วิเคราะห์ยุทธศาสตร์เลือกตั้ง 2569 : “ดร.นิยม เวชกามา” ชูปฏิรูปคณะสงฆ์ไทยด้วยดิจิทัล สอดรับมติมหาเถรสมาคม

 

วิเคราะห์ยุทธศาสตร์เลือกตั้ง 2569 : “ดร.นิยม เวชกามา” ชูปฏิรูปคณะสงฆ์ไทยด้วยดิจิทัล สอดรับมติมหาเถรสมาคม

ท่ามกลางบรรยากาศการเลือกตั้งทั่วไปวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ที่กำลังใกล้เข้ามา ประเด็นการเมืองไทยมิได้จำกัดอยู่เพียงเรื่องเศรษฐกิจหรือการบริหารประเทศ หากแต่ขยายตัวไปสู่ประเด็นอ่อนไหวอย่าง “การปฏิรูปกิจการคณะสงฆ์ไทย” ซึ่งกำลังเผชิญวิกฤตศรัทธาอย่างต่อเนื่องในช่วงหลายปีที่ผ่านมา

หนึ่งในนักการเมืองที่ถูกจับตามองในประเด็นนี้ คือ ดร.นิยม เวชกามา ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จังหวัดสกลนคร เขต 2 พรรคโอกาสใหม่ หมายเลข 6 ซึ่งนำเสนอแนวนโยบายการปฏิรูปการบริหารจัดการคณะสงฆ์ด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล โดยยึดโยงอย่างเป็นระบบกับ มติมหาเถรสมาคม (มส.) ครั้งที่ 1/2569 เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2569 ที่น้อมรับพระสังฆราโชบาย 12 ข้อของสมเด็จพระสังฆราช

วิกฤตศรัทธา กับโจทย์การเมืองใหม่

ตลอดช่วงปี 2563–2568 สังคมไทยต้องเผชิญข่าวอื้อฉาวในวงการสงฆ์อย่างต่อเนื่อง ทั้งกรณีทุจริตเงินวัด การฟอกเงินผ่านบัญชีส่วนตัว การประพฤติผิดพระธรรมวินัย และปัญหาพระปลอม ซึ่งล้วนส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นของพุทธศาสนิกชนในวงกว้าง นักวิชาการจำนวนมากมองว่าวิกฤตดังกล่าวสะท้อนความล้มเหลวของระบบบริหารจัดการคณะสงฆ์ที่ยังขาดกลไกตรวจสอบและพึ่งพา “ศรัทธานำระบบ” มากกว่าธรรมาภิบาล

ในบริบทนี้ สถาบันการเมืองจึงถูกคาดหวังให้เข้ามามีบทบาทในการเสนอทางออกเชิงโครงสร้าง โดย ดร.นิยม เวชกามา เสนอแนวคิดการ “จัดระเบียบ” คณะสงฆ์ผ่านระบบดิจิทัล แทนการใช้มาตรการลงโทษหรือการแทรกแซงเชิงอำนาจรัฐแบบแข็งตัว

มติมหาเถรสมาคม 2569 : เข็มทิศการปฏิรูปด้วยข้อมูล

มติมหาเถรสมาคมเมื่อวันที่ 9 มกราคม 2569 ถือเป็นหมุดหมายสำคัญของการบริหารกิจการคณะสงฆ์ไทย โดยเฉพาะ พระสังฆราโชบาย ข้อที่ 10 ที่เน้นการพัฒนาระบบดิจิทัลเพื่อฐานข้อมูลพระภิกษุและวัด เพื่อสร้างความโปร่งใสและเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารจัดการศาสนสมบัติ

ดร.นิยม นำมติดังกล่าวมาเป็นแกนกลางของนโยบายหาเสียง โดยชี้ว่า “ข้อมูล” คือเครื่องมือสำคัญในการแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง ตั้งแต่การระบุตัวตนพระภิกษุ การป้องกันพระปลอม การตรวจสอบบัญชีวัด ไปจนถึงการจัดสรรสวัสดิการอย่างเป็นธรรม

จาก “นักวิชาการพุทธจิตวิทยา” สู่ตัวแสดงเชิงยุทธศาสตร์

ด้วยพื้นฐานการศึกษาระดับปริญญาเอกด้านพุทธจิตวิทยา ผสานกับประสบการณ์ทางการเมืองและบทบาทในคณะกรรมาธิการด้านศาสนาในอดีต ดร.นิยม ถูกมองว่าไม่ใช่เพียงนักการเมืองท้องถิ่น แต่เป็น “ตัวแสดงเชิงยุทธศาสตร์” ที่พยายามเชื่อมโลกของศรัทธาจารีตเข้ากับการบริหารรัฐสมัยใหม่

การย้ายสังกัดจากพรรคเพื่อไทยมาสู่ พรรคโอกาสใหม่ ในการเลือกตั้งครั้งนี้ ถูกวิเคราะห์ว่าเป็นการปรับยุทธศาสตร์ทางการเมือง เพื่อเปิดพื้นที่ให้สามารถผลักดันวาระด้านศาสนาได้อย่างชัดเจนยิ่งขึ้น ภายใต้อุดมการณ์อนุรักษนิยมใหม่ที่เน้นการรักษาสถาบันหลักของชาติควบคู่กับการบริหารจัดการแบบทันสมัย

“Smart Monk ID” กับภูมิคุ้มกันทางดิจิทัลของศาสนา

หัวใจของนโยบายคือการผลักดันระบบ Smart Monk ID และฐานข้อมูลดิจิทัลคณะสงฆ์ ซึ่งถูกมองว่าไม่ใช่เพียงเครื่องมือทางเทคนิค แต่เป็นกลไกสร้าง “ภูมิคุ้มกันทางดิจิทัล” ให้สถาบันสงฆ์ ท่ามกลางภัยคุกคามรูปแบบใหม่ในศตวรรษที่ 21

แนวคิดดังกล่าวครอบคลุมตั้งแต่การใช้เทคโนโลยี Biometrics เพื่อยืนยันตัวตน การเชื่อมโยงข้อมูลกับระบบสวัสดิการ ไปจนถึงการนำ Blockchain มาใช้ตรวจสอบเส้นทางการเงินวัด เพื่อป้องกันการทุจริตและฟื้นฟูศรัทธาของสังคม

สกลนคร เขต 2 : พื้นที่ยุทธศาสตร์แห่ง “พระป่า” ยุคดิจิทัล

จังหวัดสกลนคร ซึ่งเป็นฐานสำคัญของพระป่าสายวิปัสสนากรรมฐาน ถูกมองว่าเป็นพื้นที่เชิงสัญลักษณ์ของการปฏิรูปครั้งนี้ การได้รับการสนับสนุนทางจิตวิญญาณจากพระสายป่าที่มีบารมีทางศีลธรรม ช่วยเสริมความชอบธรรมให้กับ ดร.นิยม ในฐานะผู้ผลักดันวาระปฏิรูปโดยไม่กระทบแก่นแท้ของพระธรรมวินัย

อย่างไรก็ตาม ความท้าทายสำคัญยังคงอยู่ โดยเฉพาะปัญหาความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล วัดและสำนักสงฆ์ในพื้นที่ห่างไกลยังขาดโครงสร้างพื้นฐานและทักษะด้านเทคโนโลยี ซึ่ง ดร.นิยม เสนอให้รัฐเข้ามาหนุนผ่านโครงการขยายอินเทอร์เน็ตและการสร้าง “อาสาสมัครดิจิทัลวัด”

บทสรุป: ศรัทธา เทคโนโลยี และการเมือง

นักวิเคราะห์ประเมินว่า บทบาทของ ดร.นิยม เวชกามา ในการเลือกตั้งปี 2569 ทำให้ประเด็นศาสนากลายเป็นวาระเชิงนโยบายอย่างจริงจังในสนามการเมือง แนวคิดการผสานความศักดิ์สิทธิ์ของจารีตเข้ากับประสิทธิภาพของเทคโนโลยี อาจเป็น “ทางสายกลาง” ที่ช่วยให้พระพุทธศาสนาไทยสามารถยืนหยัดอย่างสง่างาม โปร่งใส และตรวจสอบได้ในยุคดิจิทัล

การวิเคราะห์เชิงยุทธศาสตร์: ดร.นิยม เวชกามา และการปฏิรูปกิจการคณะสงฆ์ไทยผ่านนวัตกรรมดิจิทัลตามมติมหาเถรสมาคม ปี 2569

บทคัดย่อสำหรับผู้บริหาร

เอกสารวิชาการฉบับนี้มุ่งนำเสนอการวิเคราะห์เชิงลึกเกี่ยวกับบทบาท วิสัยทัศน์ และยุทธศาสตร์ทางการเมืองของ ดร.นิยม เวชกามา ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) จังหวัดสกลนคร เขต 2 พรรคโอกาสใหม่ หมายเลข 6 ในบริบทของการเลือกตั้งทั่วไปที่จะมีขึ้นในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 การศึกษานี้ให้ความสำคัญเป็นพิเศษกับนโยบายการส่งเสริมการพัฒนาระบบฐานข้อมูลและการบริหารจัดการคณะสงฆ์ด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล ซึ่งมีความสอดคล้องอย่างมีนัยสำคัญกับ มติมหาเถรสมาคม (มส.) ครั้งที่ 1/2569 เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2569 ที่ได้รับรองพระสังฆราโชบาย 12 ข้อ ของสมเด็จพระสังฆราช โดยเฉพาะข้อที่ 10 ว่าด้วยการพัฒนาระบบดิจิทัลเพื่อฐานข้อมูลพระภิกษุและวัด เพื่อสร้างความโปร่งใสและประสิทธิภาพในการบริหารจัดการศาสนสมบัติ

รายงานฉบับนี้ชี้ให้เห็นว่า ดร.นิยม เวชกามา มิได้ดำรงตนเป็นเพียงนักการเมืองท้องถิ่นในระบอบประชาธิปไตยแบบตัวแทนเท่านั้น แต่ยังทำหน้าที่เป็น "ตัวแสดงเชิงยุทธศาสตร์" (Strategic Actor) ที่พยายามเชื่อมประสานช่องว่างระหว่างศรัทธาตามจารีตประเพณี (Traditional Faith) กับการบริหารจัดการภาครัฐสมัยใหม่ (Modern Public Administration) ภายใต้อุดมการณ์ของ "พรรคโอกาสใหม่" ที่เน้นแนวทางอนุรักษนิยมใหม่ (Neoconservatism) การผลักดันระบบฐานข้อมูลดิจิทัล (Smart Monk ID) และการตรวจสอบบัญชีทรัพย์สินวัด มิใช่เพียงมาตรการทางเทคนิควิทยาการ แต่เป็นเครื่องมือทางการเมืองและศาสนจักรในการสร้าง "ภูมิคุ้มกันทางดิจิทัล" (Digital Immunity) ให้แก่สถาบันสงฆ์ ท่ามกลางวิกฤตศรัทธาและภัยคุกคามรูปแบบใหม่ในศตวรรษที่ 21

การวิเคราะห์ครอบคลุมถึงพลวัตทางการเมืองในพื้นที่จังหวัดสกลนคร ซึ่งเป็นฐานที่มั่นสำคัญของพระป่าสายวิปัสสนากรรมฐาน และความท้าทายในการนำเทคโนโลยีลงสู่การปฏิบัติจริง (Implementation Challenges) ทั้งในมิติของความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล (Digital Divide) และการต่อต้านจากโครงสร้างอำนาจเดิม ผลการศึกษาเสนอแนะว่า ความสำเร็จของนโยบายนี้ขึ้นอยู่กับความสามารถในการบูรณาการข้อมูลระหว่างหน่วยงานรัฐและคณะสงฆ์ การสร้างความไว้วางใจในระบบความปลอดภัยของข้อมูล และการปรับตัวของบุคลากรทางศาสนา เพื่อให้พุทธศาสนาไทยสามารถดำรงอยู่ได้อย่างมั่นคงและสง่างามในยุคดิจิทัลดิสรัปชัน

---

1. บทนำ: ภูมิทัศน์การเมืองและวิกฤตศรัทธาในรอยต่อแห่งยุคสมัย 2569

1.1 บริบททางการเมืองไทยกับการเลือกตั้ง 2569

การเลือกตั้งทั่วไปที่จะอุบัติขึ้นในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ถือเป็นหมุดหมายทางประวัติศาสตร์การเมืองไทยที่สำคัญยิ่ง ภายหลังจากความผันผวนทางการเมืองในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา การเลือกตั้งครั้งนี้มิใช่เพียงการแข่งขันเพื่อช่วงชิงอำนาจบริหารประเทศระหว่างขั้วการเมืองต่างๆ อาทิ พรรคประชาชน พรรคเพื่อไทย หรือพรรคภูมิใจไทย เท่านั้น แต่ยังเป็นเวทีแห่งการปะทะสังสรรค์ทางความคิดระหว่าง "จารีตนิยม" และ "เสรีนิยมก้าวหน้า" ในประเด็นที่ละเอียดอ่อนที่สุดประเด็นหนึ่งของสังคมไทย นั่นคือ "สถานะและบทบาทของสถาบันสงฆ์".¹

สังคมไทยในช่วงปี 2563-2568 ต้องเผชิญกับ "วิกฤตศรัทธา" (Crisis of Faith) ในวงการสงฆ์อย่างรุนแรงและต่อเนื่อง ปรากฏการณ์ข่าวฉาวโฉ่รายวัน ไม่ว่าจะเป็นกรณีการยักยอกเงินวัด การฟอกเงินผ่านบัญชีส่วนตัวของเจ้าอาวาส การเสพเมถุน หรือแม้กระทั่งการพัวพันกับยาเสพติดของพระภิกษุในบางพื้นที่ ได้กัดเซาะความศรัทธาของพุทธศาสนิกชนอย่างมีนัยสำคัญ.³ กรณีตัวอย่างเช่น การจับกุมพระเถระชั้นผู้ใหญ่ในคดีเงินทอนวัด หรือกรณีพระอาจารย์คมที่ยักยอกเงินวัดป่าธรรมคีรีกว่า 200 ล้านบาท สะท้อนให้เห็นถึงความล้มเหลวของ "ระบบนิเวศการบริหารจัดการ" (Management Ecosystem) ของคณะสงฆ์ไทยที่ยังคงยึดติดกับรูปแบบ "ศรัทธานำระบบ" ที่ขาดกลไกการตรวจสอบถ่วงดุลที่มีประสิทธิภาพ

ในบริบทเช่นนี้ สถาบันการเมืองจึงเข้ามามีบทบาทในการนำเสนอทางออก ดร.นิยม เวชกามา ผู้สมัคร ส.ส. จากพรรคโอกาสใหม่ จึงได้ก้าวเข้ามาในฐานะ "ผู้พิทักษ์พุทธ" ที่เสนอโมเดลการปฏิรูปที่มิใช่การทำลายล้าง แต่เป็นการ "จัดระเบียบ" (Regularization) โดยใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือหลัก

1.2 มติมหาเถรสมาคม 9 มกราคม 2569: ปฐมบทแห่งการปฏิรูปดิจิทัล

เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2569 ณ ตำหนักเพ็ชร วัดบวรนิเวศวิหาร ได้เกิดเหตุการณ์สำคัญที่ถือเป็นจุดเปลี่ยนของประวัติศาสตร์คณะสงฆ์ไทย เมื่อที่ประชุมมหาเถรสมาคม (มส.) ครั้งที่ 1/2569 ได้มีมติน้อมรับ "พระสังฆราโชบาย" ของสมเด็จพระสังฆราช เพื่อใช้เป็นกรอบนโยบายหลักในการขับเคลื่อนกิจการคณะสงฆ์ประจำปี 2569 จำนวน 12 ข้อ.⁶

สาระสำคัญที่สร้างแรงสั่นสะเทือนในวงการบริหารจัดการศาสนามากที่สุด คือ ข้อที่ 10 ที่ระบุไว้อย่างชัดเจนถึงความจำเป็นในการ "พัฒนาระบบดิจิทัลเพื่อฐานข้อมูลพระภิกษุและวัด เพื่อความโปร่งใสและประสิทธิภาพในการบริหาร" มตินี้มิได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่เป็นการตอบสนองต่อแรงกดดันทางสังคมและปัญหาเชิงโครงสร้างที่สะสมมานาน เป็นการยอมรับอย่างเป็นทางการจากองค์กรปกครองสูงสุดของสงฆ์ว่า "วิธีการเดิม" ไม่สามารถรับมือกับปัญหาในโลกยุคใหม่ได้อีกต่อไป และ "ข้อมูล" (Data) คือกุญแจสำคัญที่จะไขทางออกสู่ความยั่งยืน

1.3 วัตถุประสงค์และระเบียบวิธีวิจัย

รายงานฉบับนี้มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อ:

1. วิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงยุทธศาสตร์ระหว่างนโยบายของ ดร.นิยม เวชกามา และมติมหาเถรสมาคม ในการขับเคลื่อนระบบฐานข้อมูลดิจิทัล

2. ประเมินความเป็นไปได้ ปัญหา และอุปสรรค ในการนำนโยบายดังกล่าวไปปฏิบัติจริงในพื้นที่จังหวัดสกลนคร

3. นำเสนอข้อเสนอแนะเชิงนโยบายสำหรับการพัฒนาระบบนิเวศดิจิทัลทางศาสนาที่ยั่งยืน

การศึกษาใช้วิธีการวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary Research) โดยสังเคราะห์ข้อมูลจากข่าวสาร รายงานการประชุม บทสัมภาษณ์ และเอกสารที่เกี่ยวข้อง เพื่อนำเสนอภาพรวมที่ครอบคลุมและลึกซึ้ง

---

2. พลวัตของ ดร.นิยม เวชกามา: จากนักวิชาการพุทธจิตวิทยาสู่ "ผู้พิทักษ์พุทธ" ในเวทีการเมือง

2.1 ภูมิหลังทางวิชาการ: รากฐานทางปัญญาที่แข็งแกร่ง

ดร.นิยม เวชกามา หรือที่รู้จักกันในนาม "มหานิยม" มิใช่นักการเมืองที่เติบโตมาจากกลุ่มทุนหรือตระกูลการเมืองแบบดั้งเดิม แต่มีรากฐานมาจากสายวิชาการและข้าราชการครู ท่านเกิดเมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม 2494 ที่อำเภอโพนนาแก้ว จังหวัดสกลนคร.⁹ เส้นทางการศึกษาของท่านสะท้อนให้เห็นถึงความสนใจที่หลากหลายแต่ลึกซึ้ง โดยสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี ครุศาสตรบัณฑิต และนิติศาสตรบัณฑิต ปริญญาโทรัฐศาสตรมหาบัณฑิต และที่สำคัญที่สุดคือ ปริญญาเอก พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาพุทธจิตวิทยา จากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร.).⁹

การมีวุฒิการศึกษาระดับปริญญาเอกด้าน "พุทธจิตวิทยา" ถือเป็นคุณสมบัติที่หาได้ยากในหมู่นักการเมืองไทย ความรู้ในสาขานี้ทำให้ ดร.นิยม มีความเข้าใจที่ลึกซึ้งเกี่ยวกับสภาวะจิตใจ แรงจูงใจ และพฤติกรรมมนุษย์ตามหลักพุทธธรรม ซึ่งเมื่อผนวกกับความรู้ด้าน "นิติศาสตร์" และ "รัฐศาสตร์" ทำให้ท่านสามารถมองปัญหาของคณะสงฆ์ในมิติที่ซับซ้อน (Multidimensional Perspective) ท่านไม่ได้มองปัญหาพระสงฆ์ทำผิดวินัยเป็นเพียงเรื่องของการละเมิดกฎหมายที่ต้องลงโทษทางอาญาเพียงอย่างเดียว แต่มองลึกลงไปถึงปัจจัยทางจิตวิทยาและโครงสร้างทางสังคมที่เอื้อให้เกิดปัญหานั้นๆ.¹¹

2.2 เส้นทางการเมืองและบทบาทในสภาผู้แทนราษฎร

ดร.นิยม เริ่มต้นเส้นทางการเมืองกับพรรคพลังประชาชน และต่อมากับพรรคเพื่อไทย โดยได้รับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสกลนครหลายสมัย.⁹ ตลอดระยะเวลาการทำงานในสภา ท่านได้แสดงบทบาทที่โดดเด่นในฐานะ "กรรมาธิการการศาสนา ศิลปะและวัฒนธรรม" และ "ที่ปรึกษาอนุกรรมาธิการพิจารณาศึกษาด้านพระพุทธศาสนา".⁹

ผลงานเชิงนิติบัญญัติที่สำคัญของท่าน ได้แก่:

• การผลักดันร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมและอุปถัมภ์พระพุทธศาสนาแห่งชาติ: เพื่อให้รัฐมีพันธกิจที่ชัดเจนในการสนับสนุนงบประมาณและการดูแลพุทธศาสนา.⁹

• แนวคิดธนาคารพระพุทธศาสนา: เพื่อสร้างระบบการเงินที่สอดคล้องกับวิถีพุทธและป้องกันปัญหาพุทธพาณิชย์.¹²

• การปกป้องสิทธิของพระภิกษุ: ท่านเป็นหนึ่งใน ส.ส. ไม่กี่คนที่กล้าลุกขึ้นอภิปรายท้วงติงการใช้อำนาจรัฐที่เกินขอบเขตในการดำเนินคดีกับพระเถระชั้นผู้ใหญ่ โดยเฉพาะในคดีเงินทอนวัด ที่ท่านมองว่ากระบวนการยุติธรรมทางโลกไม่ได้ให้ความสำคัญกับ "กระบวนการนิคหกรรม" (การลงโทษตามพระธรรมวินัย) อย่างเพียงพอ.¹³

บทบาทเหล่านี้ทำให้ ดร.นิยม ได้รับฉายาจากสื่อมวลชนและประชาชนว่าเป็น "องครักษ์พิทักษ์พุทธ" และกลายเป็นตัวแทนทางความคิดของกลุ่มชาวพุทธและพระสังฆาธิการจำนวนมากที่รู้สึกว่าตนเองไม่ได้รับความเป็นธรรมจากโครงสร้างรัฐ

2.3 การย้ายสังกัดสู่ "พรรคโอกาสใหม่": นัยยะทางยุทธศาสตร์

การตัดสินใจย้ายจากพรรคเพื่อไทยมาสังกัด "พรรคโอกาสใหม่" (New Opportunity Party) ในการเลือกตั้งปี 2569 ถือเป็นการปรับเปลี่ยนทางยุทธศาสตร์ที่สำคัญยิ่ง.⁹ พรรคโอกาสใหม่ ภายใต้การนำของ นายจตุพร บุรุษพัฒน์ มีจุดยืนทางการเมืองแบบ "อนุรักษนิยมใหม่" (Neoconservatism) ที่ให้ความสำคัญกับการธำรงรักษาสถาบันชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์ แต่ใช้วิธีการบริหารจัดการแบบสมัยใหม่ (Modern Management) และการขับเคลื่อนด้วยข้อมูล (Data-Driven).¹⁵

สำหรับ ดร.นิยม การย้ายพรรคครั้งนี้ไม่ใช่เพียงการเปลี่ยนเสื้อคลุม แต่เป็นการย้ายไปสู่แพลตฟอร์มทางการเมืองที่ "เปิดกว้าง" และ "โฟกัส" ในเรื่องศาสนาได้มากกว่าเดิม ในพรรคเพื่อไทยซึ่งเป็นพรรคใหญ่ที่มีความหลากหลายทางอุดมการณ์ ประเด็นทางศาสนาอาจไม่ใช่ลำดับความสำคัญสูงสุด หรืออาจขัดแย้งกับปีกเสรีนิยมในพรรค แต่ในพรรคโอกาสใหม่ ดร.นิยม สามารถวางตำแหน่งตนเองเป็น "ขุนพลด้านศาสนา" ได้อย่างเต็มภาคภูมิ สอดคล้องกับนโยบายพรรคที่เน้นการสร้าง "โอกาส" ให้กับคนทุกกลุ่ม รวมถึงกลุ่มพระสงฆ์ที่ต้องการการปฏิรูป.¹⁶

นอกจากนี้ ในเชิงพื้นที่จังหวัดสกลนคร การย้ายพรรคยังช่วยให้ ดร.นิยม สามารถดึงคะแนนเสียงจากกลุ่มอนุรักษนิยมที่อาจไม่พอใจนโยบายบางประการของพรรคเพื่อไทยในอดีต ในขณะเดียวกันก็ยังรักษาฐานเสียงเดิมที่ศรัทธาในตัวบุคคลและผลงานการพัฒนาพื้นที่ของท่านไว้ได้.²

---

3. มติมหาเถรสมาคม 9 มกราคม 2569: การปฏิรูปด้วยข้อมูล (Data-Driven Reformation)

3.1 การวิเคราะห์สาระสำคัญของมติและพระสังฆราโชบาย ข้อ 10

การประชุมมหาเถรสมาคม ครั้งที่ 1/2569 เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2569 ถือเป็นหมุดหมายของการนำเทคโนโลยีเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างการบริหารคณะสงฆ์อย่างเป็นทางการ มตินี้รับรองพระสังฆราโชบาย 12 ข้อ ซึ่งครอบคลุมตั้งแต่การควบคุมพุทธพาณิชย์ การจัดการศึกษา ไปจนถึงการบริหารงานบุคคล.⁸

ประเด็นที่ ดร.นิยม ให้ความสำคัญสูงสุดและนำมาเป็นนโยบายหลักในการหาเสียง คือ ข้อที่ 10 การพัฒนาระบบฐานข้อมูลพระภิกษุและวัด ซึ่งมีนัยยะสำคัญดังนี้:

1. การระบุตัวตน (Identification & Authentication): ระบบดิจิทัลจะช่วยให้สามารถระบุตัวตนของพระภิกษุได้อย่างแม่นยำ แยกแยะ "พระจริง" ออกจาก "พระปลอม" หรือกลุ่มมิจฉาชีพที่แฝงตัวเข้ามาบวชเพื่อแสวงหาผลประโยชน์ ซึ่งเป็นปัญหาเรื้อรังที่ทำลายศรัทธาประชาชน.³

2. ความโปร่งใสทางบัญชี (Financial Transparency): การมีฐานข้อมูลวัดที่เชื่อมโยงกับระบบบัญชี จะช่วยให้ตรวจสอบเส้นทางการเงิน (Money Trail) ของวัดได้ ป้องกันการฟอกเงินและการทุจริตในรูปแบบต่างๆ ซึ่งสอดคล้องกับข้อเรียกร้องของสังคมที่ต้องการเห็นความโปร่งใสในเงินบริจาค.³

3. การบริหารสวัสดิการ (Welfare Administration): การทราบจำนวนพระภิกษุสามเณรที่แท้จริงและเป็นปัจจุบัน (Real-time Data) จะช่วยให้รัฐและสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติสามารถจัดสรรงบประมาณอุดหนุน นิตยภัต และสวัสดิการด้านการรักษาพยาบาลได้อย่างทั่วถึงและเป็นธรรม ไม่ตกหล่นหรือซ้ำซ้อน.¹⁹

3.2 บทเรียนจากอดีต: จาก Smart Card 2017 สู่ Smart Monk ID 2569

ความพยายามในการจัดทำบัตรประจำตัวพระสงฆ์แบบสมาร์ตการ์ดไม่ใช่เรื่องใหม่ ในปี 2560 (2017) รัฐบาลเคยพยายามผลักดันโครงการนี้มาแล้ว แต่ประสบความล้มเหลวและต้องชะลอไป.⁵ ปัจจัยความล้มเหลวในอดีตประกอบด้วย:

• ปัญหาทางเทคนิคและกายภาพ: การใช้เทคโนโลยีจดจำใบหน้า (Face Recognition) ในยุคนั้นยังมีข้อจำกัด โดยเฉพาะกับพระสงฆ์ที่ไม่มีคิ้วและศีรษะโล้น ทำให้ระบบ AI ในขณะนั้นเกิดความผิดพลาด (Error) ในการยืนยันตัวตน ดังกรณีที่เป็นข่าวไวรัลเรื่องพระต้องนำเทปกาวมาติดเป็นคิ้วเพื่อสแกนใบหน้าใช้สิทธิสวัสดิการ.²²

• การขาดการบูรณาการข้อมูล: ฐานข้อมูลของสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ กระทรวงมหาดไทย และหน่วยงานอื่นๆ ยังแยกส่วนกัน (Silo) ทำให้ข้อมูลไม่เชื่อมโยง

• แรงต้านเชิงจิตวิทยา: พระสงฆ์จำนวนมากรู้สึกว่าการทำสมาร์ตการ์ดเป็นการ "ตีตรา" หรือ "ควบคุม" มากกว่าการอำนวยความสะดวก

อย่างไรก็ตาม ในปี 2569 บริบททางเทคโนโลยีได้เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง ดร.นิยม และพรรคโอกาสใหม่ นำเสนอแนวคิด "Smart Monk ID" ยุคใหม่ ที่แก้ไขจุดอ่อนเดิม:

• เทคโนโลยี Biometrics ขั้นสูง: ระบบยืนยันตัวตนรูปแบบใหม่ที่ไม่พึ่งพาเพียงใบหน้า แต่ใช้อัตลักษณ์อื่นๆ ประกอบ ทำให้มีความแม่นยำสูงแม้ไม่มีคิ้ว.²⁴

• การเชื่อมโยงข้อมูลบน Cloud: การใช้ระบบ Government Data Center and Cloud Service (GDCC) ของกระทรวงดิจิทัลฯ ทำให้ข้อมูลมีความมั่นคงปลอดภัยและเชื่อมโยงกันได้ทันที.²⁴

• การสร้างแรงจูงใจ (Incentivization): ดร.นิยม เน้นย้ำว่า Smart Monk ID ใหม่นี้ จะเป็นกุญแจเข้าสู่ระบบสวัสดิการรักษาพยาบาล การเดินทาง และการศึกษา ทำให้พระสงฆ์เห็น "ประโยชน์" ที่จับต้องได้ ซึ่งจะช่วยลดแรงต้านลงได้มาก.¹¹

3.3 Blockchain กับการแก้ปัญหาวิกฤตศรัทธา

นอกจากระบบฐานข้อมูลบุคคล ดร.นิยม ยังมีวิสัยทัศน์ในการนำเทคโนโลยี Blockchain มาประยุกต์ใช้กับการบริหารจัดการศาสนสมบัติ.³ ด้วยคุณสมบัติของ Blockchain ที่เป็นบัญชีแยกประเภทที่ไม่สามารถแก้ไขได้ (Immutable Ledger) จะช่วยสร้างความโปร่งใสในระดับสูงสุดให้กับบัญชีเงินบริจาค ผู้บริจาคสามารถตรวจสอบได้ว่าเงินของตนถูกนำไปใช้ตามวัตถุประสงค์หรือไม่ ซึ่งเทคโนโลยีนี้จะเป็นเครื่องมือสำคัญในการกอบกู้ศรัทธาที่สูญเสียไปจากกรณีทุจริตในอดีต

---

4. พื้นที่ยุทธศาสตร์: สกลนคร เขต 2 กับบริบท "พระป่า" ยุค 5G

4.1 ข้อมูลพื้นฐานและภูมิทัศน์ทางศาสนา

จังหวัดสกลนครได้รับสมญานามว่าเป็น "เมืองพุทธธรรม" และเป็นถิ่นกำเนิดของพระอริยสงฆ์สายวิปัสสนากรรมฐาน (สายพระป่า) จำนวนมาก เช่น หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต, หลวงปู่ฝั้น อาจาโร.¹⁷ สถิติในปี 2568 ระบุว่าสกลนครมีวัดมากถึง 1,241 แห่ง ซึ่งถือเป็นจังหวัดที่มีจำนวนวัดมากเป็นลำดับต้นๆ ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ.²⁷

เขตเลือกตั้งที่ 2 ซึ่งประกอบด้วย อำเภอโพนนาแก้ว อำเภอโคกศรีสุพรรณ และบางส่วนของอำเภอเมือง มีลักษณะทางภูมิศาสตร์ที่หลากหลาย ทั้งพื้นที่ราบลุ่มและพื้นที่เทือกเขาภูพาน ซึ่งเป็นที่ตั้งของวัดป่าและสำนักสงฆ์จำนวนมาก.² วัดเหล่านี้มักมีความเป็นอยู่ที่เรียบง่าย สันโดษ และบางแห่งตั้งอยู่ในพื้นที่ห่างไกลที่สาธารณูปโภคยังเข้าไม่ถึงเต็มที่

4.2 ยุทธศาสตร์ "ดาวกระจาย" และพันธมิตรทางจิตวิญญาณ

ในการเลือกตั้งครั้งนี้ ดร.นิยม ใช้ยุทธศาสตร์การหาเสียงแบบ "ดาวกระจาย" (Star Scattering Strategy) หรือการเคาะประตูบ้านเพื่อเข้าถึงประชาชนทุกครัวเรือน.² แต่นอกเหนือจากการเข้าถึงประชาชนทั่วไป จุดแข็งสำคัญของ ดร.นิยม คือ "เครือข่ายศรัทธา"

การที่ หลวงพ่อชาญชัย กัลยาณธัมโม เจ้าสำนักสงฆ์ถ้ำเสือ พระเกจิสายพระป่าและศิษย์สายหลวงปู่ฝั่น ได้เดินทางมาให้กำลังใจ ดร.นิยม ถึงศูนย์ประสานงานพรรค พร้อมกล่าวอวยพรให้ได้รับชัยชนะเพื่อเป็น "แม่ทัพทางพระพุทธศาสนา" ในสภาผู้แทนราษฎร ¹⁷ ถือเป็นปรากฏการณ์ทางการเมืองที่มีนัยยะสำคัญอย่างยิ่ง ในวัฒนธรรมอีสาน คำพูดของพระผู้ใหญ่มีน้ำหนักทางสังคมสูงมาก (Moral Authority) การรับรอง (Endorsement) จากพระสายป่าที่มีจริยวัตรงดงาม ช่วยสร้างความชอบธรรม (Legitimacy) ให้กับ ดร.นิยม เหนือคู่แข่งจากพรรคอื่นๆ อย่างชัดเจน

คู่แข่งในเขตนี้ อาทิ นายอภิชาติ ตีรสวัสดิชัย (อดีต ส.ส. พรรคเพื่อไทย เขต 1 ที่ย้ายมาลงเขต 2) หรือ นายภาสภณ อุฬารกุล จากพรรคประชาชน ²⁸ แม้จะมีฐานเสียงของตนเอง แต่ขาดความลึกซึ้งในความสัมพันธ์กับเครือข่ายสงฆ์แบบที่ ดร.นิยม มี โดยเฉพาะพรรคประชาชนที่มีภาพลักษณ์ของการวิพากษ์วิจารณ์สถาบันจารีต อาจเจาะฐานเสียงกลุ่มนี้ได้ยาก

4.3 ความท้าทาย: Digital Divide ในดงธรรม

แม้ว่านโยบาย Digital Sangha จะดูทันสมัยและตอบโจทย์ระดับชาติ แต่เมื่อนำมาลงสู่พื้นที่ปฏิบัติจริงในสกลนคร เขต 2 ดร.นิยม ต้องเผชิญกับความท้าทายเรื่อง ความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล (Digital Divide):

1. โครงสร้างพื้นฐาน (Infrastructure Gap): วัดป่าหลายแห่งบนเทือกเขาภูพานยังไม่มีสัญญาณอินเทอร์เน็ตที่เสถียร หรือแม้แต่ไฟฟ้าในบางจุด การจะให้พระสงฆ์ใช้แอปพลิเคชันรายงานข้อมูลแบบ Real-time จึงเป็นเรื่องยากในทางปฏิบัติ.²⁹

2. ทักษะดิจิทัล (Digital Literacy): พระสงฆ์ในพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ (Aging Monks) การเรียนรู้การใช้สมาร์ทโฟนหรือระบบฐานข้อมูลซับซ้อนเป็นอุปสรรคใหญ่.³⁰ งานวิจัยชี้ว่า พระสงฆ์ที่มีพรรษากาลสูงมักมีความกังวลในการใช้เทคโนโลยี

ดร.นิยม ตระหนักถึงปัญหานี้ และได้เตรียมแผนรองรับผ่านนโยบาย "อาสาสมัครดิจิทัลวัด" และการผลักดันให้รัฐขยายโครงข่ายอินเทอร์เน็ต "เน็ตประชารัฐ" ให้ครอบคลุมทุกวัดและสำนักสงฆ์ เพื่อไม่ให้เทคโนโลยีกลายเป็นภาระ แต่เป็นเครื่องมือที่ช่วยอำนวยความสะดวกอย่างแท้จริง.³¹

---

5. การสังเคราะห์นโยบาย: กรอบการทำงาน 3 เสาหลัก (Three Pillars Framework)

จากการวิเคราะห์ข้อมูลและนโยบายของ ดร.นิยม ร่วมกับมติ มส. สามารถสรุปเป็นกรอบการทำงาน 3 เสาหลัก ในการปฏิรูปกิจการคณะสงฆ์ด้วยดิจิทัล ดังแสดงในตารางต่อไปนี้:

ตารางที่ 1: การสังเคราะห์นโยบายบริหารจัดการคณะสงฆ์ด้วยดิจิทัล ของ ดร.นิยม เวชกามา

เสาหลัก (Pillar)	รายละเอียดการดำเนินงาน (Implementation Strategy)	ความสอดคล้องกับมติ มส. (Alignment with SSC Policy)	ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ (Expected Outcome)
1. ฐานข้อมูลอัตลักษณ์สงฆ์ (Smart Monk ID Ecosystem)	- จัดทำทะเบียนประวัติออนไลน์ เชื่อมโยงฐานข้อมูลราษฎร์และประวัติอาชญากรรม (Criminal Record Check) - ใช้เทคโนโลยี Biometrics ยืนยันตัวตนแม่นยำ - เชื่อมโยงสิทธิสวัสดิการ (Welfare Integration)	สอดคล้องสูงสุด (ข้อ 10) เน้นการระบุตัวตนที่ชัดเจนและการบริหารจัดการประชากรสงฆ์	- ขจัดปัญหา "พระปลอม" และผู้หนีคดี - การจัดสรรงบประมาณและสวัสดิการที่แม่นยำ - สร้างความเชื่อมั่นให้สังคม
2. ธรรมาภิบาลทางการเงิน (Financial Transparency & Governance)	- ผลักดันระบบบัญชีมาตรฐานวัด (Standardized Temple Accounting) - ส่งเสริม e-Donation ลดการใช้เงินสด - แนวคิด "ธนาคารพุทธ" (Buddhist Bank) เพื่อบริหารสินทรัพย์วัดโดยเฉพาะ	สอดคล้อง กับนโยบายควบคุมพุทธพาณิชย์ และการจัดทำบัญชีทรัพย์สินวัด	- ป้องกันการฟอกเงินและทุจริต "เงินทอนวัด" - สร้างความโปร่งใสตรวจสอบได้ (Traceability) - แยกทรัพย์สินส่วนตัวพระออกจากทรัพย์สินวัด
3. ปัญญานิเวศดิจิทัล (Digital Dhamma Ecosystem)	- ใช้ AI แปลพระไตรปิฎกและคำสอนสู่ภาษาต่างๆ - แพลตฟอร์มการเรียนรู้พระปริยัติธรรมออนไลน์ (E-Learning) - ศูนย์เฝ้าระวังและตอบโต้ข่าวปลอม (Anti-Fake News Center) ด้านศาสนา	สอดคล้อง (ข้อ 1) การเผยแผ่เชิงรุกและการรักษาหลักพระธรรมวินัย	- ยกระดับการศึกษาคณะสงฆ์ - การเผยแผ่ธรรมะที่เข้าถึงคนรุ่นใหม่ - ปกป้องภาพลักษณ์ศาสนาจากข้อมูลบิดเบือน

5.1 การวิเคราะห์เชิงลึก: ทางสายกลางแห่งการปฏิรูป

จุดเด่นที่สุดของนโยบาย ดร.นิยม คือแนวคิด "ทางสายกลาง" (Middle Way Reform).¹¹ ในขณะที่กลุ่มก้าวหน้าอาจเรียกร้องให้ตัดงบประมาณศาสนาหรือแยกศาสนาจากรัฐอย่างเด็ดขาด (Secularization) และกลุ่มอนุรักษนิยมสุดโต่งต่อต้านการเปลี่ยนแปลงทุกรูปแบบ ดร.นิยม เลือกที่จะเดินในเส้นทางที่สาม คือ การรักษาโครงสร้างและความศรัทธาเดิมไว้ แต่ใช้เครื่องมือสมัยใหม่เข้าไป "ชำระล้าง" สิ่งปนเปื้อน

ท่านไม่ได้ปฏิเสธความเชื่อเรื่องวัตถุมงคลหรือพิธีกรรม ซึ่งเป็นรากฐานทางวัฒนธรรมของชาวบ้าน แต่เสนอให้มีการ "กำกับดูแล" (Regulation) อย่างเข้มข้นผ่านระบบดิจิทัล เพื่อไม่ให้กลายเป็นเครื่องมือหลอกลวงหรือฟอกเงิน.¹¹ แนวทางนี้ทำให้ท่านสามารถพูดคุยกับทั้งฝ่ายพระผู้ใหญ่และฝ่ายฆราวาสรุ่นใหม่ได้ โดยไม่สร้างความขัดแย้งที่รุนแรง.

---

6. ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและการขับเคลื่อนสู่การปฏิบัติ

เพื่อให้วิสัยทัศน์ของ ดร.นิยม และมติมหาเถรสมาคม เกิดผลสัมฤทธิ์ที่เป็นรูปธรรม และสามารถกอบกู้ศรัทธาของพุทธศาสนาไทยกลับคืนมาได้ รายงานฉบับนี้มีข้อเสนอแนะเชิงยุทธศาสตร์สำหรับการดำเนินการในระยะต่างๆ ดังนี้:

6.1 ระยะเร่งด่วน (Immediate Phase: 1-6 เดือนแรก)

1. จัดตั้ง "ศูนย์ปฏิบัติการข้อมูลคณะสงฆ์" (Sangha Data Operation Center): ในระดับจังหวัด โดยนำร่องที่สกลนคร บูรณาการความร่วมมือระหว่างสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด (พศจ.), มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร และเครือข่ายพระสังฆาธิการ เพื่อเป็นหน่วยงานกลางในการรวบรวมและตรวจสอบข้อมูล (Data Cleansing) ก่อนนำเข้าระบบ.

2. นิรโทษกรรมข้อมูล (Data Amnesty): เพื่อลดแรงต้านและความหวาดระแวง ควรเปิดโอกาสให้วัดหรือพระสงฆ์ที่มีข้อมูลไม่ถูกต้องหรือไม่สมบูรณ์ในอดีต ได้เข้าสู่กระบวนการปรับปรุงข้อมูลให้ถูกต้องโดยไม่มีความผิดย้อนหลัง (ยกเว้นคดีอาญาร้ายแรง) เพื่อจูงใจให้ทุกคนเข้าสู่ระบบ (Onboarding).

6.2 ระยะกลาง (Intermediate Phase: 1-3 ปี)

1. โครงการ "ธรรมะไฟเบอร์" (Dhamma Fiber): รัฐบาลต้องลงทุนขยายโครงข่ายอินเทอร์เน็ตความเร็วสูงไปยังวัดป่า สำนักสงฆ์ และศาสนสถานในพื้นที่ห่างไกล โดยเฉพาะในเขตเทือกเขาภูพาน เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัลและรองรับการใช้งานระบบฐานข้อมูล.³¹

2. หลักสูตร "ศาสนบริกรดิจิทัล": จัดอบรมถวายความรู้แก่พระสังฆาธิการ เลขานุการเจ้าคณะ และไวยาวัจกร ในเรื่องทักษะดิจิทัล (Digital Literacy), กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA), และความปลอดภัยไซเบอร์ (Cybersecurity) เพื่อให้สามารถบริหารจัดการข้อมูลวัดได้อย่างมีประสิทธิภาพและปลอดภัย.³⁰

6.3 ข้อเสนอเชิงกฎหมาย (Legislative Framework)

ในฐานะฝ่ายนิติบัญญัติ ดร.นิยม ควรผลักดันการแก้ไขกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้อง:

• สถานะทางกฎหมายของเอกสารอิเล็กทรอนิกส์: แก้ไข พ.ร.บ. คณะสงฆ์ หรือออกกฎกระทรวงรองรับให้ "หนังสือสุทธิอิเล็กทรอนิกส์" (E-Suddhi) และเอกสารทางศาสนาอื่นๆ ในรูปแบบดิจิทัล มีผลทางกฎหมายเทียบเท่าเอกสารกระดาษ เพื่อลดภาระงานธุรการและเพิ่มความคล่องตัว.

• กฎหมายป้องกันการใช้ศาสนาฟอกเงิน: ผลักดันกฎหมายที่กำหนดให้วัดที่มีรายได้เกินเกณฑ์ต้องทำบัญชีตามมาตรฐานและส่งรายงานผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อความโปร่งใส.

---

7. บทสรุป

การวิเคราะห์บทบาทของ ดร.นิยม เวชกามา ในบริบทของการเลือกตั้งปี 2569 ชี้ให้เห็นว่า ท่านมิได้เป็นเพียงผู้สมัคร ส.ส. ทั่วไป แต่เป็น "ตัวแปรเชิงคุณภาพ" (Qualitative Variable) ที่สำคัญในสมการการเมืองเรื่องศาสนาของไทย ด้วยคุณวุฒิระดับปริญญาเอกด้านพุทธจิตวิทยาและประสบการณ์ทางการเมืองที่โชกโชน ท่านมีความพร้อมทั้งในเชิง "ทฤษฎี" และ "ปฏิบัติ" ที่จะเป็นผู้นำในการเปลี่ยนแปลง (Change Agent) กิจการคณะสงฆ์ไทย

การน้อมรับมติมหาเถรสมาคมเมื่อวันที่ 9 มกราคม 2569 มาเป็นธงนำในการหาเสียง สะท้อนถึงยุทธศาสตร์ที่ชาญฉลาดในการผสาน "ความศักดิ์สิทธิ์ของจารีต" เข้ากับ "ประสิทธิภาพของเทคโนโลยี" หาก ดร.นิยม สามารถฝ่าฟันสมรภูมิเลือกตั้งที่สกลนคร และผลักดันนโยบาย "Smart Monk ID" และระบบบริหารจัดการดิจิทัลให้เกิดขึ้นจริง นี่จะไม่ใช่เพียงชัยชนะทางการเมืองของพรรคโอกาสใหม่ แต่จะเป็นชัยชนะของพุทธศาสนาไทย ที่สามารถ "กลายพันธุ์" (Mutate) เพื่อความอยู่รอดและกลับมาเป็นที่พึ่งทางจิตวิญญาณที่สง่างาม โปร่งใส และตรวจสอบได้ ท่ามกลางกระแสธารอันเชี่ยวกรากของโลกยุคดิจิทัล