“ดร.นิยม เวชกามา” ชูนโยบายปฏิรูปคณะสงฆ์ เขย่าโครงสร้างอำนาจศาสนจักรไทยบนเวทีเลือกตั้ง

 วิเคราะห์การเมืองศรัทธา 2569 : “ดร.นิยม เวชกามา” ชูนโยบายปฏิรูปคณะสงฆ์ เขย่าโครงสร้างอำนาจศาสนจักรไทยบนเวทีเลือกตั้ง

โดย คณะทำงานวิจัยและวิเคราะห์นโยบายสาธารณะด้านศาสนาและการเมือง

การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2569 ไม่ได้เป็นเพียงการแข่งขันเชิงนโยบายเศรษฐกิจหรือปากท้อง หากแต่กำลังกลายเป็นสมรภูมิทางอุดมการณ์ที่ “ศาสนา” โดยเฉพาะพระพุทธศาสนา ถูกยกขึ้นมาเป็นประเด็นสาธารณะอย่างเด่นชัด สะท้อนพลวัตใหม่ของการเมืองไทยในยุคดิจิทัล

หนึ่งในพื้นที่ที่ถูกจับตามองมากที่สุด คือ จังหวัดสกลนคร เขตเลือกตั้งที่ 2 เมื่อ ดร.นิยม เวชกามา อดีต ส.ส. หลายสมัย ตัดสินใจลงสมัครรับเลือกตั้งในนาม พรรคโอกาสใหม่ (New Opportunity Party) หมายเลข 6 พร้อมเสนอแนวนโยบายที่ท้าทายโครงสร้างอำนาจจารีตเดิมอย่างชัดเจน คือ “การส่งเสริมการปฏิรูปโครงสร้างองค์กรคณะสงฆ์ให้กระชับและมีประสิทธิภาพ”

วิกฤตโครงสร้างสงฆ์ไทย: ปัญหาเชิงระบบที่สั่งสมยาวนาน

นักวิชาการด้านรัฐศาสตร์และพุทธศาสนาระบุว่า โครงสร้างการปกครองคณะสงฆ์ไทยในปัจจุบัน ซึ่งดำเนินการภายใต้พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม มีลักษณะ รวมศูนย์อำนาจสูง ลำดับชั้นยาว และขาดความคล่องตัว อันเป็นมรดกจากรัฐราชการสมัยใหม่

ปัญหาหลักที่ถูกวิพากษ์อย่างต่อเนื่อง ได้แก่

• การตัดสินใจจากส่วนกลางที่ล่าช้า ไม่สอดคล้องบริบทพื้นที่

• ความซ้ำซ้อนของบทบาท โดยเฉพาะตำแหน่ง “เจ้าคณะภาค” กับ “เจ้าคณะจังหวัด”

• ระบบอุปถัมภ์และการแต่งตั้งที่ยึดอาวุโสและงบก่อสร้าง มากกว่าศักยภาพเชิงบริหาร

• วิกฤตศรัทธาจากกรณีทุจริตและข่าวฉาวที่ขยายตัวอย่างรวดเร็วในสื่อออนไลน์

“ดร.นิยม เวชกามา” กับภาพนักการเมืองสายพุทธเชิงวิชาการ

ดร.นิยม เวชกามา ถูกมองว่าเป็นนักการเมืองไม่กี่รายที่มีพื้นฐานทางวิชาการครบทั้ง นิติศาสตร์ รัฐศาสตร์ และพุทธจิตวิทยา โดยสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกด้านพุทธจิตวิทยาจากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ทำให้ข้อเสนอของเขาไม่ใช่เพียงวาทกรรมหาเสียง แต่มีฐานคิดเชิงโครงสร้างและจิตวิทยาองค์กรศาสนารองรับ

ผลงานในอดีต เช่น การผลักดันกฎหมายคุ้มครองพระพุทธศาสนา แนวคิด “ธนาคารพระพุทธศาสนา” และบทบาทในการอภิปรายคดีเงินทอนวัด ล้วนสร้างภาพลักษณ์ “ผู้พิทักษ์ศาสนาเชิงเหตุผล” ให้กับเขาอย่างต่อเนื่อง

การประชุม มส. 9 มกราคม 2569: ตัวเร่งนโยบายปฏิรูป

จุดเปลี่ยนสำคัญของการรณรงค์หาเสียง คือ การประชุมมหาเถรสมาคม (มส.) เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2569 ซึ่งมีสัญญาณสะท้อนความกังวลต่อวิกฤตศรัทธาและประสิทธิภาพการบริหารกิจการสงฆ์

เพียงหนึ่งวันหลังจากนั้น ดร.นิยม ได้ออกมาขยายประเด็น “การปฏิรูปคณะสงฆ์ไทยยุคดิจิทัล” โดยเชื่อมโยงกับพระสังฆราโชบาย และวางตำแหน่งตนเองเป็น “กลไกฝ่ายนิติบัญญัติ” ที่พร้อมสนับสนุนการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างอย่างเป็นระบบ

นักวิเคราะห์การเมืองมองว่า กลยุทธ์นี้ช่วย

1. สร้างความชอบธรรมทางศาสนา

2. สะท้อนภาวะผู้นำเชิงวิสัยทัศน์

3. ระดมฐานเสียงชาวพุทธและพระสงฆ์ในพื้นที่

นโยบาย “โครงสร้างกระชับ–มีประสิทธิภาพ” กับโจทย์ใหญ่การเมืองไทย

สาระสำคัญของนโยบายปฏิรูป ประกอบด้วย

• การลดความซ้ำซ้อนของโครงสร้างอำนาจ กระจายอำนาจสู่ระดับจังหวัด

• การนำหลักธรรมาภิบาลและตัวชี้วัดผลการทำงาน (KPI) มาใช้

• การยกระดับความโปร่งใสด้านการเงินวัด

• การใช้เทคโนโลยีดิจิทัลสร้างฐานข้อมูลคณะสงฆ์ระดับชาติ

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่า การผลักดันนโยบายดังกล่าวต้องเผชิญกับ กำแพงกฎหมาย จารีต และแรงต้านจากกลุ่มผู้เสียประโยชน์ รวมถึงความเสี่ยงที่อาจถูกตีความว่าเป็นการเมืองแทรกแซงศาสนา

ศึกเลือกตั้งสกลนคร เขต 2: บทพิสูจน์การเมืองศรัทธา

สกลนครซึ่งถูกขนานนามว่า “เมืองพุทธธรรม” เป็นพื้นที่ที่ศรัทธาและการเมืองผูกโยงกันอย่างลึกซึ้ง การผสมผสานระหว่าง นโยบายปฏิรูปศาสนา กับ นโยบายปากท้อง เช่น พักหนี้ กยศ. และเรียนฟรี ทำให้ ดร.นิยม สามารถเข้าถึงทั้งฐานเสียงอนุรักษ์นิยมและคนรุ่นใหม่

ผลการเลือกตั้งวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 จึงไม่ใช่เพียงการตัดสินผู้แทนราษฎร แต่คือคำตอบสำคัญว่า สังคมไทยพร้อมหรือยังกับการปฏิรูปโครงสร้างศาสนจักรภายใต้กรอบรัฐประชาธิปไตย และเสียงจาก “มหานิยม” จะสามารถส่งแรงสะเทือนไปถึงโครงสร้างอำนาจคณะสงฆ์ได้จริงหรือไม่

การวิเคราะห์ยุทธศาสตร์และนัยสำคัญทางรัฐศาสตร์ของการปฏิรูปโครงสร้างองค์กรคณะสงฆ์: กรณีศึกษา ดร.นิยม เวชกามา และพลวัตการเลือกตั้ง พ.ศ. 2569

โดย คณะทำงานวิจัยและวิเคราะห์นโยบายสาธารณะด้านศาสนาและการเมือง

---

บทนำ: ภูมิทัศน์การเมืองไทยและจุดเปลี่ยนของอำนาจแห่งศรัทธาในปี 2569

การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในปี พ.ศ. 2569 นับเป็นปรากฏการณ์ทางรัฐศาสตร์ที่สำคัญยิ่ง ไม่เพียงแต่เป็นการต่อสู้เพื่อแย่งชิงอำนาจในการบริหารราชการแผ่นดิน แต่ยังเป็นสมรภูมิทางอุดมการณ์ที่ประเด็นทางสังคมและวัฒนธรรมถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นแกนกลางในการรณรงค์หาเสียงอย่างเข้มข้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเด็นเรื่อง "การเมืองของความศักดิ์สิทธิ์" หรือบทบาทของพระพุทธศาสนาในรัฐสมัยใหม่ จังหวัดสกลนคร เขตเลือกตั้งที่ 2 ได้กลายเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์ที่น่าจับตามอง เมื่อ ดร.นิยม เวชกามา อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหลายสมัย ตัดสินใจลงสมัครรับเลือกตั้งในนาม "พรรคโอกาสใหม่" (New Opportunity Party) หมายเลข 6 พร้อมกับชูนโยบายที่ท้าทายโครงสร้างอำนาจจารีตเดิมอย่าง "การส่งเสริมการปฏิรูปโครงสร้างองค์กรคณะสงฆ์ให้กระชับและมีประสิทธิภาพ" ¹

บทความวิชาการฉบับนี้ มุ่งเน้นที่จะวิเคราะห์เจาะลึกถึงพัฒนาการ แนวคิด และผลกระทบของนโยบายดังกล่าว โดยวางอยู่บนบริบทของเหตุการณ์สำคัญคือการประชุมมหาเถรสมาคม (มส.) เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2569 ซึ่งทำหน้าที่เป็นตัวเร่งปฏิกิริยา (Catalyst) ให้เกิดวาทกรรมว่าด้วยการสังคายนาโครงสร้างการปกครองคณะสงฆ์ครั้งใหญ่ การวิเคราะห์จะครอบคลุมมิติทางประวัติศาสตร์กฎหมาย รัฐประศาสนศาสตร์ และพุทธจิตวิทยา เพื่อถอดรหัสว่า เหตุใดข้อเสนอของ ดร.นิยม จึงมิใช่เพียงนโยบายหาเสียงทั่วไป แต่เป็นความพยายามในการรื้อสร้างความสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับศาสนา (State-Sangha Relations) ในยุคดิจิทัล

---

บทที่ 1: พัฒนาการและวิกฤตศรัทธา: รากฐานปัญหาโครงสร้างการปกครองคณะสงฆ์ไทย

ก่อนที่จะวิเคราะห์ข้อเสนอของ ดร.นิยม จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องทำความเข้าใจถึง "พยาธิสภาพ" ของโครงสร้างการปกครองคณะสงฆ์ไทยในปัจจุบัน ซึ่งเป็นผลผลิตของวิวัฒนาการทางกฎหมายและการรวมศูนย์อำนาจที่สั่งสมมายาวนานกว่าศตวรรษ

1.1 มรดกจากรัฐสมบูรณาญาสิทธิราชย์สู่รัฐราชการสมัยใหม่

โครงสร้างการปกครองคณะสงฆ์ไทยในปัจจุบัน ดำเนินการภายใต้พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 (แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2535 และฉบับต่อมา) ซึ่งมีรากฐานความคิดมาจากความต้องการรวมศูนย์อำนาจเข้าสู่ส่วนกลาง (Centralization) เพื่อความเป็นเอกภาพแห่งรัฐและศาสนจักร โครงสร้างนี้จำลองรูปแบบมาจากระบบราชการพลเรือน โดยแบ่งสายการบังคับบัญชาเป็นลำดับชั้น (Hierarchy) อย่างเคร่งครัด ได้แก่ มหาเถรสมาคม (ระดับนโยบายสูงสุด), เจ้าคณะใหญ่ (หน), เจ้าคณะภาค, เจ้าคณะจังหวัด, เจ้าคณะอำเภอ, เจ้าคณะตำบล, และเจ้าอาวาส ³

อย่างไรก็ตาม นักวิชาการด้านพุทธศาสนาและรัฐศาสตร์ได้วิพากษ์วิจารณ์ว่า โครงสร้างดังกล่าวมีความ "เทอะทะ" และ "ล้าหลัง" ต่อการเปลี่ยนแปลงของโลกสมัยใหม่ ปัญหาเชิงโครงสร้างที่สำคัญ (Structural Defects) สามารถจำแนกได้ดังนี้:

1.1.1 ปัญหาคอขวดและการรวมศูนย์อำนาจ (Centralization Dilemma)

อำนาจในการวินิจฉัยสั่งการเกือบทั้งหมดถูกรวบเข้าสู่มหาเถรสมาคมและสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ส่งผลให้การแก้ปัญหาในระดับพื้นที่เกิดความล่าช้า การตัดสินใจทางนโยบายมักเป็นไปในลักษณะ "สั่งการจากบนลงล่าง" (Top-Down Approach) ซึ่งขาดความเข้าใจในบริบทเฉพาะของแต่ละท้องถิ่น นอกจากนี้ โครงสร้างที่ผูกติดกับอำนาจรัฐผ่านกฎหมาย ทำให้คณะสงฆ์สูญเสียความเป็นอิสระในการปกครองตนเอง (Autonomy) และตกอยู่ภายใต้อิทธิพลทางการเมือง ⁵

1.1.2 ความซ้ำซ้อนของบทบาทหน้าที่ (Functional Redundancy)

หนึ่งในปัญหาที่ ดร.นิยม และนักวิชาการหลายท่านชี้ให้เห็นคือ ความซ้ำซ้อนระหว่าง "เจ้าคณะภาค" และ "เจ้าคณะจังหวัด" ในทางปฏิบัติ เจ้าคณะจังหวัดมีหน้าที่ปกครองดูแลวัดในเขตจังหวัดของตนโดยตรง ในขณะที่เจ้าคณะภาคมีหน้าที่ "กำกับดูแล" แต่ไม่มีพื้นที่ปกครองที่เป็นรูปธรรม (Territorial Jurisdiction) ทำให้เกิดสภาวะที่เรียกว่า "เจ้าคณะลอย" คือมีอำนาจแต่ขาดความยึดโยงกับฐานราก นำไปสู่ความขัดแย้งในการบริหารงานบุคคลและการตัดสินวินิจฉัยอธิกรณ์ (คดีความสงฆ์) ที่ซับซ้อนและยืดเยื้อ ⁷

1.1.3 วิกฤตประสิทธิภาพและระบบอุปถัมภ์

ระบบการแต่งตั้งสมณศักดิ์และการเลื่อนตำแหน่งในการปกครองสงฆ์ มักถูกวิจารณ์ว่ายึดติดกับระบบอาวุโส (Seniority) และความสามารถในการหางบประมาณก่อสร้างถาวรวัตถุ (Fundraising Capability) มากกว่าความรู้ความสามารถในการบริหารจัดการหรือการเผยแผ่ธรรมะ สิ่งนี้ส่งผลให้ผู้ปกครองสงฆ์จำนวนมากขาดทักษะในการบริหารงานสมัยใหม่ (Modern Management Skills) และขาดความเข้าใจในปัญหาสังคมที่ซับซ้อน ส่งผลให้ประสิทธิภาพในการบริหารกิจการคณะสงฆ์โดยรวมตกต่ำลง ⁵

---

บทที่ 2: อัตลักษณ์และยุทธศาสตร์ของ ดร.นิยม เวชกามา: จากนักวิชาการสู่นักการเมืองสายพุทธ

การเสนอนโยบายปฏิรูปโครงสร้างองค์กรสงฆ์ของ ดร.นิยม เวชกามา มิใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นผลึกทางความคิดที่สั่งสมมาจากพื้นฐานการศึกษา ประสบการณ์การทำงาน และอุดมการณ์ทางการเมืองที่ชัดเจน

2.1 พหุวิทยาการในตัวตน: การหลอมรวมกฎหมาย รัฐศาสตร์ และพุทธจิตวิทยา

ดร.นิยม เวชกามา เป็นนักการเมืองที่มีพื้นฐานทางวิชาการที่เข้มแข็งและหลากหลาย ท่านสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีด้านครุศาสตร์และนิติศาสตร์ ปริญญาโทด้านรัฐศาสตร์ และที่สำคัญที่สุดคือ ปริญญาเอก พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาพุทธจิตวิทยา จากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ¹¹ การศึกษาในระดับดุษฎีบัณฑิตนี้ ทำให้ท่านมีความเข้าใจลึกซึ้งไม่เพียงแต่ในตัวบทกฎหมายสงฆ์ แต่รวมถึง "จิตวิทยาขององค์กรสงฆ์" และพลวัตทางสังคมที่ขับเคลื่อนศรัทธาของมหาชน

ความรู้ด้านนิติศาสตร์ทำให้ท่านมองเห็นช่องโหว่ของกฎหมายที่บังคับใช้อยู่ ในขณะที่ความรู้ด้านรัฐศาสตร์ช่วยให้ท่านเข้าใจกลไกอำนาจรัฐ และพุทธจิตวิทยาช่วยให้ท่านสามารถสื่อสารและเชื่อมโยงกับฐานเสียงชาวพุทธและพระสงฆ์ได้อย่างลึกซึ้ง

2.2 เส้นทางการเมืองและผลงานเชิงประจักษ์

ในฐานะอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสกลนครหลายสมัย และอดีตผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ดร.นิยม ได้สร้างแบรนด์ทางการเมืองในฐานะ "ผู้พิทักษ์พุทธศาสนา" อย่างต่อเนื่อง ผลงานที่โดดเด่นอาทิ:

• การผลักดัน พ.ร.บ. อุปถัมภ์และคุ้มครองพระพุทธศาสนา: เพื่อสร้างหลักประกันทางกฎหมายให้กับการดำรงอยู่ของสถาบันสงฆ์ ¹²

• ข้อเสนอจัดตั้งธนาคารพระพุทธศาสนา: เพื่อปฏิรูประบบการเงินของวัดให้โปร่งใสและเป็นระบบ ¹⁴

• การต่อสู้เพื่อความเป็นธรรมในคดีเงินทอนวัด: ท่านเป็นหนึ่งในเสียงสำคัญในสภาที่กล้าอภิปรายปกป้องพระสงฆ์ที่ถูกดำเนินคดีอย่างไม่เป็นธรรม โดยชี้ให้เห็นถึงความบกพร่องของกระบวนการตรวจสอบที่ขาดความเข้าใจในบริบททางศาสนา ¹⁵

ในปี 2569 การย้ายสังกัดมายัง "พรรคโอกาสใหม่" (New Opportunity Party) และลงสมัครในเขต 2 สกลนคร จึงเป็นการวางเดิมพันครั้งสำคัญ โดยใช้นโยบายปฏิรูปสงฆ์เป็น "หัวหอก" ในการเจาะฐานเสียง ควบคู่ไปกับนโยบายปากท้อง เช่น การพักหนี้ กยศ. และสวัสดิการการศึกษา ¹

---

บทที่ 3: นัยสำคัญของการประชุมมหาเถรสมาคม 9 มกราคม 2569 กับการก่อรูปนโยบาย

เหตุการณ์ที่เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในการรณรงค์หาเสียงครั้งนี้ คือการประชุมมหาเถรสมาคมเมื่อวันที่ 9 มกราคม 2569 แม้บันทึกการประชุมอย่างเป็นทางการจะมิได้ถูกเปิดเผยในรายละเอียดทั้งหมด แต่ปฏิกิริยาและความเคลื่อนไหวที่เกิดขึ้นต่อเนื่อง สามารถนำมาวิเคราะห์เชื่อมโยงได้

3.1 สัญญาณแห่งการเปลี่ยนแปลงจาก มส.

ข้อมูลจากการรณรงค์และบทสัมภาษณ์ของ ดร.นิยม บ่งชี้ว่า การประชุมในวันดังกล่าวมีวาระเร่งด่วนที่เกี่ยวข้องกับ "วิกฤตศรัทธา" และ "ประสิทธิภาพการบริหาร" ภายหลังการประชุมเพียงหนึ่งวัน ในวันที่ 10 มกราคม 2569 ดร.นิยม ได้ออกมาขานรับและขยายความถึงความจำเป็นในการ "ปฏิรูปคณะสงฆ์ไทยยุคดิจิทัล" โดยอ้างอิงแนวทาง "ทางสายกลาง" ตามพระสังฆราโชบาย ¹⁶

สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นว่า มหาเถรสมาคมตระหนักถึงแรงกดดันจากสังคมและเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงไป โดยเฉพาะปัญหาข่าวฉาวในโซเชียลมีเดียและความไร้ประสิทธิภาพของการจัดการข้อมูลพระสงฆ์ การประชุมดังกล่าวน่าจะมีการหารือถึงแนวทางใหม่ๆ ในการกำกับดูแลพระสงฆ์ให้เข้มข้นขึ้น หรือการปรับลดขั้นตอนทางธุรการที่ล้าสมัย

3.2 การตอบสนองเชิงยุทธศาสตร์ของ ดร.นิยม

ดร.นิยม ฉวยจังหวะนี้แปรเปลี่ยน "วาระของสงฆ์" ให้กลายเป็น "วาระของประชาชน" ท่านนำเสนอว่า การปฏิรูปโครงสร้างให้ "กระชับและมีประสิทธิภาพ" คือคำตอบของปัญหาที่ มส. กำลังเผชิญ การเชื่อมโยงนโยบายของพรรคเข้ากับผลการประชุม มส. มีนัยสำคัญทางยุทธศาสตร์ 3 ประการ:

1. สร้างความชอบธรรม (Legitimacy): แสดงให้เห็นว่านโยบายของท่านไม่ได้ขัดแย้งกับคณะสงฆ์ แต่เป็นการ "สนองงาน" และสนับสนุนทิศทางที่ถูกต้อง

2. แสดงวิสัยทัศน์ (Visionary Leadership): แสดงให้เห็นว่าท่านรู้ลึกรู้จริงและติดตามสถานการณ์กิจการคณะสงฆ์อย่างใกล้ชิด

3. ดึงดูดฐานเสียง (Voter Mobilization): สื่อสารไปยังพระสงฆ์และชาวพุทธว่า หากเลือกท่านเข้าไปในสภา ท่านจะเป็นกลไกนิติบัญญัติที่จะช่วยทำให้การปฏิรูปที่ มส. ต้องการ เกิดขึ้นได้จริงทางกฎหมาย

---

บทที่ 4: วิเคราะห์เจาะลึกนโยบาย "โครงสร้างกระชับและมีประสิทธิภาพ" (Lean and Efficient Sangha)

นโยบายหลักของ ดร.นิยม สามารถแยกแยะองค์ประกอบออกเป็น 2 มิติหลัก คือ ความกระชับ (Conciseness) และ ประสิทธิภาพ (Efficiency) ซึ่งแต่ละมิติมีรายละเอียดและนัยสำคัญดังนี้

4.1 "ความกระชับ": การสังคายนาโครงสร้างอำนาจที่ซ้ำซ้อน

แนวคิดเรื่องความกระชับ มุ่งเป้าไปที่การลดความซับซ้อนของสายการบังคับบัญชา (Chain of Command) ที่ยาวเหยียด จากการวิเคราะห์เอกสารและบริบทปัญหา ⁴ ข้อเสนอที่เป็นรูปธรรมน่าจะประกอบด้วย:

4.1.1 การลดบทบาท "เจ้าคณะภาค"

ดร.นิยม น่าจะผลักดันให้มีการทบทวนอำนาจหน้าที่ของเจ้าคณะภาค จากเดิมที่เป็นผู้มีอำนาจซ้อนทับกับเจ้าคณะจังหวัด ให้เปลี่ยนเป็นบทบาทของ "ที่ปรึกษา" หรือ "ผู้ตรวจการ" (Inspector General) แทน เพื่อให้อำนาจการตัดสินใจเบ็ดเสร็จอยู่ที่ระดับจังหวัด (Decentralization to Provincial Level) ซึ่งจะช่วยลดเวลาในการขออนุมัติโครงการหรือการวินิจฉัยคดีความสงฆ์ลงได้อย่างมาก ⁷

4.1.2 การยุบรวมหน่วยงานที่ทำงานซ้ำซ้อน

ในระดับปฏิบัติการ อาจมีการเสนอให้ยุบรวมฝ่ายงานสาธารณูปการ (ก่อสร้าง) เข้ากับฝ่ายสาธารณสงเคราะห์ เพื่อให้การใช้งบประมาณเป็นไปอย่างคุ้มค่าและมุ่งเน้นประโยชน์ชุมชนมากกว่าการสร้างวัตถุ

4.2 "ประสิทธิภาพ": การนำธรรมาภิบาลและ KPI มาใช้

คำว่า "มีประสิทธิภาพ" ในนโยบายของ ดร.นิยม สื่อถึงการนำระบบการจัดการสมัยใหม่ (New Public Management) มาประยุกต์ใช้กับองค์กรสงฆ์ ¹⁰

4.2.1 การกำหนดตัวชี้วัดผลการปฏิบัติงาน (KPIs)

จากงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง พบว่าการขาดตัวชี้วัดที่ชัดเจนเป็นปัญหาใหญ่ ดร.นิยม ในฐานะนักวิชาการ ย่อมเล็งเห็นถึงความจำเป็นในการสร้าง KPIs ที่เหมาะสมกับบริบทสงฆ์ เช่น:

• ด้านศาสนศึกษา: วัดจากจำนวนผู้สอบผ่านธรรมศึกษาหรือความพึงพอใจของชุมชนต่อการสอนธรรมะ ไม่ใช่แค่วัดจากจำนวนโรงเรียน

• ด้านการเผยแผ่: วัดจากการเข้าถึงสื่อดิจิทัลและการมีส่วนร่วมของเยาวชน

• ด้านการจัดการ: วัดจากความโปร่งใสของบัญชีวัดและการจัดการขยะภายในวัด

4.2.2 ธรรมาภิบาลและความโปร่งใส (Good Governance)

นโยบายนี้มุ่งเน้นการสร้างระบบที่ "ตรวจสอบได้" โดยเฉพาะเรื่องการเงินและทรัพย์สินของวัด ดร.นิยม เคยเสนอแนวคิดธนาคารพุทธศาสนา ซึ่งสอดรับกับหลักการนี้ คือการนำระบบบัญชีมาตรฐานมาใช้ เพื่อป้องกันข้อครหาและสร้างความศรัทธาให้กลับคืนมา ¹⁹

4.2.3 การประยุกต์ใช้เทคโนโลยี (Digital Sangha)

เพื่อตอบสนองต่อนโยบาย "ยุคดิจิทัล" ที่สอดคล้องกับ มส. ดร.นิยม น่าจะผลักดันให้มีการสร้างฐานข้อมูลกลาง (Big Data) ของคณะสงฆ์ที่เชื่อมโยงทั่วประเทศ เพื่อป้องกันปัญหาพระปลอมและการย้ายสังกัดโดยมิชอบ รวมถึงการใช้แอปพลิเคชันในการรับเรื่องร้องเรียนจากประชาชน ¹⁶

---

บทที่ 5: ตารางเปรียบเทียบโครงสร้างการบริหาร: สภาพปัจจุบัน vs. ข้อเสนอการปฏิรูป

เพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจนของนโยบายที่ ดร.นิยม นำเสนอ ตารางต่อไปนี้เปรียบเทียบโครงสร้างปัจจุบันกับแนวทางการปฏิรูปที่คาดการณ์ไว้

มิติการบริหาร (Dimensions)	โครงสร้างปัจจุบัน (Status Quo)	ปัญหา (Pain Points)	ข้อเสนอปฏิรูป (Proposed Reform)
โครงสร้างอำนาจ (Structure)	รวมศูนย์ (Centralized) ลำดับชั้นสูง 7 ระดับ	การตัดสินใจล่าช้า ไม่ทันต่อสถานการณ์	กระจายอำนาจ (Decentralization) สู่จังหวัดและวัด ลดขั้นตอนอนุมัติ
บทบาทเจ้าคณะภาค (Regional Role)	มีอำนาจกำกับดูแลและสั่งการ (Direct Command)	ซ้ำซ้อนกับเจ้าคณะจังหวัด, เกิดภาวะ "ลอยตัว" เหนือปัญหา	ปรับบทบาท (Role Redefinition) เป็นผู้ตรวจการและที่ปรึกษา ลดอำนาจสั่งการซ้ำซ้อน
การวัดผลงาน (Evaluation)	เน้นปริมาณวัตถุ, อายุพรรษา, ระบบอาวุโส	ไม่สะท้อนคุณภาพงานจริง, เกิดระบบวิ่งเต้นสมณศักดิ์	KPIs เชิงคุณภาพ (Quality-based KPIs) วัดผลสัมฤทธิ์งานเผยแผ่และสาธารณสงเคราะห์
ความรับผิดรับชอบ (Accountability)	ตรวจสอบยาก ขาดระบบบัญชีมาตรฐาน	ปัญหาทุจริตเงินทอนวัด, ความไม่โปร่งใส	ธรรมาภิบาล (Good Governance) ระบบบัญชีมาตรฐาน, เปิดเผยข้อมูลสู่สาธารณะ
เครื่องมือบริหาร (Tools)	เอกสารกระดาษ, ระบบแอนะล็อก	ข้อมูลสูญหาย, ตรวจสอบประวัติยาก	ดิจิทัล (Digital Transformation) ฐานข้อมูล E-Monk, ระบบบริหารจัดการวัดอัจฉริยะ

---

บทที่ 6: การวิเคราะห์พลวัตการเลือกตั้งในเขต 2 สกลนคร: ชัยชนะบนฐานศรัทธา?

การเลือกตั้งในเขต 2 จังหวัดสกลนคร ซึ่งประกอบด้วยอำเภอกุสุมาลย์ อำเภอโพนนาแก้ว อำเภอโคกศรีสุพรรณ และบางส่วนของอำเภอเมืองสกลนคร มีบริบทที่น่าสนใจยิ่ง

6.1 ภูมิทัศน์ศรัทธาของชาวสกลนคร

สกลนครได้รับฉายาว่า "เมืองพุทธธรรม" เป็นถิ่นกำเนิดของพระป่าสายกรรมฐานที่มีชื่อเสียง การเมืองในพื้นที่นี้จึงแยกไม่ออกจากการศาสนา ชาวบ้านมีความเคารพศรัทธาในพระสงฆ์สูงมาก แต่นั่นก็หมายความว่าพวกเขามีความคาดหวังสูงต่อ "ความบริสุทธิ์" ของพระสงฆ์เช่นกัน ¹

6.2 กลยุทธ์ "ดาวกระจาย" และแบรนด์ "มหานิยม"

ทีมงานของ ดร.นิยม ใช้ยุทธศาสตร์ "ดาวกระจาย" และ "เคาะประตูบ้าน" (Door-to-Door) ในการลงพื้นที่อย่างหนัก ² โดยเน้นการสื่อสารแบบสองทาง การใช้ชื่อเล่น "มหานิยม" ในการหาเสียง เป็นจิตวิทยาการเมืองที่ชาญฉลาด คำว่า "มหานิยม" เป็นคำที่มีความหมายมงคลในทางไสยเวทย์และพุทธคุณ สื่อถึงความเป็นที่รักและความเมตตา ซึ่งเข้ากันได้ดีกับบุคลิกของนักการเมืองสายบุญ

นอกจากนโยบายศาสนา ดร.นิยม ยังชูนโยบายประชานิยมของพรรคโอกาสใหม่ เช่น "พักหนี้ กยศ." และ "เรียนฟรี" ซึ่งเป็นการตอบโจทย์คนรุ่นใหม่และคนยากจน การผสมผสานระหว่าง "นโยบายทางธรรม" (ปฏิรูปสงฆ์) และ "นโยบายทางโลก" (แก้ปัญหาปากท้อง) ทำให้ท่านสามารถดึงดูดฐานเสียงได้กว้างขวาง ทั้งกลุ่มอนุรักษ์นิยมที่ห่วงใยศาสนา และกลุ่มเสรีนิยมที่ต้องการสวัสดิการ ²

6.3 คู่แข่งและความท้าทาย

ความท้าทายสำคัญคือ ดร.นิยม ย้ายมาจากพรรคใหญ่เดิม (เพื่อไทย/พลังประชารัฐ) มาสังกัดพรรคโอกาสใหม่ ซึ่งอาจเป็นพรรคขนาดกลางหรือเล็ก การไม่มีฐานเสียงจัดตั้งของพรรคใหญ่อาจเป็นข้อเสียเปรียบ แต่ในทางกลับกัน การเป็นพรรคใหม่ก็เปิดโอกาสให้ท่านนำเสนอนโยบายที่ "กล้า" และ "สดใหม่" ได้มากกว่า โดยไม่ต้องเกรงใจกลุ่มอำนาจเก่าในพรรคเดิม ¹³

---

บทที่ 7: อุปสรรคและทิศทางในอนาคต: จากนโยบายสู่การปฏิบัติจริง

แม้ข้อเสนอของ ดร.นิยม จะดูสมเหตุสมผลและตอบโจทย์ แต่การนำไปปฏิบัติจริง (Implementation) จะต้องเผชิญกับอุปสรรคขวากหนามมหาศาล

7.1 กำแพงกฎหมายและจารีตประเพณี

การแก้ไขโครงสร้างสงฆ์จำเป็นต้องมีการแก้ไข พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ ซึ่งเป็นกฎหมายที่มีความศักดิ์สิทธิ์และแตะต้องยาก กระบวนการทางนิติบัญญัติจะต้องผ่านความเห็นชอบจากหลายฝ่าย ทั้งสภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภา และที่สำคัญที่สุดคือ มหาเถรสมาคม หากฝ่ายสงฆ์ไม่เห็นด้วย การแก้ไขกฎหมายก็แทบจะเป็นไปไม่ได้ ²¹

7.2 แรงต้านจากผู้เสียประโยชน์

การลดอำนาจเจ้าคณะภาคและการนำระบบตรวจสอบมาใช้ ย่อมสร้างความไม่พอใจให้กับกลุ่มพระผู้ใหญ่ที่เคยชินกับอำนาจและผลประโยชน์เดิม ดร.นิยม จะต้องเผชิญกับแรงเสียดทานทั้งในสภาและนอกสภา การบริหารจัดการความขัดแย้งนี้ต้องใช้ศิลปะทางการทูตขั้นสูง

7.3 ความเสี่ยงของการนำการเมืองแทรกแซงศาสนา (Politicization Risk)

มีความเสี่ยงที่ความพยายามปฏิรูปจะถูกมองว่าเป็นการที่ฝ่ายการเมืองพยายามเข้าไปครอบงำกิจการสงฆ์ ซึ่งอาจถูกโจมตีจากฝ่ายตรงข้ามว่าเป็น "ภัยต่อศาสนา" ดร.นิยม ต้องระมัดระวังในการสื่อสาร โดยเน้นย้ำจุดยืนของการเป็น "ผู้อุปถัมภ์" (Patron) ไม่ใช่ "ผู้ปกครอง" (Ruler) ⁶

---

บทสรุป

การวิเคราะห์นโยบาย "การส่งเสริมการปฏิรูปโครงสร้างองค์กรคณะสงฆ์ให้กระชับและมีประสิทธิภาพ" ของ ดร.นิยม เวชกามา ในบริบทของการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2569 และการเชื่อมโยงกับการประชุมมหาเถรสมาคม 9 มกราคม 2569 สะท้อนให้เห็นถึงพลวัตใหม่ของการเมืองไทยที่ "ศาสนา" มิได้เป็นเพียงเรื่องของพิธีกรรม แต่เป็นประเด็นสาธารณะ (Public Issue) ที่ส่งผลต่อคะแนนเสียงและความชอบธรรมทางการเมือง

ดร.นิยม ได้ใช้ความเชี่ยวชาญทางวิชาการและประสบการณ์ทางการเมือง สังเคราะห์ข้อเสนอที่พยายามหาจุดสมดุลระหว่าง "ศรัทธา" กับ "เหตุผล" ระหว่าง "จารีต" กับ "ความทันสมัย" หากท่านสามารถฝ่าฟันอุปสรรคและผลักดันนโยบายนี้ได้สำเร็จ ไม่เพียงแต่จะเปลี่ยนโฉมหน้าของคณะสงฆ์ไทย แต่ยังจะเป็นการสร้างบรรทัดฐานใหม่ของการบริหารจัดการองค์กรศาสนาในโลกยุคใหม่ ที่ซึ่งธรรมาภิบาลและศรัทธาต้องเดินไปด้วยกัน

ผลการเลือกตั้งในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ที่จังหวัดสกลนคร เขต 2 จะเป็นบทพิสูจน์สำคัญว่า ประชาชนชาวไทยพร้อมแล้วหรือยัง สำหรับการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในร่มเงาแห่งกาสาวพัสตร์ และเสียงสะท้อนจาก "มหานิยม" จะดังก้องไปถึงที่ประชุมมหาเถรสมาคมหรือไม่ เวลาเท่านั้นจะเป็นเครื่องพิสูจน์.