นโยบายเกษตรเพื่อไทยปี 2569 ผ่านเลนส์อยุธยา ชู “ประกันกำไร 30%–AI บริหารน้ำ” แต่ติดโจทย์สภาพคล่องชาวนา

พระนครศรีอยุธยา – งานวิจัยเชิงยุทธศาสตร์ว่าด้วยนโยบายหาเสียงด้านการเกษตรของพรรคเพื่อไทยสำหรับการเลือกตั้งปี 2569 เผยภาพความพยายามปรับโครงสร้างนโยบายจากประชานิยมรูปแบบเดิม สู่การรับประกัน “กำไรสุทธิ” ของเกษตรกร ควบคู่การใช้นวัตกรรม AI และเกษตรแม่นยำ แต่ยังเผชิญความท้าทายสำคัญในทางปฏิบัติ โดยเฉพาะปัญหาสภาพคล่องของเกษตรกรในพื้นที่รับน้ำนอง หรือ “แก้มลิง” ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งถูกมองว่าเป็นพื้นที่ชี้วัดความสำเร็จของนโยบายเกษตรไทย

รายงานระบุว่า ภูมิทัศน์เศรษฐกิจเกษตรในช่วงรอยต่อปี 2568–2569 อยู่ภายใต้แรงกดดันจากราคาข้าวโลกที่ผันผวน โดยปี 2568 ราคาข้าวไทยลดลงราวร้อยละ 10.9 จากภาวะผลผลิตล้นตลาดและการแข่งขันจากอินเดีย ขณะที่ปี 2569 แม้มีสัญญาณฟื้นตัวเล็กน้อยจากภาวะเอลนีโญ แต่ปัญหาเชิงโครงสร้างอย่าง “ต้นทุนการผลิตสูง” ยังคงบั่นทอนขีดความสามารถในการแข่งขันของข้าวไทย

ในบริบทนี้ พรรคเพื่อไทยชูนโยบายเรือธง “ประกันกำไรสินค้าเกษตร 30%” รับประกันว่าเกษตรกรจะมีรายได้สูงกว่าต้นทุนอย่างน้อยร้อยละ 30 แทนการแทรกแซงตลาดแบบจำนำข้าวในอดีต อย่างไรก็ตาม การวิเคราะห์เชิงเศรษฐศาสตร์ชี้ว่า ราคาเป้าหมายที่ประกาศ อาจยังไม่สอดคล้องกับต้นทุนจริง โดยเฉพาะในอยุธยา ซึ่งเกษตรกรพื้นที่ลุ่มต่ำมีต้นทุนแฝงจากการรับมือทั้งน้ำท่วมและน้ำแล้ง หากไม่มีกลไกลดต้นทุนอย่างเป็นรูปธรรม นโยบายอาจกลายเป็นเพียงตัวเลขเชิงทฤษฎี

อีกประเด็นอ่อนไหวทางการเมืองคือ แนวคิดเปลี่ยนเงินช่วยเหลือไร่ละ 1,000 บาท เป็น “คูปองปัจจัยการผลิต” แม้รัฐจะมองว่าเป็นการลดต้นทุนและควบคุมคุณภาพ แต่เสียงสะท้อนจากพื้นที่อยุธยาพบว่า เกษตรกรยังต้องการ “เงินสด” เพื่อสภาพคล่อง ทั้งค่าแรง ค่ารถเกี่ยว และการชำระหนี้ การตัดเงินสดออกอาจกระทบวงจรเศรษฐกิจครัวเรือน และเปิดช่องให้พรรคคู่แข่งโจมตีได้

ด้านการบริหารจัดการน้ำ พรรคเพื่อไทยเสนอใช้ AI และ Big Data เพื่อกำหนดตารางการผันน้ำที่แม่นยำในพื้นที่แก้มลิง สร้างความยุติธรรมแก่เกษตรกรที่เสียสละพื้นที่รับน้ำเพื่อปกป้องกรุงเทพฯ พร้อมแนวคิดมองพื้นที่ดังกล่าวเป็น “ผู้ให้บริการทางนิเวศ” ที่ควรได้รับค่าตอบแทนเหมาะสม นอกจากนี้ ยังผลักดันการแก้ปัญหา PM2.5 จากการเผาตอซัง ด้วยการสนับสนุนเครื่องจักรอัดฟาง แทนการบังคับใช้มาตรการห้ามเผาอย่างเดียว

รายงานยังชี้ว่า การนำเทคโนโลยีเกษตรแม่นยำและ AI มาบริหารจัดการวัชพืช น้ำ และสุขภาพแรงงานเกษตร รวมถึงการต่อยอดนโยบาย “30 บาทรักษาทุกที่” ช่วยลดต้นทุนเวลาและค่าเดินทางของเกษตรกร เป็นจุดแข็งที่ช่วยเสริมภาพลักษณ์ความทันสมัยของพรรคเพื่อไทยในสมรภูมิเลือกตั้ง

บทสรุปของการศึกษาเห็นตรงกันว่า นโยบายเกษตรเพื่อไทยปี 2569 มีความพยายามก้าวข้ามประชานิยมแบบเดิม แต่ความสำเร็จจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อรัฐสามารถคำนวณต้นทุนการผลิตอย่างโปร่งใส รักษาสภาพคล่องเกษตรกรด้วยมาตรการลูกผสมระหว่างเงินสดและคูปอง และบริหารจัดการน้ำอย่างเป็นธรรม หากทำได้ อยุธยาอาจกลายเป็นต้นแบบความสำเร็จทางนโยบาย และเป็นกุญแจสำคัญในการทวงคืนฐานเสียงภาคเกษตรของพรรคเพื่อไทยในการเลือกตั้งปี 2569

การวิเคราะห์เชิงยุทธศาสตร์ต่อนโยบายหาเสียงเลือกตั้งปี 2569 ของพรรคเพื่อไทยด้านเกษตรกรรม: กรณีศึกษาบริบทเชิงพื้นที่และปัญหาโครงสร้างในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา

บทคัดย่อ

รายงานวิจัยฉบับนี้มุ่งเน้นการวิเคราะห์เชิงลึกต่อนโยบายหาเสียงด้านการเกษตรของพรรคเพื่อไทยสำหรับการเลือกตั้งทั่วไปที่จะเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2569 โดยทำการสังเคราะห์ข้อมูลจากการประกาศนโยบาย แผนยุทธศาสตร์พรรค และที่สำคัญที่สุดคือการเชื่อมโยงกับข้อมูลเชิงประจักษ์จากการลงพื้นที่สำรวจปัญหาจริงในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งถือเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาและเป็นดัชนีชี้วัดความสำเร็จของนโยบายเกษตรไทย การศึกษาครอบคลุมถึงนโยบายหลักอย่าง "การประกันกำไรสินค้าเกษตร 30%" นโยบายเปลี่ยนผ่านจากเงินช่วยเหลือเยียวยาเป็น "คูปองปัจจัยการผลิต" รวมถึงการประยุกต์ใช้เทคโนโลยี AI และเกษตรแม่นยำภายใต้วิสัยทัศน์ของแคนดิเดตนายกรัฐมนตรี ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รายงานฉบับนี้ชี้ให้เห็นว่า แม้นโยบายของพรรคเพื่อไทยจะมีความพยายามในการปรับโครงสร้างการผลิตและลดการบิดเบือนกลไกตลาดเมื่อเทียบกับนโยบายจำนำข้าวในอดีต แต่ยังคงเผชิญกับความท้าทายอย่างยิ่งในมิติของการปฏิบัติจริง โดยเฉพาะประเด็นสภาพคล่องทางการเงินของเกษตรกรในพื้นที่รับน้ำนอง (แก้มลิง) และความซับซ้อนของการคำนวณต้นทุนการผลิตที่แท้จริง

1. บทนำ: ภูมิทัศน์ทางเศรษฐกิจและการเมืองเกษตรกรรมไทยปี 2569

เมื่อประเทศไทยเข้าสู่ปี พ.ศ. 2569 บริบททางเศรษฐกิจและการเมืองมีความเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะในภาคเกษตรกรรมที่เป็นฐานเสียงหลักของพรรคการเมืองใหญ่ การเลือกตั้งในปี 2569 ไม่เพียงแต่เป็นการแข่งขันเพื่อช่วงชิงอำนาจรัฐ แต่ยังเป็นการประชันวิสัยทัศน์ในการกู้วิกฤตราคาพืชผลและความมั่นคงทางอาหาร ท่ามกลางสถานการณ์ตลาดข้าวโลกที่ผันผวนและภาวะโลกร้อนที่รุนแรงขึ้น

1.1 พลวัตตลาดข้าวโลกและผลกระทบต่อไทย (2568-2569)

จากการวิเคราะห์สถานการณ์ตลาดข้าวในช่วงรอยต่อปี 2568 ถึง 2569 พบว่าชาวนาไทยต้องเผชิญกับแรงกดดันทางเศรษฐกิจอย่างหนัก ในปี 2568 ราคาข้าวไทยหดตัวลงครั้งแรกในรอบ 4 ปี โดยลดลงประมาณร้อยละ 10.9 มาอยู่ที่เฉลี่ย 11,175 บาทต่อตัน สาเหตุหลักเกิดจากสภาวะอากาศ "ลานีญา" ที่เอื้ออำนวยต่อการเพาะปลูก ส่งผลให้ผลผลิตส่วนเกินในตลาดโลกสูงถึง 8.98 ล้านตัน ประกอบกับการที่ประเทศอินเดียเร่งผลักดันการส่งออกข้าวเพิ่มขึ้นกว่าร้อยละ 34.2 ทำให้เกิดภาวะอุปทานล้นตลาดและกดดันราคาข้าวไทยให้ต่ำลง ¹

สำหรับแนวโน้มในปี 2569 ศูนย์วิจัยกสิกรไทยและหน่วยงานเศรษฐกิจมหภาคประเมินว่า สถานการณ์อาจฟื้นตัวได้เล็กน้อยเพียงร้อยละ 0.8 โดยราคาข้าวเฉลี่ยอาจขยับขึ้นไปอยู่ที่ 11,264 บาทต่อตัน ปัจจัยหนุนสำคัญมาจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศเข้าสู่ภาวะ "เอลนีโญ" ในช่วงครึ่งปีหลัง ซึ่งจะทำให้เกิดความแห้งแล้งและลดปริมาณผลผลิตข้าวโลก ประกอบกับการส่งออกของอินเดียที่คาดว่าจะชะลอตัวลง ¹ อย่างไรก็ตาม ปัญหาเชิงโครงสร้างที่สำคัญที่สุดคือ "ต้นทุนการผลิต" ของข้าวไทยที่ยังคงสูงกว่าคู่แข่งสำคัญอย่างเวียดนามและอินเดีย ทำให้ขีดความสามารถในการแข่งขันของข้าวขาวไทยลดต่ำลงอย่างน่ากังวล ²

1.2 ความสำคัญทางยุทธศาสตร์ของจังหวัดพระนครศรีอยุธยา

จังหวัดพระนครศรีอยุธยาไม่ได้เป็นเพียงแหล่งปลูกข้าวที่สำคัญของภาคกลาง แต่ยังเป็นพื้นที่ที่มีความซับซ้อนทางภูมิศาสตร์การเมืองสูง ในการเลือกตั้งปี 2566 พรรคก้าวไกล (ปัจจุบันคือพรรคประชาชน) สามารถเจาะฐานเสียงและกวาดที่นั่งในเขตเลือกตั้งสำคัญไปได้ ซึ่งสะท้อนถึงความต้องการความเปลี่ยนแปลงของประชาชนในพื้นที่ ⁴ เกษตรกรในอยุธยาต้องเผชิญกับวัฏจักรปัญหาซ้ำซาก คือ "น้ำท่วมในฤดูน้ำหลาก และน้ำแล้งในฤดูทำนา" โดยเฉพาะในพื้นที่อำเภอเสนา ผักไห่ และบางบาล ซึ่งถูกกำหนดให้เป็นพื้นที่รับน้ำหรือ "แก้มลิง" เพื่อปกป้องพื้นที่เศรษฐกิจกรุงเทพฯ ⁶ ดังนั้น การตอบรับของเกษตรกรในอยุธยาต่อนโยบายปี 2569 จึงเป็นดัชนีชี้วัดความสำเร็จของพรรคเพื่อไทยในการทวงคืนฐานเสียงภาคเกษตร

2. วิเคราะห์นโยบาย "ประกันกำไรสินค้าเกษตร 30%" (30% Profit Guarantee)

นโยบายเรือธงด้านการเกษตรของพรรคเพื่อไทยในการเลือกตั้งปี 2569 คือ "นโยบายประกันกำไรสินค้าเกษตร 30%" ซึ่งถือเป็นการปรับกระบวนทัศน์จากการ "รับจำนำ" (Pledging) และการ "ประกันรายได้" (Income Guarantee) มาสู่การมุ่งเน้นที่ผลตอบแทนสุทธิ หรือ "กำไร" ที่เกษตรกรควรได้รับ

2.1 กลไกและราคาเป้าหมาย

หลักการสำคัญของนโยบายนี้คือการรับประกันว่าเกษตรกรจะมีรายได้สูงกว่าต้นทุนการผลิตไม่น้อยกว่าร้อยละ 30 เพื่อสร้างความมั่นคงในอาชีพและป้องกันความเสี่ยงจากความผันผวนของราคาตลาดโลก โดยพรรคเพื่อไทยได้กำหนดราคาเป้าหมายสำหรับพืชเศรษฐกิจหลักไว้ดังตารางที่ 1 ⁸:

ตารางที่ 1: ราคาเป้าหมายสินค้าเกษตรตามนโยบายประกันกำไร พรรคเพื่อไทย ปี 2569

สินค้าเกษตร	ราคาเป้าหมาย (บาท)	หน่วย	หมายเหตุ
ข้าวหอมมะลิ	15,000	ต่อตัน	ราคาสำหรับความชื้นมาตรฐาน
ข้าวเปลือกเจ้า	10,000	ต่อตัน	ราคาเป้าหมายขั้นต่ำ
ข้าวเปลือกเหนียว	10,000	ต่อตัน
ยางพารา	70	ต่อกิโลกรัม
ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์	7.25	ต่อกิโลกรัม
มันสำปะหลัง	2.50	ต่อกิโลกรัม

2.2 การวิเคราะห์ความเป็นไปได้ทางเศรษฐศาสตร์และข้อจำกัด

เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบราคาเป้าหมายกับต้นทุนการผลิตจริงในปี 2567-2568 พบประเด็นที่น่าสนใจและเป็นข้อท้าทายในการปฏิบัติ ข้อมูลจากสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) ระบุว่าต้นทุนการผลิตข้าวเปลือกเจ้าเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 8,000 - 9,200 บาทต่อตัน (ขึ้นอยู่กับพื้นที่และประสิทธิภาพ) ¹⁰ หากรัฐบาลต้องการประกันกำไรที่ 30% ราคาขายจริงจะต้องอยู่ที่ประมาณ 10,400 - 11,960 บาทต่อตัน ซึ่งสูงกว่าราคาเป้าหมายที่ตั้งไว้ที่ 10,000 บาท

ประเด็นนี้สะท้อนให้เห็น "ช่องว่างทางนโยบาย" (Policy Gap) สองประการ:

1. ความย้อนแย้งทางคณิตศาสตร์: หากยึดตัวเลขต้นทุนปัจจุบัน การตั้งราคาเป้าหมายข้าวเปลือกเจ้าที่ 10,000 บาท อาจไม่สามารถสร้างกำไรถึง 30% ได้จริง เว้นแต่รัฐบาลจะมีมาตรการลดต้นทุนการผลิตลงอย่างมหาศาลให้เหลือประมาณ 7,600 บาทต่อตัน

2. ความซับซ้อนในการคำนวณต้นทุน: เกษตรกรในแต่ละพื้นที่มีต้นทุนไม่เท่ากัน โดยเฉพาะในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา เกษตรกรในพื้นที่ลุ่มต่ำ (เช่น อ.เสนา) มีต้นทุนแฝงจากการสูบน้ำหนีน้ำท่วม หรือการเร่งเก็บเกี่ยวก่อนกำหนดหนีน้ำหลาก ซึ่งสูงกว่าเกษตรกรในพื้นที่ดอน การใช้เกณฑ์ต้นทุนเดียวทั่วประเทศอาจทำให้เกษตรกรในพื้นที่เสี่ยงภัยเสียเปรียบ ⁷

2.3 เปรียบเทียบเชิงโครงสร้างกับนโยบายในอดีต

นโยบายประกันกำไรมีความแตกต่างเชิงปรัชญาจากนโยบายในอดีต กล่าวคือ นโยบาย "จำนำข้าว" มุ่งเน้นการดึงอุปทานออกจากตลาดเพื่อผลักดันราคา (Market Distortion) ซึ่งสร้างภาระงบประมาณมหาศาลและปัญหาทุจริต ¹¹ ส่วนนโยบาย "ประกันรายได้" มุ่งเน้นการจ่ายส่วนต่าง (Compensation) เมื่อราคาตลาดต่ำกว่าเกณฑ์ ¹⁴ สำหรับนโยบาย "ประกันกำไร" นี้ พยายามหาจุดสมดุลโดยไม่เข้าไปเป็นเจ้าของสินค้า แต่รับประกันผลตอบแทน อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จจะขึ้นอยู่กับว่ารัฐบาลใช้วิธีการใดในการ "เติมเต็ม" ส่วนต่างกำไรนั้น และจะตรวจสอบ "ต้นทุนจริง" ของเกษตรกรรายย่อยได้อย่างไรเพื่อป้องกันการแจ้งต้นทุนเท็จ

3. จาก "เงินไร่ละพัน" สู่ "คูปองปุ๋ย": การปะทะกันระหว่างนโยบายกับสภาพคล่อง

ประเด็นที่มีความอ่อนไหวทางการเมืองมากที่สุดสำหรับนโยบายปี 2569 คือแนวคิดการปรับเปลี่ยนรูปแบบการช่วยเหลือ "ค่าบริหารจัดการและพัฒนาคุณภาพผลผลิต" ซึ่งเดิมเกษตรกรเคยได้รับเป็นเงินสด (ไร่ละ 1,000 บาท สูงสุดไม่เกิน 10-20 ไร่) มาเป็นรูปแบบอื่น เช่น "คูปองปัจจัยการผลิต" หรือการสนับสนุนแบบมีเงื่อนไข

3.1 ตรรกะของนโยบายคูปอง

พรรคเพื่อไทยนำเสนอแนวคิด "คูปองดิจิทัล" สำหรับซื้อปุ๋ยและเมล็ดพันธุ์ (ปุ๋ยไม่เกิน 250 กก./ราย, เมล็ดพันธุ์ไม่เกิน 150 กก./ราย) ⁹ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ:

• ลดต้นทุนโดยตรง: รัฐสามารถต่อรองราคาปุ๋ยและเมล็ดพันธุ์ล็อตใหญ่ (Economy of Scale) ได้ถูกกว่าเกษตรกรซื้อปลีก

• ควบคุมคุณภาพ: บังคับใช้ปัจจัยการผลิตที่มีมาตรฐาน แก้ปัญหาปุ๋ยปลอมหรือเมล็ดพันธุ์เสื่อมสภาพ

• แก้ปัญหาการใช้เงินผิดวัตถุประสงค์: ป้องกันการนำเงินช่วยเหลือไปใช้จ่ายนอกภาคเกษตร

3.2 เสียงสะท้อนจากพื้นที่อยุธยา: ความต้องการ "เงินสด" เพื่อสภาพคล่อง

จากการลงพื้นที่รับฟังความคิดเห็นในอำเภอเสนาและพื้นที่ใกล้เคียง พบแรงต้านทานต่อแนวคิดการยกเลิกเงินสดช่วยเหลือ (ไร่ละ 1,000 บาท) อย่างชัดเจน ¹⁶ สาเหตุหลักมาจากบริบททางเศรษฐกิจสังคมของชาวนาอยุธยา:

1. ความยืดหยุ่นทางการเงิน (Financial Liquidity): เกษตรกรจำนวนมากต้องการเงินสดเพื่อหมุนเวียนค่าใช้จ่ายที่ "คูปอง" ไม่สามารถจ่ายได้ เช่น ค่าจ้างรถเกี่ยวนวดข้าว ค่าแรงงานคนฉีดพ่นสารเคมี ค่าซ่อมแซมบ้านเรือนหลังน้ำลด หรือแม้แต่ค่าดอกเบี้ยหนี้นอกระบบ

2. ความหวาดระแวงเรื่องคุณภาพและราคา: เกษตรกรมีประสบการณ์ที่ไม่ดีกับโครงการรัฐในอดีตที่บังคับซื้อปัจจัยการผลิตจากผู้ประกอบการที่กำหนด (Locked Spec) ซึ่งมักมีราคาสูงกว่าท้องตลาดหรือคุณภาพต่ำกว่าที่โฆษณา ¹⁹

3. ปัญหาหนี้สิน: เงินช่วยเหลือไร่ละ 1,000 บาท ถือเป็น "เส้นเลือดใหญ่" ที่ชาวนานำไปชำระหนี้ ธ.ก.ส. หรือหนี้กองทุนหมู่บ้าน การเปลี่ยนเป็นคูปองปุ๋ยทำให้วงจรการชำระหนี้สะดุด

ดังนั้น การเปลี่ยนแปลงนี้อาจกลายเป็นจุดเปราะบางทางการเมืองที่พรรคคู่แข่งสามารถนำมาโจมตีได้ หากพรรคเพื่อไทยไม่สามารถสื่อสารให้เห็นว่า "มูลค่า" ที่ได้รับจากคูปองและการลดต้นทุนนั้น สูงกว่า "มูลค่าเงินสด" ที่หายไป

4. การบริหารจัดการน้ำและสิ่งแวดล้อม: วาระเร่งด่วนของอยุธยา

สำหรับจังหวัดพระนครศรีอยุธยา นโยบายเกษตรที่ไม่พูดถึงเรื่อง "น้ำ" ย่อมเป็นนโยบายที่ไร้ผล แคนดิเดตนายกรัฐมนตรี ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ ได้ชูประเด็นการใช้นวัตกรรมวิศวกรรมและ AI เข้ามาแก้ปัญหาเรื้อรังนี้

4.1 ความยุติธรรมในพื้นที่รับน้ำ (Monkey Cheek Justice)

พื้นที่ลุ่มต่ำในอยุธยา เช่น ทุ่งป่าโมก ทุ่งผักไห่ และทุ่งบางบาล ถูกใช้เป็นพื้นที่รับน้ำนองเพื่อชะลอน้ำไม่ให้ท่วมกรุงเทพฯ มาอย่างยาวนาน ⁶ ปัญหาที่พบจากการลงพื้นที่คือ เกษตรกรไม่ได้คัดค้านการเป็นพื้นที่รับน้ำ แต่เรียกร้อง "การชดเชยที่เป็นธรรม" และ "ตารางเวลาที่แม่นยำ"

• สถานการณ์ปัจจุบัน: การปล่อยน้ำเข้านามักมีความไม่แน่นอน ทำให้ชาวนาเก็บเกี่ยวไม่ทัน หรือต้องเกี่ยวข้าวเขียว (ข้าวยังไม่สุกเต็มที่) ไปขายในราคาความชื้นสูง

• ข้อเสนอนโยบาย: การใช้ AI และ Big Data คำนวณปริมาณน้ำและกำหนดเวลาเปิด-ปิดประตูระบายน้ำที่แม่นยำ ⁷ จะช่วยให้เกษตรกรวางแผนการเพาะปลูกได้สอดคล้องกับปฏิทินน้ำ นอกจากนี้ ยังมีข้อเสนอให้รัฐบาลมองพื้นที่รับน้ำเหล่านี้ว่าเป็น "ผู้ให้บริการทางนิเวศ" (Ecosystem Service Provider) ที่ควรได้รับค่าตอบแทนที่สูงกว่าเกณฑ์เยียวยาภัยพิบัติปกติ

4.2 วิกฤต PM2.5 และทางเลือกในการจัดการตอซัง

อีกหนึ่งประเด็นสำคัญในอยุธยาคือการเผาตอซังข้าวเพื่อเตรียมพื้นที่ทำนาปรัง ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดฝุ่น PM2.5 ที่สำคัญ เกษตรกรสะท้อนว่ามาตรการ "ห้ามเผา" ของรัฐเป็นไปได้ยากในทางปฏิบัติ เพราะกระบวนการย่อยสลายตอซังด้วยจุลินทรีย์ต้องใช้เวลาหมักกว่า 10 วัน ซึ่งชาวนาในพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมไม่มีเวลามากพอ พวกเขาต้องเร่งปลูกให้ทันรอบก่อนน้ำหลากจะมาถึง ⁷

นโยบายของพรรคเพื่อไทยและหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องจึงเริ่มเบนเข็มจากการบังคับใช้กฎหมาย มาสู่การสนับสนุนเครื่องจักรกลเกษตร เช่น "รถอัดฟาง" (Straw Balers) เพื่อแปรรูปฟางข้าวเป็นก้อนเชื้อเพลิงชีวมวลหรืออาหารสัตว์ ซึ่งสามารถสร้างรายได้เสริมและลดการเผาได้จริง ²¹ การสนับสนุนงบประมาณเพื่อจัดตั้งโรงเก็บฟางและกลุ่มเครื่องจักรกลเกษตรประจำตำบลจึงเป็นนโยบายที่เกษตรกรให้การยอมรับมากกว่าการคาดโทษ

5. นวัตกรรมเกษตรและสุขภาวะ: วิสัยทัศน์ใหม่เพื่อไทย 2569

นอกเหนือจากนโยบายด้านราคา พรรคเพื่อไทยพยายามสร้างภาพลักษณ์ความทันสมัยผ่านการนำแคนดิเดตที่มีความเชี่ยวชาญด้านวิศวกรรมชีวการแพทย์อย่าง ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ มาขับเคลื่อนนโยบาย

5.1 เกษตรแม่นยำ (Precision Agriculture)

การนำเทคโนโลยี AI และข้อมูลดาวเทียมมาใช้ในการพยากรณ์อากาศและเตือนภัยล่วงหน้า เป็นส่วนหนึ่งของนโยบายลดต้นทุนและเพิ่มผลผลิต ²³ ในบริบทของอยุธยา เทคโนโลยีนี้จะถูกใช้เพื่อบริหารจัดการ "ข้าวดีด" (Weedy Rice) และวัชพืช ซึ่งเป็นปัญหาใหญ่ที่กัดกินผลผลิต การใช้โดรนและ AI เพื่อตรวจจับและจัดการวัชพืชอย่างแม่นยำจะช่วยลดค่าใช้จ่ายสารเคมีได้มหาศาล

5.2 การยกระดับ "30 บาทรักษาทุกที่" สู่ความมั่นคงของเกษตรกร

แม้จะเป็นนโยบายสาธารณสุข แต่โครงการ "30 บาทรักษาทุกที่" (30 Baht Treatment Anywhere) มีผลทางอ้อมต่อผลิตภาพการเกษตรอย่างมหาศาล การขยายครอบคลุมทุกจังหวัดและการใช้ระบบดิจิทัลเชื่อมโยงข้อมูลสุขภาพ ช่วยให้เกษตรกรสูงอายุในอยุธยาสามารถเข้ารับการรักษาที่หน่วยบริการปฐมภูมิใกล้บ้านหรือร้านยาได้โดยไม่ต้องเสียเวลาทั้งวันไปรอคิวที่โรงพยาบาลศูนย์ประจำจังหวัด ²⁴ การลด "ต้นทุนเวลา" และ "ต้นทุนการเดินทาง" นี้ ช่วยให้เกษตรกรมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นและสามารถกลับไปดูแลแปลงเกษตรได้อย่างต่อเนื่อง

6. บทสรุปและข้อเสนอแนะ

การวิเคราะห์นโยบายหาเสียงด้านเกษตรของพรรคเพื่อไทยปี 2569 ผ่านเลนส์ของจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ชี้ให้เห็นถึงความพยายามในการก้าวข้ามประชานิยมแบบดั้งเดิมไปสู่การแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างด้วยเทคโนโลยีและการรับประกันกำไร อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จของนโยบายเหล่านี้แขวนอยู่บนเงื่อนไขความสำเร็จ 3 ประการ:

1. ความชัดเจนเรื่องต้นทุน: รัฐบาลต้องสร้างกลไกการคำนวณ "ต้นทุนการผลิต" ที่โปร่งใสและยืดหยุ่นตามสภาพพื้นที่ เพื่อให้การประกันกำไร 30% เกิดขึ้นได้จริง ไม่ใช่ตัวเลขทางทฤษฎี

2. การรักษาสภาพคล่อง: การเปลี่ยนผ่านจากเงินช่วยเหลือเป็นคูปองต้องทำอย่างระมัดระวัง รัฐอาจต้องพิจารณาระบบ "ลูกผสม" (Hybrid) คือให้ทั้งคูปองและเงินสดบางส่วน เพื่อไม่ให้กระทบต่อสภาพคล่องครัวเรือนของเกษตรกร

3. การบริหารน้ำที่โปร่งใส: เทคโนโลยี AI ต้องถูกนำมาใช้เพื่อสร้างความเชื่อมั่นว่าการจัดสรรน้ำและการผันน้ำเข้าทุ่งแก้มลิง เป็นไปตามหลักวิชาการและมีความยุติธรรม ไม่ใช่การตัดสินใจทางการเมืองที่เอื้อประโยชน์ต่อพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง

ในสมรภูมิเลือกตั้งปี 2569 หากพรรคเพื่อไทยสามารถผสานจุดแข็งด้านการดูแลราคาพืชผลเข้ากับนวัตกรรมสมัยใหม่ และตอบสนองต่อข้อเรียกร้องเฉพาะหน้าเรื่องเงินเยียวยาของชาวนาอยุธยาได้ ก็มีโอกาสสูงที่จะสามารถรักษาฐานที่มั่นในพื้นที่ภาคกลางไว้ได้ ท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนแปลงที่เชี่ยวกรากของภูมิทัศน์การเมืองไทย

ตารางที่ 2: เปรียบเทียบผลกระทบของนโยบายช่วยเหลือชาวนา: เงินสด vs คูปอง (มุมมองเกษตรกรอยุธยา)

มิติการเปรียบเทียบ	นโยบายเงินช่วยเหลือ (ไร่ละ 1,000 บาท)	นโยบายคูปองปุ๋ย/ปัจจัยการผลิต
สภาพคล่อง (Liquidity)	สูงมาก (ใช้จ่ายได้ทันที หลากหลายวัตถุประสงค์)	ต่ำ (ล็อกวัตถุประสงค์เฉพาะปัจจัยการผลิต)
การลดต้นทุน	ต่ำ (ขึ้นอยู่กับการบริหารจัดการของเกษตรกร)	สูง (ได้ราคาปัจจัยการผลิตที่ถูกลงจากอำนาจต่อรองรัฐ)
การชำระหนี้	สามารถนำไปชำระหนี้ ธ.ก.ส./หนี้นอกระบบได้	ไม่สามารถนำไปชำระหนี้ได้
ความพึงพอใจ	เป็นที่ต้องการสูงสุด	มีความกังวลเรื่องคุณภาพและการฮั้วราคา
ความเสี่ยง	การนำเงินไปใช้ผิดประเภท (เช่น ซื้อสินค้าฟุ่มเฟือย)