พลวัตการเมืองสายพุทธ ถอดรหัสพันธมิตรดร.นิยม–สำราญ บนสนามเลือกตั้ง 2569

ท่ามกลางการเลือกตั้งทั่วไป พ.ศ. 2569 ที่กำลังจะมาถึง การเมืองไทยกำลังเผชิญการเปลี่ยนผ่านเชิงโครงสร้างอย่างมีนัยสำคัญ ไม่เพียงเป็นการแข่งขันระหว่างพรรคใหญ่ หากแต่สะท้อนการเคลื่อนไหวของ “กลุ่มการเมืองฐานศาสนา” และปัญญาชนชาวพุทธ ที่พยายามยกระดับบทบาทจากพื้นที่ศาสนาสู่เวทีนโยบายสาธารณะอย่างเป็นระบบ

หนึ่งในกรณีศึกษาที่ถูกจับตามอง คือความสัมพันธ์เชิงยุทธศาสตร์ระหว่าง ดร.นิยม เวชกามา ผู้สมัคร ส.ส. จังหวัดสกลนคร เขต 2 พรรคโอกาสใหม่ และ ดร.สำราญ สมพงษ์ นักวิชาการด้านพุทธสันติวิธีและสื่อสารมวลชน ซึ่งล่าสุดได้ลาออกจากพรรคแผ่นดินธรรม ท่ามกลางกระแสการปรับทิศทางของการเมืองสายพุทธในยุคหลังพรรคเฉพาะกลุ่มเริ่มเผชิญข้อจำกัด

จากรากฐาน “มหาจุฬาฯ” สู่เครือข่ายการเมืองเชิงศีลธรรม

ความสัมพันธ์ของทั้งสองมิใช่เพียงความร่วมมือทางการเมืองระยะสั้น หากแต่มีรากฐานยาวนานจากการเป็นศิษย์เก่ามหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร) สถาบันที่ทำหน้าที่เป็นเบ้าหลอมอุดมการณ์ของปัญญาชนชาวพุทธจำนวนมากในสังคมไทย

ดร.นิยม สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกด้านพุทธจิตวิทยา โดยทำวิทยานิพนธ์ว่าด้วยการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชนตามแนวพุทธ ขณะที่ ดร.สำราญ จบการศึกษาด้านสันติศึกษาและมีบทบาททั้งในฐานะครูปริยัติธรรม สื่อมวลชน และนักวิชาการ ความเป็น “ลูกหม้อ มจร” ทำให้ทั้งคู่มีโลกทัศน์ร่วมกันว่า ธรรมะและการเมืองไม่อาจแยกขาดจากกัน และวิกฤตการเมืองไทยมีรากจากความเสื่อมถอยทางศีลธรรม

เครือข่ายศิษย์เก่า เปรียญธรรม และ “คนวัด” กลายเป็นทุนทางสังคมสำคัญที่หล่อเลี้ยงความไว้วางใจ และเอื้อต่อการทำงานเชิงสอดประสานระหว่าง “อำนาจรัฐ” กับ “อำนาจความรู้”

ธนาคารพระพุทธศาสนา: วาระร่วมที่เชื่อมศรัทธากับโครงสร้างรัฐ

จุดตัดสำคัญที่สุดของความร่วมมือระหว่าง ดร.นิยม และ ดร.สำราญ คือการผลักดัน ร่างพระราชบัญญัติธนาคารพระพุทธศาสนาแห่งประเทศไทย ซึ่งถูกมองว่าเป็นนวัตกรรมทางนโยบายเพื่อปฏิรูปการบริหารจัดการทรัพย์สินของวัดและองค์กรสงฆ์อย่างโปร่งใส

ในช่วงที่ ดร.นิยม ดำรงตำแหน่ง ส.ส. พรรคเพื่อไทย เขาทำหน้าที่เป็น “หัวหอก” ในสภา เสนอญัตติและประสานเสียงสนับสนุนข้ามพรรค ขณะที่ ดร.สำราญ รับบท “คลังสมอง” และนักสื่อสารเชิงยุทธศาสตร์ อธิบายต่อสังคมว่าธนาคารพุทธไม่ใช่สถาบันแสวงกำไร หากเป็นกลไกเศรษฐกิจเชิงศีลธรรมเพื่อสวัสดิการพระสงฆ์และชุมชน

การทำงานแบบแบ่งบทบาทชัดเจนนี้ ทำให้วาระที่อ่อนไหวอย่างการเงินของศาสนา สามารถยืนอยู่ในพื้นที่นโยบายสาธารณะได้โดยไม่ถูกต้านจากสังคมมากนัก

การย้ายพรรค–ลาออก: พลวัตใหม่ของการเมืองสายพุทธ

การเลือกตั้งปี 2569 กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ เมื่อ ดร.นิยม ตัดสินใจย้ายจากพรรคเพื่อไทย มาสังกัดพรรคโอกาสใหม่ หลังพื้นที่ของนโยบายศาสนาและอนุรักษ์นิยมทางวัฒนธรรมในพรรคเดิมลดน้อยลง

ในทางกลับกัน การลาออกของ ดร.สำราญ จากพรรคแผ่นดินธรรม ถูกมองว่าเป็นการหลีกเลี่ยง “กับดักพรรคเฉพาะกลุ่ม” และเปิดทางให้สามารถทำงานเชิงยุทธศาสตร์ร่วมกับนักการเมืองพรรคอื่นได้อย่างอิสระ โดยเฉพาะกับ ดร.นิยม ที่ย้ายมาสู่พรรคใหม่เดียวกัน

นักวิเคราะห์ชี้ว่า การเคลื่อนไหวของทั้งสองสะท้อนความพยายาม “รวมศูนย์ทรัพยากรบุคคล” ของกลุ่มการเมืองสายพุทธ จากการกระจัดกระจายในพรรคเล็ก สู่พรรคขนาดกลางที่มีโอกาสต่อรองเชิงอำนาจมากกว่า

“สกลนครโมเดล” ธรรมะกินได้กับพุทธสันติวิธีในสนามเลือกตั้ง

ในพื้นที่จังหวัดสกลนคร เขต 2 ดร.นิยม ใช้ยุทธศาสตร์หาเสียงที่เรียกว่า “สกลนครโมเดล” เชื่อมโยงศาสนากับปัญหาปากท้อง ผ่านแนวคิด “ธรรมะกินได้” โดยชี้ว่า หากมีธนาคารพุทธ วัดจะสามารถเป็นกลไกช่วยเหลือเศรษฐกิจฐานราก ลดหนี้สิน และดูแลผู้สูงอายุในชุมชน

ขณะเดียวกัน การนำ “พุทธสันติวิธี” มาใช้ในการหาเสียง เช่น การไม่โจมตีคู่แข่ง การสื่อสารเชิงบวก และการตอบโต้ด้วยเหตุผลและเมตตา ถูกมองว่าเป็นความแตกต่างที่ชัดเจน ท่ามกลางบรรยากาศการเมืองที่ยังเต็มไปด้วยความขัดแย้ง

บทสรุป: พันธมิตรทางปัญญาในปีกอนุรักษ์นิยมใหม่

กรณีของ ดร.นิยม เวชกามา และ ดร.สำราญ สมพงษ์ สะท้อนพลวัตสำคัญของการเมืองไทยร่วมสมัย นั่นคือการก่อรูปของเครือข่ายชนชั้นนำทางปัญญาสายพุทธ ที่พยายามผลักดันนโยบายศาสนาออกจากพื้นที่เฉพาะกลุ่ม สู่เวทีการเมืองกระแสหลักผ่านพรรคโอกาสใหม่

หาก ดร.นิยม สามารถกลับเข้าสู่สภาได้อีกครั้ง โดยมี ดร.สำราญ เป็นทีมยุทธศาสตร์เบื้องหลัง การผลักดันนโยบายอย่างธนาคารพระพุทธศาสนา หรือการใช้พุทธสันติวิธีในการจัดการความขัดแย้ง อาจกลายเป็น “มรดกทางนโยบาย” ที่พิสูจน์ว่า ธรรมะและการเมืองสามารถเดินร่วมกันได้ในระบอบประชาธิปไตยไทยยุคใหม่

พลวัตเครือข่ายทางการเมืองและพุทธสันติวิธีในการเลือกตั้ง พ.ศ. 2569: การวิเคราะห์เชิงลึกความสัมพันธ์เชิงยุทธศาสตร์ระหว่าง ดร.นิยม เวชกามา และ ดร.สำราญ สมพงษ์

1. บทนำ: ภูมิทัศน์การเมืองไทยในรอยต่อแห่งศรัทธาและอำนาจ

การเมืองไทยในช่วงทศวรรษที่ผ่านมาได้ก้าวเข้าสู่ยุคสมัยแห่งความผันผวนและความไม่แน่นอน (Age of Volatility) อย่างมีนัยสำคัญ การเลือกตั้งทั่วไป พ.ศ. 2569 ที่กำลังจะมาถึง มิได้เป็นเพียงการต่อสู้เพื่อชิงอำนาจรัฐระหว่างขั้วการเมืองแบบดั้งเดิมเท่านั้น แต่ยังเป็นสมรภูมิที่สะท้อนถึงการปะทะประสานระหว่างอุดมการณ์เสรีนิยมสมัยใหม่กับแนวคิดอนุรักษ์นิยมทางวัฒนธรรมที่พยายามปรับตัวเพื่อความอยู่รอด ในบริบทนี้ บทบาทของตัวแสดงทางการเมืองที่มีฐานรากมาจากกลุ่มศาสนา (Religious-based Actors) ได้กลายเป็นตัวแปรที่ไม่อาจมองข้าม โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่ม "ปัญญาชนชาวพุทธ" (Buddhist Intellectuals) ที่ผันตัวจากพื้นที่ทางศาสนาเข้าสู่พื้นที่ทางการเมือง เพื่อผลักดันนโยบายสาธารณะที่สอดคล้องกับหลักการทางศาสนาและตอบสนองต่อวิกฤตศรัทธาในสถาบันสงฆ์

รายงานฉบับนี้มุ่งเน้นการวิเคราะห์กรณีศึกษาที่ซับซ้อนและน่าสนใจที่สุดกรณีหนึ่งในภูมิทัศน์การเมืองไทยร่วมสมัย คือ ความสัมพันธ์ระหว่าง ดร.นิยม เวชกามา ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) จังหวัดสกลนคร เขต 2 จาก "พรรคโอกาสใหม่" และ ดร.สำราญ สมพงษ์ นักวิชาการด้านพุทธสันติวิธีและสื่อสารมวลชน ผู้ซึ่งล่าสุดได้ตัดสินใจลาออกจาก "พรรคแผ่นดินธรรม" [User Query] การเปลี่ยนแปลงสถานะและสังกัดพรรคของบุคคลทั้งสองนี้ มิใช่เหตุการณ์ที่แยกขาดจากกัน แต่เป็นปรากฏการณ์ที่เชื่อมโยงกันอย่างลึกซึ้งภายใต้โครงสร้างเครือข่ายความสัมพันธ์ทางสังคม การศึกษา และอุดมการณ์ทางการเมือง

ดร.นิยม เวชกามา อดีต ส.ส. พรรคเพื่อไทย ผู้ได้รับฉายา "องครักษ์พิทักษ์พระพุทธศาสนา" ได้ตัดสินใจย้ายสังกัดสู่พรรคโอกาสใหม่ ¹ ในขณะที่ ดร.สำราญ สมพงษ์ ผู้เชี่ยวชาญด้านการสื่อสารและพุทธสันติวิธี ได้ถอยห่างจากพรรคการเมืองศาสนานิยมแบบสุดโต่งอย่างพรรคแผ่นดินธรรม ปรากฏการณ์นี้สะท้อนถึงยุทธศาสตร์ใหม่ของกลุ่มการเมืองสายพุทธที่พยายามก้าวข้าม "กับดักพรรคเฉพาะกลุ่ม" (Niche Party Trap) ไปสู่การผนึกกำลังในพรรคการเมืองกระแสหลักที่มีความยืดหยุ่นและโอกาสทางชัยชนะมากกว่า

การวิเคราะห์ในรายงานฉบับนี้จะเจาะลึกไปถึงรากฐานความสัมพันธ์ตั้งแต่สมัยการศึกษาในมหาวิทยาลัยสงฆ์ การร่วมมือกันผลักดันกฎหมายสำคัญอย่าง "พ.ร.บ. ธนาคารพระพุทธศาสนาแห่งประเทศไทย" ไปจนถึงการวางยุทธศาสตร์การหาเสียงในการเลือกตั้ง พ.ศ. 2569 ที่เน้นการผสมผสานระหว่างนโยบายปากท้องและศีลธรรม ภายใต้กรอบแนวคิด "อนุรักษ์นิยมใหม่" (Neoconservatism) ของพรรคโอกาสใหม่ ²

2. รากฐานภูมิปัญญาและเครือข่ายศิษย์เก่า: พันธมิตรทางจิตวิญญาณจาก "มหาจุฬาฯ"

ความสัมพันธ์ระหว่าง ดร.นิยม และ ดร.สำราญ มิได้ก่อตัวขึ้นบนผลประโยชน์ทางการเมืองระยะสั้น แต่มีรากฐานที่หยั่งลึกอยู่ในโครงสร้างทางสังคมและวัฒนธรรมของวงการสงฆ์ไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งความผูกพันในฐานะ "ศิษย์เก่า" จากสถาบันการศึกษาเดียวกัน คือ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร.) ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่สร้าง "ทุนทางสังคม" (Social Capital) และ "ความไว้วางใจ" (Trust) ระหว่างบุคคลทั้งสอง

2.1 สถาบันการศึกษาในฐานะเบ้าหลอมอุดมการณ์

จากข้อมูลเอกสารประกอบ พบว่าทั้งสองท่านมีเส้นทางการศึกษาที่ทับซ้อนและสอดคล้องกันอย่างมีนัยสำคัญ:

• ดร.สำราญ สมพงษ์: สำเร็จการศึกษาตั้งแต่ระดับปริญญาตรี (พุทธศาสตรบัณฑิต เอกปรัชญา) ปริญญาโท และปริญญาเอก (สาขาสันติศึกษา) จาก มจร. อีกทั้งยังมีความผูกพันในฐานะบุคลากร โดยเคยดำรงตำแหน่งครูสอนปริยัติธรรมประจำสำนักเรียนของ มจร. ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2521 ³ สิ่งนี้แสดงให้เห็นถึงความเข้มข้นใน "ความเป็นลูกหม้อ" ที่ซึมซับวิธีคิดและวัฒนธรรมองค์กรของสงฆ์ไว้อย่างเต็มเปี่ยม

• ดร.นิยม เวชกามา: สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอก พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต (สาขาพุทธจิตวิทยา) จาก มจร. เช่นเดียวกัน โดยทำดุษฎีนิพนธ์เรื่อง "รูปแบบการมีส่วนร่วมทางการเมืองในระบอบประชาธิปไตยของประชาชนชาวสกลนครตามแนวพุทธจิตวิทยา" ⁴

การผ่านกระบวนการขัดเกลาทางสังคม (Socialization) จากสถาบันเดียวกัน ทำให้ทั้งคู่มี "โลกทัศน์" (Worldview) ที่คล้ายคลึงกันในการมองปัญหาบ้านเมือง กล่าวคือ การมองว่า "ธรรมะ" และ "การเมือง" เป็นสิ่งที่ไม่อาจแยกขาดจากกันได้ (Dhamma and Politics are Inseparable) และมองว่าวิกฤตการณ์ทางการเมืองและสังคมไทยมีรากเหง้ามาจากความเสื่อมถอยทางศีลธรรม ซึ่งจำเป็นต้องแก้ไขด้วยกลไกทางพุทธศาสนา

2.2 เครือข่าย "เปรียญธรรม" และ "คนวัด" ในพื้นที่สาธารณะ

ความสัมพันธ์ของทั้งคู่ยังตั้งอยู่บนอัตลักษณ์ร่วมของการเป็น "ทิด" หรือผู้ที่เคยผ่านการบวชเรียนมา (Ex-monks) ในสังคมไทย กลุ่มคนที่เคยบวชเรียนและสึกออกมาทำงานทางโลกมักจะมีการรวมตัวกันเป็นเครือข่ายที่ไม่เป็นทางการ แต่มีความเหนียวแน่นสูง โดยเฉพาะเมื่อต้องเผชิญกับประเด็นที่กระทบต่อความมั่นคงของพระพุทธศาสนา

• ดร.นิยม: ใช้สถานะทางการเมืองในฐานะ ส.ส. เป็น "เกราะป้องกัน" ให้กับคณะสงฆ์ในรัฐสภา จนได้รับฉายาจากสื่อมวลชนและวงการสงฆ์ว่าเป็นผู้แทนของชาวพุทธอย่างแท้จริง ⁵

• ดร.สำราญ: ใช้สถานะทางวิชาชีพในฐานะสื่อมวลชนอาวุโส (Nation Group, คมชัดลึก, บ้านเมือง) เป็น "กระบอกเสียง" (Voice) ให้กับวงการสงฆ์ โดยนำเสนอข่าวสารและบทวิเคราะห์ที่โต้แย้งวาทกรรมเชิงลบต่อพระพุทธศาสนา ³

ตารางที่ 1 แสดงให้เห็นถึงความสอดคล้องและเกื้อกูลกันของเส้นทางอาชีพและบทบาททางสังคมของทั้งสองท่าน ซึ่งเป็นฐานสำคัญของความร่วมมือในปัจจุบัน

ตารางที่ 1: การเปรียบเทียบภูมิหลังและบทบาททางสังคม

มิติการเปรียบเทียบ	ดร.นิยม เวชกามา	ดร.สำราญ สมพงษ์
การศึกษาสูงสุด	พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต (พุทธจิตวิทยา), มจร.	พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต (สันติศึกษา), มจร.
พื้นฐานอาชีพเดิม	ข้าราชการครู, นิติกร, นักการเมือง	ครูสอนปริยัติธรรม, สื่อมวลชน, นักวิชาการ
บทบาทหลัก	ผู้ปฏิบัติการทางการเมือง (Political Practitioner)	ปัญญาชนสาธารณะ (Public Intellectual)
ความเชี่ยวชาญ	กฎหมายมหาชน, การบริหารจัดการงบประมาณ	การสื่อสารมวลชน, พุทธสันติวิธี, การจัดการความขัดแย้ง
ฉายา/ภาพลักษณ์	องครักษ์พิทักษ์พระพุทธศาสนา	นักข่าววิถีพุทธ, ผู้นำพุทธโลก 3
จุดยืนทางการเมือง	อนุรักษ์นิยมใหม่ (ภายใต้พรรคโอกาสใหม่)	พุทธนิยม (เดิมสังกัดพรรคแผ่นดินธรรม)

การที่ทั้งสองท่านมี "ดีเอ็นเอ" จาก มจร. เหมือนกัน ทำให้เกิด "ภาษาเดียวกัน" ในการสื่อสาร ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ความร่วมมือในการผลักดันนโยบายที่มีความซับซ้อนและละเอียดอ่อนอย่าง "ธนาคารพระพุทธศาสนา" เป็นไปอย่างราบรื่นและมีเอกภาพ

3. วาระร่วมทางนโยบาย: ธนาคารพระพุทธศาสนาและภารกิจที่ยังไม่เสร็จสิ้น

จุดตัดที่สำคัญที่สุดของความสัมพันธ์ระหว่าง ดร.นิยม และ ดร.สำราญ คือการร่วมมือกันขับเคลื่อนนโยบาย "ธนาคารพระพุทธศาสนาแห่งประเทศไทย" ซึ่งถือเป็นนวัตกรรมทางนโยบายที่มุ่งหวังจะปฏิรูปโครงสร้างการบริหารจัดการทรัพย์สินของวัดและองค์กรสงฆ์ให้มีความโปร่งใสและตรวจสอบได้ เพื่อแก้ปัญหาเรื้อรังเรื่อง "เงินทอนวัด" และการแสวงหาผลประโยชน์โดยมิชอบ

3.1 การผนึกกำลังในคณะทำงาน

หลักฐานเชิงประจักษ์ยืนยันว่า ดร.สำราญ สมพงษ์ ได้เข้าไปมีบทบาทอย่างเป็นทางการในฐานะคณะทำงานเพื่อขับเคลื่อนการจัดตั้งธนาคารพระพุทธศาสนา ร่วมกับ ดร.นิยม เวชกามา ซึ่งในขณะนั้นดำรงตำแหน่งรองประธานคณะทำงานและสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพรรคเพื่อไทย ⁷ การดึง ดร.สำราญ เข้ามาร่วมทีมมิใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นการวางหมากลยุทธ์ของ ดร.นิยม ที่ต้องการผสาน "อำนาจรัฐ" (State Power) เข้ากับ "อำนาจความรู้" (Knowledge Power)

• บทบาทของ ดร.นิยม: ทำหน้าที่เป็น "หัวหอกทะลวงฟัน" ในรัฐสภา ท่านเป็นผู้เสนอญัตติและร่างพระราชบัญญัติเข้าสู่สภาผู้แทนราษฎร ⁸ ใช้ทักษะทางการเมืองในการล็อบบี้เสียงสนับสนุนจาก ส.ส. ข้ามพรรค และประสานงานกับกรรมาธิการงบประมาณเพื่อให้มีการจัดสรรงบประมาณศึกษาความเป็นไปได้ ¹⁰

• บทบาทของ ดร.สำราญ: ทำหน้าที่เป็น "คลังสมอง" (Think Tank) และ "นักสื่อสารเชิงยุทธศาสตร์" ท่านใช้ความเชี่ยวชาญด้านพุทธเศรษฐศาสตร์และสันติศึกษาในการสร้างชุดคำอธิบาย (Narrative) เพื่อตอบคำถามสังคมว่า "ทำไมต้องมีธนาคารพุทธ?" โดยเน้นย้ำว่าธนาคารนี้มิได้มุ่งแสวงหากำไรสูงสุดแบบธนาคารพาณิชย์ แต่เป็นกลไกในการระดมทุนเพื่อสวัสดิการพระสงฆ์และการเผยแผ่ศาสนา ⁸

3.2 รายละเอียดและกลไกของ "ธนาคารพุทธ"

ร่าง พ.ร.บ. ธนาคารพุทธแห่งประเทศไทย ที่ทั้งสองท่านร่วมกันผลักดัน มีสาระสำคัญที่สะท้อนถึงอุดมการณ์ร่วมกันดังนี้ ⁸:

1. โครงสร้างทุน: กำหนดทุนจดทะเบียน 2,000 ล้านบาท โดยรัฐบาลสนับสนุนกึ่งหนึ่ง และระดมทุนจากการขายหุ้นให้พุทธศาสนิกชนอีกกึ่งหนึ่ง

2. วัตถุประสงค์: เพื่อเป็นสถาบันการเงินที่ยึดหลัก "พุทธวิถี" ส่งเสริมศีลธรรม จริยธรรม ควบคู่ไปกับการเติบโตทางเศรษฐกิจ (Moral Economy)

3. การบริหารจัดการ: มีคณะกรรมการกำกับดูแลที่ต้องเป็นพุทธศาสนิกชนและมีสัญชาติไทย เพื่อป้องกันการครอบงำจากทุนต่างชาติหรือกลุ่มผลประโยชน์อื่น

การที่ ดร.สำราญ เข้ามาช่วยกลั่นกรองและสื่อสารเนื้อหาเหล่านี้ ช่วยสร้างความน่าเชื่อถือให้กับร่างกฎหมาย และลดแรงต้านจากกลุ่มนักวิชาการสายเสรีนิยมที่มักมองว่าศาสนาไม่ควรยุ่งเกี่ยวกับธุรกรรมทางการเงิน

3.3 การปกป้องพระพุทธศาสนาเชิงรุก

นอกจากเรื่องธนาคารพุทธ ทั้งสองยังมีจุดยืนร่วมกันในการปกป้องพระสงฆ์จากการโจมตีทางสื่อ เช่น กรณี "2 พส." (พระมหาไพรวัลย์และพระมหาสมปอง) ที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์เรื่องการไลฟ์สด ดร.นิยม ได้ออกมาปกป้องในสภาฯ ว่าไม่ผิดพระวินัย ในขณะที่ ดร.สำราญ ได้เขียนบทความสนับสนุนในฐานะบรรณาธิการข่าว โดยมองว่าเป็นกุศโลบายในการดึงคนรุ่นใหม่เข้าวัด ⁶ การประสานเสียงกันทั้งในสภาและหน้าสื่อเช่นนี้ สะท้อนถึงยุทธศาสตร์การทำงานแบบ "สอดประสาน" (Synergy) ที่มีประสิทธิภาพสูง

4. พลวัตการเมืองใหม่: การย้ายพรรคและการลาออก

การเลือกตั้ง พ.ศ. 2569 เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้ทั้ง ดร.นิยม และ ดร.สำราญ ต้องปรับตัวขนานใหญ่ การเปลี่ยนแปลงสังกัดพรรคของทั้งคู่มิได้เกิดจากความขัดแย้งส่วนตัว แต่เป็นผลมาจากพลวัตโครงสร้างการเมืองไทยที่บีบคั้นให้ "กลุ่มการเมืองสายพุทธ" ต้องแสวงหายุทธศาสตร์ความอยู่รอดใหม่

4.1 ดร.นิยม กับการย้ายสู่ "พรรคโอกาสใหม่"

ดร.นิยม ตัดสินใจย้ายจากพรรคเพื่อไทยมาสังกัด "พรรคโอกาสใหม่" หลังจากถูกลดบทบาทและสูญเสียพื้นที่ในพรรคเดิม ¹ การย้ายครั้งนี้มีนัยยะสำคัญทางยุทธศาสตร์:

• ข้อจำกัดในพรรคเพื่อไทย: พรรคเพื่อไทยในยุคปัจจุบันมุ่งเน้นนโยบายเศรษฐกิจมหภาคและการดึงดูดคนรุ่นใหม่ที่มีแนวคิดเสรีนิยม ซึ่งอาจทำให้พื้นที่ของนโยบายศาสนาและอนุรักษ์นิยมทางวัฒนธรรมลดน้อยลง ดร.นิยม ซึ่งมีฐานเสียงหลักเป็นกลุ่มชาวพุทธผู้สูงอายุและเครือข่ายวัด จึงกลายเป็น "ส่วนเกิน" ในสมการใหม่ของพรรค

• โอกาสใน "พรรคโอกาสใหม่": พรรคโอกาสใหม่ ภายใต้การนำของนายจตุพร บุรุษพัฒน์ ประกาศอุดมการณ์ "อนุรักษ์นิยมใหม่" (Neoconservatism) และ "พิพัฒนาการนิยม" (Progressivism) ² ซึ่งเปิดพื้นที่กว้างขวางสำหรับการผสมผสานระหว่างการรักษาจารีตประเพณี (จุดแข็งของ ดร.นิยม) กับการบริหารจัดการสมัยใหม่ (จุดขายของพรรค) นี่คือ "บ้านใหม่" ที่เหมาะสมที่สุดสำหรับ ดร.นิยม ในการสานต่อภารกิจธนาคารพุทธและนโยบายศาสนาอื่น ๆ

4.2 การลาออกของ ดร.สำราญ จากพรรคแผ่นดินธรรม

ข้อมูลล่าสุดระบุว่า ดร.สำราญ ได้ลาออกจากพรรคแผ่นดินธรรม [User Query] การตัดสินใจนี้สามารถวิเคราะห์ได้ผ่านกรอบทฤษฎีพรรคการเมือง:

• กับดักพรรคเฉพาะกลุ่ม (Niche Party Trap): พรรคแผ่นดินธรรมเป็นพรรคที่เน้นประเด็นศาสนาเพียงอย่างเดียว (Single-issue Party) ซึ่งในบริบทการเมืองไทยที่มีความซับซ้อน พรรคเช่นนี้มักประสบปัญหาในการขยายฐานเสียงให้กว้างขวางพอที่จะชนะเลือกตั้ง หรือมีที่นั่งในสภามากพอที่จะผลักดันกฎหมาย

• ยุทธศาสตร์การเคลื่อนไหวอิสระ: การลาออกจากพรรคอาจเป็นยุทธศาสตร์ของ ดร.สำราญ เพื่อให้สามารถทำงานร่วมกับนักการเมืองจากพรรคอื่นได้สะดวกขึ้น โดยเฉพาะกับ ดร.นิยม ที่ย้ายไปพรรคโอกาสใหม่ หาก ดร.สำราญ ยังสังกัดแผ่นดินธรรม การไปช่วย ดร.นิยม หาเสียงหรือวางยุทธศาสตร์อาจถูกมองว่าผิดมารยาททางการเมืองหรือขัดต่อข้อบังคับพรรค การเป็น "อิสระ" จึงเปิดทางให้ท่านสามารถทำหน้าที่เป็น "ที่ปรึกษายุทธศาสตร์" ให้กับ ดร.นิยม ได้อย่างเต็มตัว

4.3 นัยยะของการรวมพลังใน "พรรคโอกาสใหม่"

แม้ ดร.สำราญ จะยังไม่มีตำแหน่งบริหารในพรรคโอกาสใหม่ปรากฏอย่างเป็นทางการ ² แต่ความสัมพันธ์ที่แนบแน่นและภารกิจร่วมกันบ่งชี้ว่า ท่านน่าจะเข้ามามีบทบาทสำคัญในเบื้องหลัง

• การผนึกกำลัง (Consolidation): การที่ ดร.นิยม ย้ายมาพรรคใหม่และ ดร.สำราญ ลาออกจากพรรคเดิม เปรียบเสมือนการ "รวมศูนย์ทรัพยากรบุคคล" (Human Resource Consolidation) ของกลุ่มการเมืองสายพุทธ มาไว้ที่จุดเดียว คือ พรรคโอกาสใหม่ เพื่อสร้างพลังต่อรองที่สูงขึ้น แทนที่จะกระจัดกระจายอยู่ในพรรคเล็กหรือพรรคใหญ่ที่ไม่ให้ความสำคัญ

5. ยุทธศาสตร์การเลือกตั้ง 2569: โมเดล "สกลนคร" และพุทธสันติวิธี

ในสนามเลือกตั้งจังหวัดสกลนคร เขต 2 ดร.นิยม ต้องเผชิญกับความท้าทายรอบด้าน ทั้งจากพรรคเพื่อไทยเจ้าของพื้นที่เดิมและพรรคคู่แข่งอื่นๆ ยุทธศาสตร์การหาเสียงที่วางแผนร่วมกับแนวคิดของ ดร.สำราญ จึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง

5.1 "สกลนครโมเดล": ธรรมะกินได้

ดร.นิยม นำเสนอแคมเปญหาเสียงภายใต้แนวคิด "เลือกมหานิยม ไปดูแลเรื่องศาสนา ปัญหาปากท้อง" ¹¹ ซึ่งเป็นการถอดบทเรียนจากการเมืองในอดีตที่นโยบายศาสนามักถูกมองว่าเป็นเรื่องนามธรรม จับต้องไม่ได้

• การเชื่อมโยง (Linkage): ยุทธศาสตร์นี้พยายามเชื่อมโยง "ธนาคารพุทธ" เข้ากับ "เศรษฐกิจฐานราก" โดยชี้ให้เห็นว่าหากมีธนาคารพุทธ วัดจะมีเงินทุนมาช่วยสงเคราะห์ชุมชน ปล่อยกู้ดอกเบี้ยต่ำให้ชาวบ้าน หรือจัดสวัสดิการให้ผู้สูงอายุ ซึ่งเป็นการแปลง "ทุนทางศาสนา" ให้เป็น "ทุนทางเศรษฐกิจ"

• บทบาทของ ดร.สำราญ: ดร.สำราญ ซึ่งเชี่ยวชาญด้านการสื่อสาร สามารถช่วย "แปลงสาร" (Message Framing) เหล่านี้ให้เป็นภาษาที่เข้าใจง่ายและเข้าถึงชาวบ้าน ผ่านสื่อออนไลน์และบทความต่างๆ

5.2 พุทธสันติวิธีและการสื่อสารเพื่อความปรองดอง

ท่ามกลางความขัดแย้งทางการเมือง ดร.นิยม เลือกใช้แนวทางที่แตกต่างด้วยการนำ "พุทธสันติวิธี" มาใช้ในการหาเสียง ซึ่งเป็นความเชี่ยวชาญเฉพาะทางของ ดร.สำราญ ³

• การหาเสียงเชิงบวก (Positive Campaigning): ไม่โจมตีใส่ร้ายคู่แข่ง แต่เน้นนำเสนอผลงานและจุดยืนของตนเอง การใช้ความสงบสยบความเคลื่อนไหว ตามหลักสันติศึกษา ช่วยสร้างภาพลักษณ์ของผู้ใหญ่ใจดีและเป็นที่พึ่งทางใจ ซึ่งดึงดูดคะแนนเสียงจากกลุ่มผู้เบื่อหน่ายความขัดแย้ง

• การจัดการวิกฤต (Crisis Management): หากถูกโจมตีเรื่องการย้ายพรรค ดร.สำราญ สามารถให้คำแนะนำในการตอบโต้ด้วยความเมตตาและเหตุผล อธิบายว่าเป็นความจำเป็นเพื่อให้สามารถทำงานรับใช้ศาสนาและประชาชนได้ต่อไป ไม่ใช่การทรยศอุดมการณ์

5.3 ยุทธศาสตร์เครือข่าย บวร (บ้าน-วัด-โรงเรียน)

ทั้ง ดร.นิยม และ ดร.สำราญ ต่างมีพื้นฐานมาจากความเป็นครูและบุคลากรทางศาสนา ทำให้เข้าใจกลไกของเครือข่าย "บวร" เป็นอย่างดี

• วัดเป็นศูนย์กลาง: ใช้พื้นที่วัดเป็นเวทีปราศรัยย่อย โดยให้พระสงฆ์ (ซึ่งศรัทธาในตัว ดร.นิยม อยู่แล้ว) เป็นกระบอกเสียงทางอ้อม (Opinion Leaders) ในการบอกต่อชาวบ้านถึงความสำคัญของการมี "ส.ส. สายพุทธ" ในสภา

• โรงเรียนและครู: ใช้เครือข่ายครูเก่าของ ดร.นิยม ในการเจาะเข้าสู่กลุ่มผู้ปกครอง

• บ้าน: ใช้ อสม. และผู้นำชุมชนที่ทำงานร่วมกับวัดในการเคาะประตูบ้าน

ตารางที่ 2 แสดงการวิเคราะห์ SWOT ของยุทธศาสตร์การหาเสียงภายใต้ความร่วมมือของทั้งสองท่าน

ตารางที่ 2: วิเคราะห์ SWOT ยุทธศาสตร์การเมืองของ ดร.นิยม และ ดร.สำราญ ในนามพรรคโอกาสใหม่

ปัจจัยภายใน (Internal Factors)	ปัจจัยภายนอก (External Factors)
จุดแข็ง (Strengths): 1. ภาพลักษณ์ "ตัวจริง" เรื่องพุทธศาสนาที่ชัดเจนและยาวนาน 2. เครือข่ายศิษย์เก่า มจร. และพระสงฆ์ทั่วประเทศที่เข้มแข็ง 3. ความเชี่ยวชาญด้านกฎหมายและกลไกสภาของ ดร.นิยม 4. ความเชี่ยวชาญด้านสื่อและยุทธศาสตร์สันติวิธีของ ดร.สำราญ	โอกาส (Opportunities): 1. กระแสสังคมที่เริ่มเบื่อหน่ายความขัดแย้งทางการเมืองแบบเดิม 2. การเติบโตของกลุ่ม "อนุรักษ์นิยมใหม่" ที่ต้องการรักษาอัตลักษณ์ไทย 3. แพลตฟอร์ม "พรรคโอกาสใหม่" ที่เปิดกว้างและมีความพร้อมด้านทรัพยากร
จุดอ่อน (Weaknesses): 1. ฐานเสียงจำกัดอยู่เฉพาะกลุ่มชาวพุทธสูงวัย อาจเข้าไม่ถึงคนรุ่นใหม่ 2. อายุที่มากขึ้นของ ดร.นิยม (74 ปี) อาจเป็นอุปสรรคในการลงพื้นที่หนัก 3. ภาพลักษณ์การเป็น "พรรคเฉพาะทาง" อาจทำให้ดูไม่เชี่ยวชาญเรื่องเศรษฐกิจ	อุปสรรค (Threats): 1. การแข่งขันที่รุนแรงจากพรรคใหญ่ (เพื่อไทย, ประชาชน) ที่มีทรัพยากรมากกว่า 2. กระแสข่าวลบเกี่ยวกับวงการสงฆ์ที่อาจกระทบต่อศรัทธาและนโยบายพุทธ 3. กฎหมายเลือกตั้งที่อาจไม่เอื้อต่อพรรคขนาดกลางและเล็ก

6. บทวิเคราะห์เชิงทฤษฎี: เครือข่ายชนชั้นนำและการสื่อสารทางการเมือง

เพื่อให้การวิเคราะห์มีความลุ่มลึกทางวิชาการ จำเป็นต้องมองปรากฏการณ์นี้ผ่านเลนส์ทฤษฎีรัฐศาสตร์และนิเทศศาสตร์การเมือง

6.1 ทฤษฎีเครือข่ายชนชั้นนำ (Elite Network Theory)

ความสัมพันธ์ระหว่าง ดร.นิยม และ ดร.สำราญ เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของ "เครือข่ายชนชั้นนำทางปัญญา" (Intellectual Elite Network) ที่ก่อตัวขึ้นจากสถาบันการศึกษา (มจร.) ทฤษฎีนี้อธิบายว่า การตัดสินใจทางการเมืองและการกำหนดนโยบายสาธารณะ มิได้เกิดขึ้นจากกระบวนการประชาธิปไตยแบบรากหญ้าเพียงอย่างเดียว แต่ถูกกำหนดทิศทางโดยกลุ่มชนชั้นนำที่มีความสัมพันธ์ส่วนตัวและอุดมการณ์ร่วมกัน การที่ทั้งสองท่านสามารถผลักดันวาระธนาคารพุทธขึ้นมาเป็นประเด็นระดับชาติได้ ทั้งที่ศาสนาไม่ใช่เรื่องหลักของการเมืองกระแสหลัก สะท้อนถึงประสิทธิภาพของเครือข่ายนี้ในการ "กำหนดวาระ" (Agenda Setting)

6.2 การสื่อสารทางการเมืองในยุคดิจิทัล (Political Communication in Digital Age)

ดร.สำราญ สมพงษ์ ได้นำความรู้จากการวิจัยเรื่องการสื่อสารสันติภาพในสื่อออนไลน์ ³ มาประยุกต์ใช้ในการสร้าง "พื้นที่ปลอดภัย" ทางการเมืองให้กับ ดร.นิยม ในโลกโซเชียลมีเดีย ท่ามกลางภาวะข่าวปลอม (Fake News) และถ้อยคำสร้างความเกลียดชัง (Hate Speech) การใช้หลัก "วาจาสุภาษิต" (Right Speech) และการนำเสนอเนื้อหาที่สร้างสรรค์ ช่วยสร้างความแตกต่าง (Differentiation) ให้กับแบรนด์การเมืองของ ดร.นิยม ทำให้โดดเด่นออกมาจากนักการเมืองทั่วไปที่เน้นการสาดโคลน

7. บทสรุปและทิศทางอนาคต

การวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่าง ดร.นิยม เวชกามา และ ดร.สำราญ สมพงษ์ ภายใต้บริบทของการเลือกตั้ง พ.ศ. 2569 และการเปลี่ยนแปลงสังกัดพรรค เผยให้เห็นถึงพลวัตที่สำคัญของการเมืองไทยในมิติของศาสนาและวัฒนธรรม

ข้อค้นพบสำคัญ:

1. พันธมิตรยั่งยืน: ความสัมพันธ์ของทั้งคู่มิใช่เพียงพันธมิตรทางการเมืองชั่วคราว แต่เป็น "สหธรรมิก" ที่มีรากฐานทางปัญญาและจิตวิญญาณร่วมกันจาก มจร. ซึ่งมีความทนทานต่อแรงเสียดทานทางการเมืองสูง

2. ยุทธศาสตร์ใหม่: การย้ายพรรคของ ดร.นิยม และการลาออกของ ดร.สำราญ คือการปรับตัวเชิงยุทธศาสตร์เพื่อนำพา "นโยบายพุทธนิยม" ออกจากพื้นที่จำกัด (Niche) สู่พื้นที่กระแสหลัก (Mainstream) ผ่านกลไกของ "พรรคโอกาสใหม่"

3. ธนาคารพุทธเป็นเดิมพัน: นโยบายธนาคารพระพุทธศาสนายังคงเป็นเป้าหมายสูงสุดที่ทั้งคู่ต้องการผลักดันให้สำเร็จ เพื่อเป็นมรดกทางนโยบาย (Policy Legacy) และเครื่องมือในการปฏิรูปกิจการสงฆ์

ทิศทางในอนาคต:

หาก ดร.นิยม ได้รับเลือกตั้งกลับเข้าสู่สภาในนามพรรคโอกาสใหม่ โดยมี ดร.สำราญ เป็นทีมงานเบื้องหลัง เราอาจได้เห็นการขับเคลื่อนนโยบายศาสนาในรูปแบบใหม่ที่ทันสมัยและเป็นระบบมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการผลักดัน พ.ร.บ. ธนาคารพุทธ การส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงศรัทธา หรือการใช้พุทธสันติวิธีในการแก้ปัญหาความขัดแย้งของชาติ ความสำเร็จของโมเดลนี้จะเป็นบทพิสูจน์ว่า "ธรรมะ" และ "การเมือง" สามารถเดินไปด้วยกันได้ในระบอบประชาธิปไตยไทยสมัยใหม่

รายงานฉบับนี้จึงสรุปได้ว่า ดร.นิยม และ ดร.สำราญ คือคู่หูทางยุทธศาสตร์ที่สำคัญที่สุดคู่หนึ่งในปีกอนุรักษ์นิยมใหม่ของการเมืองไทย ที่กำลังพยายาสร้างพื้นที่ยืนให้กับคุณค่าทางศาสนา ท่ามกลางกระแสธารแห่งการเปลี่ยนแปลงที่เชี่ยวกราก