลข 42) ซึ่งใช้คำว่า “ธรรม” เป็นภาพลักษณ์ แต่เนื้อแท้คือการเมืองเชิงปฏิบัติแบบดั้งเดิม

การแตกตัวของพรรคสายพุทธหลายพรรค กลับยิ่งทำให้คะแนนเสียงถูกตัดทอน แทนที่จะรวมพลังกันให้ถึงเกณฑ์ทางคณิตศาสตร์ของระบบเลือกตั้ง

กติกาเลือกตั้ง : กำแพงสูงของพรรคเล็ก

ปัจจัยเชิงโครงสร้างที่สำคัญคือ ระบบเลือกตั้งแบบบัตร 2 ใบ และสูตรคำนวณ ส.ส.บัญชีรายชื่อแบบ “หาร 100” ซึ่งทำให้ต้องใช้คะแนนกว่า 350,000 คะแนน ต่อ ส.ส. 1 คน ส่งผลให้พรรคที่มีฐานเสียงหลักหมื่นหรือหลักแสนต้น ๆ แทบไม่มีโอกาสเข้าสภา

ขณะเดียวกัน ความเหลื่อมล้ำด้านทรัพยากรทางการเมืองยิ่งซ้ำเติมพรรคพุทธ ข้อมูลเงินบริจาคพรรคการเมืองสะท้อนช่องว่างมหาศาลระหว่างพรรคใหญ่ที่มีทุนหลายสิบล้านบาท กับพรรคเล็กที่มียอดบริจาคเพียงหลักพันหรือหลักหมื่นบาทต่อเดือน ทำให้การสื่อสารกับประชาชนแทบไม่เกิดขึ้น

โลกิยะปะทะโลกุตระ : ปมขัดแย้งเชิงความคิด

หัวใจของปัญหาพรรคพุทธ คือความไม่ลงรอยระหว่าง “โลกิยะ” ของการเมืองที่ต้องจัดสรรอำนาจและผลประโยชน์ กับ “โลกุตระ” ของพุทธศาสนาที่เน้นการปล่อยวาง การเมืองไทยจึงมองการนำธรรมะเข้าสู่สนามเลือกตั้งด้วยความระแวง ทั้งจากฝ่ายเสรีนิยมที่เห็นว่าล้าหลัง และฝ่ายอนุรักษ์นิยมที่เกรงว่าจะทำให้ศาสนามัวหมอง

ยิ่งไปกว่านั้น ผลสำรวจความคิดเห็นชี้ชัดว่า ประชาชนให้ความสำคัญกับปัญหาเศรษฐกิจปากท้องเป็นอันดับหนึ่ง นโยบายเชิงศีลธรรมที่เป็นนามธรรมของพรรคพุทธ จึงกลายเป็น “สินค้าฟุ่มเฟือย” ในภาวะเศรษฐกิจฝืดเคือง

บทเรียนจากศรีลังกา : พรรคพุทธไทยที่ “ไม่มีพระ”

การเปรียบเทียบกับประเทศศรีลังกา ซึ่งเปิดทางให้พระสงฆ์ลงสมัครรับเลือกตั้งได้ ชี้ให้เห็นความแตกต่างเชิงโครงสร้างอย่างชัดเจน รัฐธรรมนูญไทยตัดสิทธิทางการเมืองของพระสงฆ์กว่า 300,000 รูป ทำให้พรรคพุทธไทยกลายเป็น “พรรคพุทธที่ไม่มีพระ” ขาดทั้งแกนนำและเครือข่ายศรัทธาที่ทรงพลัง

ขณะเดียวกัน กรณีศรีลังกายังสะท้อนด้านมืดของพุทธการเมือง ที่อาจนำไปสู่ความขัดแย้งทางชาติพันธุ์และศาสนา ซึ่งอาจเป็นเหตุผลหนึ่งที่รัฐไทยเลือก “จำกัดบทบาท” พรรคพุทธไว้ในระดับพรรคเล็ก

บทสรุป : พรรคพุทธกับกับดักสามชั้น

งานวิเคราะห์สรุปว่า พรรคพุทธไทยติดอยู่ใน “กับดักสามชั้น” ได้แก่

• กับดักโครงสร้าง จากกติกาเลือกตั้งและรัฐธรรมนูญ

• กับดักวัฒนธรรม จากการแยกโลกิยะ-โลกุตระในความคิดสังคม

• กับดักยุทธศาสตร์ จากนโยบายที่ไม่ตอบโจทย์ปากท้อง

ในการเลือกตั้ง 2569 มีแนวโน้มสูงที่พรรคพุทธแท้จะไม่ได้รับที่นั่ง หรือได้เพียงชายขอบของสภา ขณะที่พุทธธรรมจะถูกพรรคใหญ่หยิบไปใช้เป็นส่วนผสมของนโยบายแบบจับต้องได้มากกว่า

ท้ายที่สุด บทเรียนสำคัญคือ “ศรัทธาอาจขับเคลื่อนจิตใจผู้คนได้ แต่ไม่อาจขับเคลื่อนคะแนนเสียง หากไม่ผสานกับกลไกการเมืองและนโยบายที่ตอบโจทย์ชีวิตจริง” พรรคพุทธจึงอาจยังคงทำหน้าที่เป็น “มโนธรรมสำนึก” ของการเมืองไทย มากกว่าจะเป็นผู้กุมอำนาจรัฐในอนาคตอันใกล้

วิเคราะห์สภาพพรรคนักการเมืองไทยที่ชูหลักพุทธธรรมเป็นนโยบายหาเสียงเลือกตั้งปี 2569: จากทฤษฎี "พรรคพุทธ" สู่ความเป็นจริงในสนามเลือกตั้ง

บทนำ: ภูมิทัศน์การเมืองไทย 2569 และพลวัตของ "พรรคพุทธ"

การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2569 ที่กำหนดขึ้นในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 นับเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญทางประวัติศาสตร์การเมืองไทย ¹ ภายใต้บริบทของความท้าทายทางเศรษฐกิจ ความเหลื่อมล้ำทางสังคม และวิกฤตศรัทธาต่อระบบการเมืองแบบดั้งเดิม การเลือกตั้งครั้งนี้มีพรรคการเมืองลงทะเบียนเข้าแข่งขันถึง 57 พรรค ¹ ซึ่งสะท้อนถึงความหลากหลายทางอุดมการณ์ ตั้งแต่เสรีนิยมก้าวหน้า อนุรักษ์นิยมใหม่ ไปจนถึงพรรคที่มีฐานรากมาจากความเชื่อทางศาสนา หรือที่เรียกกันในทางรัฐศาสตร์และสื่อมวลชนว่า "พรรคพุทธ" (Buddhist Parties)

รายงานฉบับนี้มุ่งวิเคราะห์สถานะ ยุทธศาสตร์ และความท้าทายของพรรคการเมืองที่ชูหลัก "พุทธธรรม" เป็นแกนกลางในการหาเสียงสำหรับการเลือกตั้งปี 2569 โดยใช้กรอบแนวคิดจากบทความของ Naga King เรื่อง "พรรคพุทธ : ทำไมถึงเป็นพรรคเล็ก?" เป็นเลนส์หลักในการตรวจสอบปรากฏการณ์ดังกล่าว สมมติฐานหลักของการวิเคราะห์คือ แม้ประเทศไทยจะมีประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ แต่โครงสร้างทางการเมือง ระบบการเลือกตั้ง และพลวัตทางสังคม-เศรษฐกิจ กลับกลายเป็นปัจจัยเชิงโครงสร้างที่กดทับให้พรรคการเมืองแนวพุทธนิยม (Buddhist-based parties) ยังคงสถานะเป็นเพียง "พรรคเล็ก" หรือพรรคทางเลือก (Niche Party) ที่ไม่สามารถขยายฐานเสียงไปสู่ระดับมหาชน (Mass Party) ได้

ในบริบทปี 2569 การเมืองไทยมิได้เป็นเพียงการต่อสู้ระหว่างขั้วอำนาจเก่าและใหม่ แต่ยังเป็นสมรภูมิทางความคิดที่ "ทุนนิยม" ปะทะกับ "ศีลธรรมนิยม" อย่างรุนแรง พรรคการเมืองที่ประกาศตัวเป็นพรรคพุทธ เช่น พรรคแผ่นดินธรรม (หมายเลข 41), พรรคพลังธรรมใหม่ (หมายเลข 38), พรรคไทยธรรม (หมายเลข 40), และพรรคกล้าธรรม (หมายเลข 42) ² ต่างพยายามนำเสนอทางออกให้กับวิกฤตของชาติด้วยชุดคำอธิบายที่แตกต่างกัน ตั้งแต่การชูธรรมาธิปไตยบริสุทธิ์ ไปจนถึงการใช้ "ธรรมะ" เป็นเพียงเปลือกหุ้มวาทกรรมประชานิยม การวิเคราะห์เจาะลึกในรายงานฉบับนี้จะครอบคลุมถึงระบบนิเวศการเลือกตั้ง, ข้อจำกัดทางกฎหมายที่แตกต่างจากกรณีศึกษาในต่างประเทศ, และความขัดแย้งภายในระหว่างอุดมการณ์โลกุตระกับความจำเป็นทางโลกิยะ เพื่อตอบคำถามสำคัญว่า เหตุใดพรรคพุทธในไทยจึงยังคงเป็น "บอนไซทางการเมือง" ที่ไม่อาจเติบโตเป็นต้นไม้ใหญ่ได้

1.1 นิยามและขอบเขตของ "พรรคพุทธ" ในบริบทการเมืองไทย

ก่อนที่จะเข้าสู่การวิเคราะห์เชิงลึก จำเป็นต้องนิยามคำว่า "พรรคพุทธ" ในบริบทของการเลือกตั้ง 2569 ให้ชัดเจน จากข้อมูลรายชื่อพรรคการเมืองที่ลงสมัครรับเลือกตั้ง ² เราสามารถจำแนกพรรคที่มีองค์ประกอบของพุทธศาสนาได้เป็น 3 กลุ่มหลัก:

1. พรรคพุทธอุดมการณ์ (Ideological Buddhist Parties): คือพรรคที่มีเป้าหมายหลักในการผลักดันหลักธรรมคำสอนของพระพุทธศาสนาให้เป็นนโยบายรัฐ หรือต้องการสถาปนารัฐพุทธ (Buddhist State) อย่างชัดเจน ตัวอย่างที่เด่นชัดที่สุดคือ พรรคแผ่นดินธรรม (หมายเลข 41) ซึ่งมีความเชื่อมโยงกับกลุ่มนักวิชาการศาสนาและเครือข่ายชาวพุทธที่ต้องการเห็นการปฏิรูปสังคมผ่านศีลธรรม ³

2. พรรคพุทธสืบทอด (Legacy Buddhist Parties): คือพรรคที่สืบทอดอุดมการณ์หรือฐานเสียงมาจากขบวนการเมืองพุทธในอดีต เช่น พรรคพลังธรรม ของ พล.ต.จำลอง ศรีเมือง ซึ่งปัจจุบันกลายสภาพมาเป็น พรรคพลังธรรมใหม่ (หมายเลข 38) แม้จะพยายามรักษาภาพลักษณ์ความซื่อสัตย์สุจริตและ "การเมืองสีขาว" แต่บริบทและตัวละครได้เปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา ⁵

3. พรรคพุทธประชานิยม (Populist Buddhist Parties): คือพรรคที่ใช้ชื่อหรือสัญลักษณ์ที่สื่อถึงพุทธศาสนาหรือธรรมะ เพื่อสร้างความชอบธรรม (Legitimacy) หรือดึงดูดคะแนนเสียงจากฐานอนุรักษ์นิยม แต่เนื้อหาของนโยบายกลับเป็นประชานิยมแบบดั้งเดิม ตัวอย่างที่น่าสนใจในปี 2569 คือ พรรคกล้าธรรม (หมายเลข 42) ซึ่งแม้ชื่อจะดูเหมือนพรรคธรรมะ แต่แกนนำหลักคือ ร.อ.ธรรมนัส พรหมเผ่า และ ศ.ดร.นฤมล ภิญโญสินวัฒน์ ที่เน้นนโยบายแก้หนี้และจัดสรรที่ดิน ⁷

การจำแนกประเภทนี้มีความสำคัญต่อการวิเคราะห์ เพราะ "ความเล็ก" ของพรรคเหล่านี้อาจเกิดจากสาเหตุที่แตกต่างกัน พรรคพุทธอุดมการณ์อาจเล็กเพราะนโยบาย "ขายยาก" ในตลาดแมส ส่วนพรรคพุทธประชานิยมอาจเล็กเพราะเป็นเพียง "สาขา" ของกลุ่มอำนาจที่ใหญ่กว่า

1.2 สมมติฐานของ Naga King: ทำไมถึงเป็นพรรคเล็ก?

บทความเรื่อง "พรรคพุทธ : ทำไมถึงเป็นพรรคเล็ก?" ของ Naga King ทำหน้าที่เป็นโครงกระดูกหลักของรายงานฉบับนี้ แม้เนื้อหาฉบับเต็มจะไม่ได้ถูกยกมาทั้งหมด แต่แก่นความคิดสำคัญที่สามารถอนุมานและนำมาทดสอบกับข้อมูลปี 2569 ได้แก่:

• ความไม่ลงรอยกันระหว่างโลกิยะและโลกุตระ: การเมืองเป็นเรื่องของการจัดสรรผลประโยชน์และอำนาจ (โลกิยะ) ในขณะที่พุทธศาสนาเถรวาทเน้นการปล่อยวางและการหลุดพ้น (โลกุตระ) การนำสองสิ่งนี้มารวมกันจึงเกิดความขัดแย้งในตัวเอง ⁹

• โครงสร้างกฎหมายที่กีดกัน: รัฐธรรมนูญไทยกีดกันบุคลากรทางศาสนา (พระสงฆ์) ออกจากการเมืองอย่างสิ้นเชิง ทำให้พรรคพุทธขาดหัวคะแนนที่มีศักยภาพสูงสุด ¹¹

• ตลาดการเมืองที่ไม่ตอบรับ: ผู้มีสิทธิเลือกตั้งไทยอาจนับถือพุทธในทางวัฒนธรรม แต่ในการตัดสินใจเลือกตั้ง พวกเขาใช้ตรรกะทางเศรษฐกิจ (Economic Voting) มากกว่าตรรกะทางศีลธรรม (Moral Voting)

ส่วนที่ 2: ระบบนิเวศการเลือกตั้ง 2569 กับกับดักเชิงโครงสร้าง

ปัจจัยแรกที่ต้องพิจารณาในการวิเคราะห์ความตกต่ำหรือภาวะชะงักงันของพรรคพุทธ คือ "กติกาการแข่งขัน" การเลือกตั้ง 2569 ดำเนินการภายใต้รัฐธรรมนูญและกฎหมายลูกที่มีลักษณะเฉพาะ ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อพรรคขนาดเล็ก

2.1 คณิตศาสตร์การเมือง: ระบบบัตร 2 ใบ และสูตรหาร 100

การเลือกตั้ง 2569 ใช้ระบบบัตรเลือกตั้ง 2 ใบ (แบ่งเขต 400 คน และบัญชีรายชื่อ 100 คน) โดยใช้สูตรคำนวณสัดส่วนบัญชีรายชื่อแบบ "หาร 100" ¹²

ตารางที่ 1: เปรียบเทียบผลกระทบของสูตรคำนวณต่อพรรคขนาดเล็ก

ระบบการคำนวณ	หลักการ	ผลกระทบต่อพรรคพุทธ/พรรคเล็ก
หาร 500 (ระบบ MMP เดิม)	นำคะแนนรวมหารด้วย 500 เพื่อหา "พึงมี"	เอื้อให้พรรคเล็กที่มีคะแนนสะสมหลักหมื่นถึงแสนต้นๆ มีโอกาสได้ ส.ส. ปัดเศษ (เช่น พรรคพลังธรรมใหม่ ในปี 2562)
หาร 100 (ระบบคู่ขนาน 2569)	นำคะแนนบัญชีรายชื่อหารด้วย 100	ค่าเฉลี่ยต่อ ส.ส. 1 คน จะสูงถึง 350,000 - 380,000 คะแนน 13 ทำให้พรรคที่ไม่มีฐานเสียงระดับแมส เข้าสภาได้ยากมาก

จากตารางที่ 1 จะเห็นได้ว่า ระบบหาร 100 คือ "กำแพงสูง" ที่พรรคแผ่นดินธรรมหรือพรรคไทยธรรมต้องปีนข้าม ในการเลือกตั้งครั้งก่อนหน้า พรรคเหล่านี้อาจได้คะแนนเสียงทั่วประเทศรวมกันเพียง 30,000 - 50,000 คะแนน ซึ่งไม่เพียงพอที่จะได้ ส.ส. บัญชีรายชื่อแม้แต่คนเดียวในปี 2569 ¹³ นี่คือปัจจัยเชิงกลไกที่อธิบายว่าทำไมพรรคเหล่านี้ถึงยังคง "เล็ก" และอาจถึงขั้น "สูญพันธุ์" ในสภา

2.2 วิกฤตทรัพยากร: เงินบริจาคและความเหลื่อมล้ำ

การเมืองไทยต้องใช้ทุนมหาศาลในการรณรงค์หาเสียง โดยเฉพาะในยุคที่ต้องทำสงครามโซเชียลมีเดียและการลงพื้นที่ ข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เกี่ยวกับเงินบริจาคพรรคการเมืองประจำปี 2568 เผยให้เห็นช่องว่างมหาศาลระหว่างพรรคใหญ่และพรรคเล็ก

ข้อมูลเชิงประจักษ์:

• พรรคใหญ่: พรรคประชาชน, พรรคเพื่อไทย, พรรคภูมิใจไทย ได้รับเงินบริจาคในระดับหลายสิบล้านบาทต่อเดือน และมีเครือข่ายระดมทุนที่เข้มแข็ง ¹⁴

• พรรคพุทธ/พรรคเล็ก: ข้อมูลระบุว่าพรรคแผ่นดินธรรม หรือพรรคพลังธรรมใหม่ มียอดบริจาคในระดับหลักพันถึงหลักหมื่นบาทต่อเดือน ตัวอย่างเช่นการบริจาคให้พรรคเล็กแห่งหนึ่ง 30,000 บาท หรือยอดรวมประจำเดือนของบางพรรคอยู่ที่หลักหมื่นบาทเท่านั้น ¹⁵

ความขาดแคลนทุนรอนนี้ส่งผลให้พรรคพุทธไม่สามารถซื้อเวลาสื่อ (Airtime) ไม่สามารถจ้างทีมยิงแอดโฆษณาที่มีประสิทธิภาพ และไม่สามารถจัดเวทีปราศรัยใหญ่ได้ ทำให้การรับรู้ (Awareness) ของประชาชนต่อพรรคเหล่านี้ต่ำมาก เมื่อประชาชนไม่รู้จัก ก็ย่อมไม่เลือก นี่คือวงจรอุบาทว์ที่ทำให้พรรคพุทธยังคงเป็นพรรคเล็ก

2.3 ยุทธศาสตร์ "แยกกันเดิน ร่วมกันตาย"

ในการเลือกตั้ง 2569 มีพรรคที่มีแนวทางพุทธธรรมลงสมัครแยกกันหลายพรรค เช่น พรรคแผ่นดินธรรม (41), พรรคพลังธรรมใหม่ (38), พรรคไทยธรรม (40), พรรคไทยพิทักษ์ธรรม (53) ² การแตกตัวนี้ทำให้คะแนนเสียงของกลุ่ม "Voter สายบุญ" หรืออนุรักษ์นิยมพุทธ ถูกตัดทอน (Dilute) ลงไปอีก แทนที่จะรวมตัวกันเป็นพรรคเดียวเพื่อระดมคะแนนให้ถึงเกณฑ์ 350,000 คะแนน พรรคเหล่านี้กลับต่างคนต่างอยู่ ซึ่งส่วนหนึ่งเกิดจาก "อัตตา" ของแกนนำและรายละเอียดของแนวทางปฏิบัติที่แตกต่างกัน (เช่น สายสันติอโศก สายวัดพระธรรมกาย หรือสายพุทธทาส) ความแตกแยกในหมู่ชาวพุทธเองจึงเป็นอีกสาเหตุที่ทำให้พลังทางการเมืองไม่เกิดขึ้นจริง

ส่วนที่ 3: วิเคราะห์เจาะลึกพรรคการเมืองพุทธ 2569

เพื่อให้เห็นภาพที่เป็นรูปธรรม รายงานฉบับนี้จะเจาะลึกไปที่พรรคการเมืองสำคัญที่เป็นตัวแทนของปรากฏการณ์นี้

3.1 พรรคแผ่นดินธรรม (The Moral Purist)

พรรคแผ่นดินธรรม (หมายเลข 41) ภายใต้การนำทางความคิดของ ศาสตราจารย์พิเศษ ร.ท. ดร.บรรจบ บรรณรุจิ ราชบัณฑิตสาขาศาสนศาสตร์ ¹⁶ ถือเป็น "Ideal Type" ของพรรคพุทธในไทย

• อุดมการณ์: พรรคยึดมั่นในหลัก "ธรรมาธิปไตย" โดยเชื่อว่าปัญหาของชาติเกิดจากความเสื่อมโทรมทางศีลธรรมของนักการเมืองและประชาชน นโยบายจึงมุ่งเน้นการปฏิรูปจิตสำนึก การบรรจุหลักสูตรศีลธรรมในโรงเรียน และการผลักดันให้พุทธศาสนาเป็นศาสนาประจำชาติ ¹⁷

• จุดแข็ง: มีภาพลักษณ์ที่สะอาดบริสุทธิ์ แกนนำมีความรู้ทางธรรมแตกฉาน (เปรียญธรรม 9 ประโยค) เป็นที่ยอมรับในวงวิชาการศาสนา

• จุดอ่อน: "ความบริสุทธิ์" กลายเป็นจุดอ่อนในสนามการเมืองจริง ภาษาที่ใช้สื่อสารมีความเป็นวิชาการและนามธรรมสูง (High Context) ยากที่ชาวบ้านทั่วไปจะเข้าถึง นอกจากนี้ ดร.บรรจบ แม้จะเป็นปราชญ์ แต่ขาดบารมีทางการเมืองแบบ "บ้านใหญ่" หรือเครือข่ายอุปถัมภ์ ทำให้ไม่สามารถเปลี่ยน "ศรัทธา" เป็น "คะแนนเสียง" ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

3.2 พรรคพลังธรรมใหม่ (The Nostalgic Warrior)

พรรคพลังธรรมใหม่ (หมายเลข 38) พยายามรื้อฟื้นความยิ่งใหญ่ของพรรคพลังธรรมในยุค "มหาจำลอง"

• ยุทธศาสตร์: พยายามวางตำแหน่งเป็นพรรค "ตัวแปร" หรือ Kingmaker ที่ซื่อสัตย์ ชูจุดยืนต่อต้านการทุจริตและการปกป้องสถาบันฯ ⁵

• สถานะปี 2569: พรรคพลังธรรมใหม่ประสบปัญหา "วิกฤตอัตลักษณ์" (Identity Crisis) เพราะจุดขายเรื่องการปราบโกงถูกพรรคก้าวไกล (ปัจจุบันคือพรรคประชาชน) ยึดครองพื้นที่ไปอย่างสิ้นเชิงด้วยวิธีการที่ทันสมัยและดุดันกว่า ในขณะที่ฐานเสียงอนุรักษ์นิยมเดิมก็หันไปเลือกพรรครวมไทยสร้างชาติหรือพลังประชารัฐที่ดูจะมีโอกาสชนะมากกว่า ทำให้พรรคพลังธรรมใหม่กลายเป็นพรรคตกสำรวจ

3.3 พรรคกล้าธรรม (The Pragmatic "Dharma")

พรรคกล้าธรรม (หมายเลข 42) เป็นกรณีศึกษาที่น่าสนใจที่สุดในแง่ของ "การเมืองเรื่องชื่อ" (Politics of Naming) พรรคนี้มีแกนนำคือ ร.อ.ธรรมนัส พรหมเผ่า และ ศ.ดร.นฤมล ภิญโญสินวัฒน์ ⁷

• ความย้อนแย้ง: ชื่อพรรคมีคำว่า "ธรรม" ซึ่งอาจทำให้เข้าใจว่าเป็นพรรคสายบุญ แต่เนื้อแท้คือกลุ่มการเมืองที่แยกตัวมาจากพรรคพลังประชารัฐ ซึ่งใช้วิธีการทางการเมืองแบบดั้งเดิม (Traditional Patronage) คือการดูแลพื้นที่ แก้ปัญหาหนี้สิน และแจกที่ดิน ส.ป.ก. ⁸

• การวิเคราะห์: พรรคกล้าธรรมไม่ได้เป็น "พรรคพุทธ" ตามนิยามของ Naga King หรือ ดร.บรรจบ แต่เป็นการใช้คำว่า "ธรรม" เพื่อสร้างภาพลักษณ์ใหม่ (Rebranding) ให้ดูนุ่มนวลขึ้น และลดทอนภาพลักษณ์ "สีเทา" ในอดีต ความสำเร็จหรือความล้มเหลวของพรรคนี้จึงไม่ได้วัดที่นโยบายศาสนา แต่วัดที่ความสามารถในการบริหารจัดการหัวคะแนนและทรัพยากร ซึ่งมีแนวโน้มที่จะประสบความสำเร็จมากกว่าพรรคพุทธแท้ๆ เพราะ "เข้าใจโลกิยะ" อย่างลึกซึ้ง

ส่วนที่ 4: การเมือง "โลกิยะ" ปะทะ "โลกุตระ" และพลวัตของสังคมไทย

หนึ่งในแกนหลักของบทวิเคราะห์ Naga King คือความขัดแย้งเชิงปรัชญาระหว่างเป้าหมายทางศาสนากับเป้าหมายทางการเมือง ซึ่งในการเลือกตั้ง 2569 ความขัดแย้งนี้ยิ่งปรากฏชัดเจนขึ้น

4.1 ความต้องการของตลาด: ปากท้องต้องมาก่อนธรรมะ

ข้อมูลจากโพลสำรวจความคิดเห็นและทิศทางนโยบายปี 2569 ชี้ชัดว่า ประชาชนให้ความสำคัญกับ "เศรษฐกิจปากท้อง" เป็นอันดับหนึ่ง ¹⁹ นโยบาย "เงินดิจิทัล", "การล้างหนี้", "ค่ารถไฟฟ้า 20 บาท", หรือ "สวัสดิการเด็กเล็ก" ²¹ คือสิ่งที่จับต้องได้ (Tangible) และตอบสนองความต้องการขั้นพื้นฐาน

ในทางตรงกันข้าม นโยบายของพรรคพุทธมักเป็นเรื่อง "ศีลธรรม", "ความดี", "ความสงบ" ซึ่งเป็นสินค้าทางนามธรรม (Intangible Goods) ในช่วงเวลาที่เศรษฐกิจตกต่ำ (Economic Downturn) ทฤษฎีลำดับขั้นความต้องการของ Maslow อธิบายได้ว่า ผู้คนจะแสวงหาความมั่นคงทางกายภาพก่อนความสมบูรณ์ทางจิตวิญญาณ ดังนั้น นโยบายของพรรคพุทธจึงกลายเป็น "สินค้าฟุ่มเฟือย" ทางการเมืองที่คนจะเลือกบริโภคก็ต่อเมื่อท้องอิ่มแล้วเท่านั้น

4.2 ภูมิทัศน์ทางปัญญา: Lokiya vs Lokuttara

ในบทความวิชาการที่ศึกษาเรื่องพุทธศาสนากับการเมืองไทย ⁹ ได้มีการถกเถียงเรื่องแนวคิด "โลกิยะ" (Worldly) และ "โลกุตระ" (Transcendental)

• โลกิยะ: คือปริมณฑลของปุถุชน การแก่งแย่ง การใช้อำนาจ ซึ่งเป็นธรรมชาติของการเมือง

• โลกุตระ: คือปริมณฑลของอริยชน การปล่อยวาง การอยู่เหนือสมมติ

สังคมไทยถูกหล่อหลอมให้เชื่อว่า "การเมืองเป็นเรื่องสกปรก" (Dirty Business) และ "พระสงฆ์ควรอยู่เหนือการเมือง" การที่พรรคการเมืองพยายามนำเอา "ความศักดิ์สิทธิ์" (Sacredness) ของโลกุตระลงมาเกลือกกลั้วในพื้นที่โลกิยะ จึงมักถูกมองด้วยความเคลือบแคลงสงสัย (Skepticism) จากทั้งฝ่ายเสรีนิยมที่มองว่าล้าหลัง และฝ่ายอนุรักษ์นิยมที่มองว่าทำให้ศาสนามัวหมอง ความย้อนแย้งนี้ทำให้พรรคพุทธไม่มี "พื้นที่ยืน" ที่มั่นคง เพราะไม่ว่าจะขยับไปทางไหนก็ผิดหลักการของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเสมอ

ส่วนที่ 5: เปรียบเทียบข้ามรัฐ "ไทย vs ศรีลังกา": บทเรียนจากรัฐพุทธคู่ขนาน

เพื่อตอบคำถามว่า "ทำไมพรรคพุทธไทยถึงเล็ก" ได้อย่างสมบูรณ์ จำเป็นต้องเปรียบเทียบกับ "ศรีลังกา" ซึ่งเป็นประเทศพุทธเถรวาทเหมือนกัน แต่กลับมีพรรคการเมืองพุทธ (Monk-led Parties) ที่ทรงพลังและเคยร่วมรัฐบาลมาแล้ว

5.1 สถานะทางกฎหมาย: กุญแจดอกสำคัญ

ความแตกต่างที่สำคัญที่สุดอยู่ที่บทบัญญัติในรัฐธรรมนูญ:

• ประเทศไทย (2569): รัฐธรรมนูญ มาตรา 96 (1) บัญญัติห้ามภิกษุ สามเณร นักพรต หรือนักบวช "ใช้สิทธิเลือกตั้ง" ¹¹ ซึ่งโดยนัยยะคือห้ามลงสมัครรับเลือกตั้งด้วย (เพราะขาดคุณสมบัติผู้มีสิทธิเลือกตั้ง) กฎหมายนี้ตัดสิทธิทางการเมืองของพระสงฆ์กว่า 300,000 รูปทั่วประเทศ ทำให้พรรคพุทธขาด "แกนนำ" และ "หัวคะแนน" ที่ทรงอิทธิพลที่สุดไปโดยปริยาย พรรคพุทธไทยจึงเป็น "พรรคพุทธที่ไม่มีพระ" (Monk-less Buddhist Party)

• ประเทศศรีลังกา: รัฐธรรมนูญศรีลังกา มาตรา 9 ให้สถานะ "Foremost Place" แก่พุทธศาสนา และที่สำคัญคือ ไม่มีข้อห้ามพระสงฆ์ในการลงสมัครรับเลือกตั้ง ²⁶ ทำให้เกิดพรรค Jathika Hela Urumaya (JHU) ซึ่งมีพระสงฆ์เป็น ส.ส. และรัฐมนตรี พระสงฆ์สามารถใช้ฐานศรัทธาในวัดระดมคะแนนเสียงได้โดยตรง

ตารางที่ 2: เปรียบเทียบโครงสร้างโอกาสทางการเมืองของพรรคพุทธ

ปัจจัย	ประเทศไทย	ประเทศศรีลังกา	ผลลัพธ์ต่อขนาดพรรค
สิทธิเลือกตั้งของพระสงฆ์	ห้าม (Disenfranchised)	ได้ (Enfranchised)	ไทยเสียฐานเสียงหลัก / ศรีลังกามีฐานเสียงแน่นหนา
สิทธิสมัครรับเลือกตั้ง	ห้าม	ได้	ไทยต้องใช้ฆราวาส (บารมีน้อย) / ศรีลังกาใช้พระ (บารมีมาก)
บทบาทศาสนาในรัฐธรรมนูญ	อุปถัมภ์ (Patronage)	สูงสุด (Foremost Place)	ศรีลังกามีความชอบธรรมในการเมืองมากกว่า
ผลลัพธ์ทางการเมือง	พรรคพุทธเป็นพรรคต่ำสิบ	พรรคพุทธเคยได้ 9 ที่นั่ง และร่วมรัฐบาล	พรรคพุทธไทยเล็กเพราะกฎหมายกดทับ

5.2 ดาบสองคมของ "พุทธการเมือง"

กรณีศึกษาศรีลังกายังให้บทเรียนสำคัญที่อาจเป็นเหตุผลว่าทำไมชนชั้นนำไทยถึง "ล็อก" ไม่ให้พรรคพุทธเติบโต นั่นคือ ปัญหาความขัดแย้งรุนแรง พรรค JHU และขบวนการพุทธชาตินิยมในศรีลังกามีบทบาทสูงในการผลักดันนโยบายต่อต้านชนกลุ่มน้อย (ทมิฬ, มุสลิม) จนนำไปสู่ความตึงเครียดทางเชื้อชาติและสงครามกลางเมืองในบางช่วง ²⁹

การที่พรรคพุทธไทยเป็น "พรรคเล็ก" อาจเป็น "ความตั้งใจ" (Intended Consequence) ของรัฐไทยที่ต้องการป้องกันไม่ให้ไฟแห่งความศรัทธามาเผาไหม้โครงสร้างทางการเมือง การแยกศาสนาออกจากการเมือง (Secularization of Politics) แม้จะไม่สมบูรณ์ แต่ก็ช่วยกันชนไม่ให้ความขัดแย้งทางการเมืองกลายเป็นสงครามศาสนา ดังนั้น ความเล็กของพรรคพุทธไทย จึงเป็นทั้ง "ความล้มเหลว" ของตัวพรรคเอง และ "ความสำเร็จ" ของกลไกรัฐในการควบคุมศาสนา

ส่วนที่ 6: บทสรุปและทิศทางอนาคต

การวิเคราะห์สภาพพรรคนักการเมืองไทยที่ชูหลักพุทธธรรมในการเลือกตั้ง 2569 ผ่านเลนส์ "Naga King" และข้อมูลเชิงประจักษ์ นำไปสู่ข้อสรุปที่ว่า สถานะ "พรรคเล็ก" ของพรรคพุทธไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เป็นผลลัพธ์ของ "กับดักสามชั้น" (Triple Trap):

1. กับดักโครงสร้าง (Structural Trap): ระบบเลือกตั้งหาร 100 ที่โหดร้ายต่อพรรคเล็ก และรัฐธรรมนูญที่ตัดสิทธิทางการเมืองของพระสงฆ์ ทำให้พรรคพุทธขาดทั้งแต้มต่อทางคณิตศาสตร์และแต้มต่อทางเครือข่าย

2. กับดักวัฒนธรรม (Cultural Trap): การแยกส่วนระหว่างโลกิยะและโลกุตระในวิธีคิดของคนไทย ทำให้ "นักธรรม" ไม่ได้รับความไว้วางใจให้เป็น "นักปกครอง"

3. กับดักยุทธศาสตร์ (Strategic Trap): การยึดติดกับนโยบายศีลธรรมที่เป็นนามธรรม ท่ามกลางสมรภูมิที่ประชาชนโหยหากินดีอยู่ดี ทำให้สินค้าของพรรคพุทธ "ขายไม่ออก"

อนาคตของการเมืองพุทธ 2569:

ในการเลือกตั้งวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 มีแนวโน้มสูงที่พรรคแผ่นดินธรรมและพรรคพลังธรรมใหม่จะไม่ได้รับที่นั่งในสภา หรือหากได้ก็จะเป็นเพียงส่วนน้อย (Marginalized) สิ่งที่จะเกิดขึ้นแทนคือ "การแทรกซึมของพุทธในพรรคหลัก" นโยบายพุทธธรรมจะถูกพรรคใหญ่ (Catch-all Parties) หยิบฉวยไปใช้เป็นส่วนผสมของนโยบายท่องเที่ยว (Soft Power) หรือนโยบายสังคม เพื่อดึงคะแนนเสียงโดยไม่ต้องตั้งพรรคพุทธขึ้นมาเอง

ท้ายที่สุด บทเรียนจากพรรคพุทธไทยยืนยันสัจธรรมทางการเมืองว่า "ศรัทธาอาจขับเคลื่อนขุนเขาได้ แต่ศรัทธาเพียงอย่างเดียวไม่อาจขับเคลื่อนคะแนนเสียงในระบบประชาธิปไตยแบบตัวแทนได้" หากปราศจากกลไกจัดตั้งและนโยบายที่ตอบโจทย์ความทุกข์ยากทางกายภาพของประชาชน พรรคพุทธก็จะยังคงเป็นเพียง "พรรคเล็ก" ที่ทำหน้าที่เป็นมโนธรรมสำนึก (Conscience) ของระบบการเมือง แต่อยู่ห่างไกลจากศูนย์กลางอำนาจรัฐต่อไป